ساماندهی بازار خودرو به کجا رسید؟

۲۵ بهمن ۱۳۹۹ ساماندهی بازار خودرو به کجا رسید؟

طرح ساماندهی بازار خودرو با اما و اگرهای بسیاری همراه شده است. پرسش اینجاست که این طرح در نهایت به کجا رسیده است؟

حکایت ساماندهی بازار خودرو، مثل قصه مرتب کردن خانه‌ای است که آنقدر آشفته شده که نمی‌توان تشخیص داد کار را باید از کجا آغاز کرد. این را کارشناسان بازار خودرو می‌گویند که به اعتقادشان، بازار خودرو به یک آشفتگی بی‌سابقه رسیده است. هرچند که سال‌هاست طرح ساماندهی بازار خودرو در دستور کار قرار گرفته اما حتی این طرح هم نتوانسته آنطور که هدفگذاری کرده بود، به مرحله اجرا برسد؛ طرحی که در پیچ و خم اصلاحات و پاسکاری میان مسئولان، هنوز هم در مرحله طرح باقی مانده است.

این طرح که ابتدا از سوی نمایندگان مجلس مطرح شد، بارها مورد اصلاح قرار گرفت و در نهایت روز شنبه 25 بهمن خبرهای تازه نشان می‌داد که سرانجام این طرح در هفته جاری تعیین تکلیف می‌شود. اما شاید بد نباشد که به کلیات این طرح و تحولاتی اشاره کنیم که از زمان مطرح شدن تا رسیدن به آخرین مرحله قبل از اجرا پشت سر گذاشته است.

ساماندهی به شرط بورس!

بنای اصلی این طرح توزیع خودرو در بورس کالا و شفاف شدن قیمت است. شاید به دلیل همین شفاف شدن قیمت است که مساله بورس کالا به میان آمد. البته کارشناسان بسیاری با این طرح مخالف بودند و اینطور می‌گفتند که ورود خودرو به بورس، به سرمایه‌ای شدن این کالا، مهر تایید خواهد زد.

البته در مرحله اولیه چنین طرحی، نمایندگانی از خودروسازان و قطعه سازان حضور داشتند و به نظر می‌رسد که آراء این گروه هم لحاظ شده باشد. با این حال، برخی جزئیاتی که هر بار از مساله ساماندهی بازار خودرو به میان می‌آید نشان از آن دارد که میزان کار کارشناسی صورت گرفته روی آن در حداقل شکل ممکن است.

خروج از انحصار برای یک بازار انحصاری!

به عنوان مثال، بنای اصلی و هدف این طرح شکست انحصار در بازار خودروست. گاها گفته می‌شود که شکست انحصار همزمان با تقویت بخش خصوصی و رشد رقابت در بازار خودرو، به عنوان اهداف اصلی لحاظ شده است. اما ناگفته پیداست که بازار خودرو در ایران از اساس انحصاری است و به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، تنها در صورتی می‌تواند از حالت انحصاری خارج شود که واردات خودرو آزاد و فضای رقابتی حاکم شود.

یعنی در شرایط فعلی که چند خودروساز برتر اقدام به تولید و فروش خودرو می‌کنند، صحبت از رفع انحصار قدری زود است. یکی دیگر از موارد مطرح شده در این طرح، حذف دلالی در بازار خودرو و ساماندهی این بخش است. اما اگر نگاه دقیق‌تری به بازار خودرو کنیم خواهیم دید که حتی در مساله قرعه‌کشی‌های خودرو، این مدل دلالی و واسطه‌گری سهم عمده‌ای را در اختیار دارد. حال چطور قرار است بازاری که تار و پود آن به انحصار و دلالی تنیده، از این دو ویژگی جدا شود؟

وقتی متولی قیمت گذاری مشخص می شود!

بخشی از کلیاتی که به تازگی درباره ساماندهی بازار خودرو مطرح شده، نشان می‌دهد که در صورت نهایی شدن این طرح، متولی قیمت‌گذاری در بازار خودرو نیز مشخص می‌شود. البته از همین ابتدا باید این مساله را روشن کنیم که در این طرح به طور کلی با آزادسازی قیمت خودرو مخالفت شده است. استدلال دست اندرکاران این حوزه این بوده که اگر قیمت در شرایط فعلی آزاد شود، وضعیت آن از کنترل خارج و به سمت و سوی افزایش شدید سیر خواهد کرد. یعنی آزادسازی قیمت منتفی است اما گویا قرار است از میان وزارت صمت و شورای رقابت، یکی از آنها برای تصمیم‌گیری درباره قیمت انتخاب شوند.

شاید بد نباشد به این نکته اشاره کنیم که طبق بررسی‌های صورت گرفته که اخیرا در برخی گزارش‌ها مطرح شد، نزدیک به 29 نهاد و شورا در حوزه خودرو دخالت و اعمال نظر می‌کنند. در این صورت اگر بخش مشخص شدن متولی قیمت‌گذاری، به مشخص شدن متولی بازار خودرو تغییر کند شاید بتوان شاهد تغییرات مثبت‌تری در این رابطه بود.

شاید بتوان یکی از نکات مثبت این طرح را همان تقویت بخش خصوصی و رقابتی کردن بازار دانست. هرچند که هنوز جزئیات بیشتر و دقیقی از این طرح در دست نیست و مشخص نیست که این دو اقدام برای بازار خودرو قرار است با چه مابه ازای بیرونی، شکل حقیقت به خود بگیرد.

 

نویسنده: سپیده اشرفی

فروش فوری خودرو کارکرده