ضربه فنی بازار اسقاط از محل منع واردات خودرو

۷ تیر ۱۴۰۰ ضربه فنی بازار اسقاط از محل منع واردات خودرو

توجه به مساله ایمنی خودرو تنها زمانی بیشتر می‌شود که پای حادثه در میان باشد. در چنین شرایطی است که آمار و ارقام اعلام و تاکید می‌شود که باید نسبت به ایمنی خودروها – از خودروهای سواری گرفته تا اتوبوس‌های شهری و بین شهری – کاری کرد. اما این کار و حرف‌هایی که از آن صحبت می‌شود خیلی وقت‌ها محقق نشده و عملا فراموش می‌شود. تا دوباره اتفاقی تازه بیافتد و حرف‌های تکراری تازه شوند.

در یک هفته گذشته چند حادثه به فاصله کوتاهی از هم اتفاق افتاد تا ایمنی اتوبوس‌های بین شهری بیشتر مورد توجه قرار گیرد. از اتوبوس خبرنگاران تا اتوبوس سرباز معلمان، همگی نشان از آن داشت که ایمنی خودروها نیاز به یک فکر اساسی دارد تا بیشتر از این، قربانی نگیرد. اما بخشی از چنین حوادثی مربوط به خودروهای فرسوده و بدون ایمنی هستند. از سه سال گذشته که مساله واردات خودرو به کلی ممنوع شده، مساله خودروهای اسقاطی هم با مشکل روبرو شدند. به طوری که طبق آمار اعلام شده، نزدیک به ۲۱۶ مرکز اسقاط در این مدت تعطیل شده‌اند. اما ریشه همه این اتفاق‌ها در تعلل‌هایی است که برای آزادسازی واردات خودرو صورت می‌گیرد.

تعطیلی مراکز اسقاط از کجا آغاز شد؟

مساله رکود مراکز اسقاط از جایی آغاز شد که دولت بعد از ممنوعیت واردات خودرو، تولیدکنندگان داخلی را از حوزه اسقاط خودروهای فرسوده معاف کرد. همین مساله هم در نهایت به حذف بند مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده از قانون هوای پاک شد. تا قبل از این مساله، واردکنندگان موظف بودند به ازای وارد کردن هر یک خودرو، دو خودرو را اسقاط کنند. اما بعد از منع واردات، عملا ماجرای اسقاط هم به محاق رفت و به کلی فراموش شد. به طوری که دولت دست بسیاری از تولیدکنندگان داخلی را هم باز گذاشت تا از اسقاط خودروهای فرسوده معاف باشند.

چه درست باشد و چه غلط، اسقاط خودروهای فرسوده حالا به واردات خودرو و احیای آن وابسته است. در چنین شرایطی، دو راه وجود دارد. یا باید صرف‌نظر از منع واردات، فکری برای اسقاط خودروهای فرسوده و احیای مراکز مربوطه کرد یا واردات را از سر گرفت تا وضعیت به روال قبل بازگردد. البته حوزه اسقاط خودرو تنها حوزه‌ای نیست که با منع واردات با مشکل روبرو شد اما اشاره به همین یک حوزه به خوبی نشان می‌دهد که منع واردات چه بازارهایی را کساد کرده است. سیاستگذاران در برخی موارد تلاش کردند برخی محدودیت‌هایی ایجاد کنند که خودروهای فرسوده امکان تردد راحت در شهر را نداشته باشند. کارهایی مثل صادر نشدن مجوز کارت سوخت برای خودروهای فرسوده که به اعتقاد بسیاری، آنطور که باید بازدارنده نیست و مالکان خودروهای فرسوده به راحتی می‌توانند از بنزین آزاد استفاده کنند.

واردات در گذشته به چه صورت بود؟

اگر بخواهیم وضعیت منع واردات را با دوره‌ها و دولت‌های قبل مقایسه کنیم، با تاریخچه‌ای بسیار متفاوت روبرو می‌شویم. به عنوان مثال واردات خودرو در دهه ۶۰ بیشتر با مجوز دانشجویی انجام می‌شد و قبل از آن هم، ممنوع بود. در دهه ۷۰ بخش مهمی از واردات خودرو مربوط به نیاز سفارتخانه‌ها به این خودروها بود و تازه از دهه ۸۰ به بعد، خودروهای پلاک گذر موقت بیشتر در خیابان‌ها نمایان شدند.

اما مساله منع واردات خودرو در سه سال گذشته، نه تنها همان اندک فضای رقابتی موجود در بازار خودرو را به کلی پاک کرد، بلکه بسیاری از بازارها از جمله حوزه اسقاط خودروهای فرسوده را هم با اما و اگرهای بسیاری همراه کرد. با این حال آنچه که به عنوان دلیل اصلی توقف اسقاط خودروهای فرسوده اعلام می‌شود، مساله نبود بودجه مناسب برای اجرایی کردن این طرح است. از یک طرف خودروسازان در وضعیت تحریم هستند و از طرف دیگر، دولت هم بودجه درستی برای این کار ندارد. همین مساله هم باعث می‌شود تا راهکار ساماندهی این مساله در آزادسازی واردات خودرو دیده شود. هرچند که دولت دوازدهم یک ماه مانده به پایان فعالیت‌هایش، هنوز هم به اجرای آن راضی نشده است.

مقایسه آمار واردات و گواهی اسقاط خودرو

اما اگر قرار باشد آمار واردات خودرو را با تعداد گواهی‌های صادر شده برای اسقاط خودروهای فرسوده – در سال‌های قبل از منع واردات – بررسی کنیم، خواهیم دید که در سال‌های ۹۴تا ۹۷بیشتر از آنکه خودرو وارد کشور شود، خودرو اسقاط شده بود. به عنوان مثال، در سال ۹۴ حدود ۵۰ هزار دستگاه وارد کشور شد که در همین مدت نزدیک به ۲۰۰ هزار دستگاه خودرو از رده خارج و به جرگه اسقاطی‌ها پیوست.

نمودار مقایسه واردات با گواهی های اسقاط

در سال ۹۵ فاصله میان این دو بخش یعنی اسقاط و واردات بیشتر شد. در شرایطی که واردات کمی بیشتر و به حدود ۷۰ هزار دستگاه رسیده بود، بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه از رده خارج شدند. این رقم یک سال بعد و در ۱۳۹۶ با وجود ثابت ماندن نسبی رقم واردات خودرو، بالاتر رفت و به نزدیک ۴۰۰ هزار دستگاه اسقاطی و از رده خارج شده رسید.

سال

آمار واردات خودرو

(هزار دستگاه)

تعداد گواهی صادر شده برای اسقاط خودرو (هزار دستگاه)
 

۱۳۹۴

۵۱ ۱۷۰
 

۱۳۹۵

۷۵ ۳۶۰
 

۱۳۹۶

۷۰ ۴۰۰

با این حال، دولت با اعمال ممنوعیت واردات در سال ۹۷، این تناسب و روند آن را هم بهم زد تا مساله خودروهای فرسوده به واردات گره بخورد و کار را به جایی برساند که بخش مهمی از مراکز اسقاط خودرو تعطیل شوند.

نتیجه گیری

برخی کارشناسان معتقدند که مساله آزادسازی واردات خودرو در شرایط فعلی علاج دردهایی است که هر بار یکی از بخش‌های مرتبط با خودرو را درگیر می‌کند. برخی هم اینطور می‌گویند که در صورت آزادسازی واردات خودرو، قیمت هم در این بازار منطقی شده و به سمت و سوی واقعی حرکت خواهد کرد. نباید فراموش کرد که دولت دوازدهم ردیف بودجه ۲هزار میلیارد تومانی را از محل واردات خودرو پیش‌بینی کرده و همین مساله احتمال آزاد شدن واردات را بیشتر از قبل می‌کند.

نویسنده: سپیده اشرفی

فروش فوری خودرو