فهرست مطالب
در خودروهای بنزینی و دیزلی از روشهای شیمیایی برای کاهش آلایندگی گازهای خروجی از اگزوز استفاده میشود. در خودروهای دیزلی با پاشش محلول ادبلو روی گازهای خروجی، آنها را به گازهای بیخطر تبدیل میکنند و در خودروهای بنزینی این کار در یک قطعه به نام کاتالیزور خودرو انجام میشود. اما این قطعه نیز عمر مفیدی دارد که بسته به اینکه تحت چه رفتارها و تنشهای محیطی قرار میگیرد، میتواند به عمر مفید این قطعه اضافه یا از آن کم شود. خرابی کاتالیزور با نشانههایی همراه است که از روی آنها میتوان به ایراد و اشکال در این قطعه پی برد و البته دلایل این خرابی را نیز پیش از فروش خودرو پیدا کرد.
کاتالیزور خودرو چیست و چه وظیفهای دارد؟
در موتورهای درونسوز، علاوه بر گرما و انرژی که از فرایند احتراق به دست میآید، محصولات جانبی دیگری نیز تولید میشود که برخی از آنها به دلیل سمی بودن باید قبل از ورود به محیطزیست، تحت فرایندهای تبدیلی قرار گیرند. از جمله این گازهای مضر میتوان به مونوکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربنهای فرار اشاره کرد. برای کاهش خطرات ناشی از این آلایندهها، درون کاتالیزور خودرو، واکنشهای شیمیایی انجام میشود که به نوع کاتالیزور بستگی دارد. کاتالیزورهای احیاکننده اکسیدهای نیتروژن را به مولکولهای امن نیتروژن و اکسیژن تبدیل میکنند. از سوی دیگر، کاتالیزورهای اکسیدکننده با سوزاندن هیدروکربنهای باقیمانده، مونوکسید کربن را به دیاکسیدکربن تبدیل میکنند که یک گاز طبیعی است و در جو وجود دارد. بهمنظور نظارت بر عملکرد کاتالیزور، معمولا سنسور اکسیژن قبل و بعد از کاتالیزور نصب میشود تا وضعیت اکسیژن را بررسی کرده و اطلاعات لازم را به واحد کنترل مرکزی خودرو ارسال کند. این سیستمها به بهبود کارایی موتور و کاهش آلودگی کمک میکنند و در نتیجه، نقش مهمی در حفظ محیطزیست دارند.
علائم خرابی کاتالیزور
خرابی کاتالیزور و پر شدن کاتالیزور خودرو با علائم و نشانههایی همراه است که از روی آنها میتوان به ایراد و اشکال در این قطعه پی برد و بهراحتی آنها را شناسایی کرد. این علائم شامل روشنشدن چراغ چک، بوی بد از اگزوز، کاهش قدرت موتور، افزایش مصرف سوخت و گرمشدن بیش از حد موتور است.
روشنشدن چراغ هشدار کاتالیزور
در برخی خودروها، چراغی مخصوص به اخطار خرابی کاتالیزور وجود دارد. در صورت بروز مشکل در کاتالیزور، این چراغ روشن میشود. اما در اکثر خودروها، این وظیفه بر عهده چراغ چک است.
کاهش محسوس شتاب و قدرت خودرو
گرفتگی کاتالیزور میتواند باعث کاهش قدرت و کاهش شتاب خودرو شود. وقتی کاتالیزور پر میشود، گازهای خروجی نمیتوانند بهراحتی از آن عبور کنند و این باعث کاهش قدرت موتور میشود. همچنین کامپیوتر خودرو ممکن است سوختوساز را بر اساس شرایط جدید تنظیم کند که نتیجه آن کاهش توان تولیدی موتور است.
افزایش غیر عادی مصرف سوخت
پر شدن کاتالیزور میتواند منجر به افزایش مصرف سوخت شود. وقتی کاتالیزور کارایی لازم را ندارد، عملکرد موتور تحتتأثیر قرار میگیرد و قدرت کمتری تولید میشود. این وضعیت معمولا باعث میشود راننده برای جبران افت توان موتور، بیشتر از موتور فشار بیاورد که این خود باعث مصرف سوخت بیشتر میشود.
روشن شدن چراغ چک خودرو
با پر شدن و خرابی کاتالیزور، سنسور اکسیژن که بعدازاین قسمت نصب شده، دیگر دادههای درستی به کامپیوتر خودرو ارسال نمیکند. این موضوع باعث میشود که کامپیوتر خودرو متوجه شود که میزان اکسیژن خروجی با مقدار استاندارد همخوانی ندارد و روشن شدن چراغ چک ماشین رخ دهد.
بوی ناخوشایند شبیه به تخممرغ گندیده
وقتی کاتالیزور بهدرستی عمل نکند، گازهای سمی موجود در سوخت به گازهای بیضرر تبدیل نمیشوند. در نتیجه، گازهایی که بوی گوگرد دارند به اگزوز وارد شده و بوی شبیه به تخممرغ گندیده از اگزوز خودرو به مشام میرسد.
صدای وزوز یا شنیدن صدای شن از کاتالیزور
وقتی کاتالیزور خراب یا پر میشود، ممکن است صداهایی مانند وزوز یا صدای شن از داخل آن به گوش برسد. این صدا به دلیل خرابی شبکه لانهزنبوری داخل کاتالیزور است که ممکن است بر اثر ضربه یا فرسودگی به هم بریزد.
بد کارکردن خودرو بهویژه در حالت درجا
گرفتگی مسیر خروج دود خودرو بهویژه در حالت درجا میتواند باعث مشکلاتی در عملکرد خودرو شود. وقتی کاتالیزور مسدود شود، موتور نمیتواند بهدرستی تنفس کند و کارکرد خودرو به هم میخورد.
گرمشدن بیش از حد موتور
پر شدن کاتالیزور باعث مسدودشدن نسبی مسیر دود میشود. این مشکل باعث ایجاد فشار اضافی به موتور شده و دمای آن را بالا میبرد. در برخی موارد، این افزایش دما میتواند منجر به آسیبدیدن قطعات حساس موتور، مثل پیستونها، شود.
ضعف در تست آلایندگی معاینه فنی
یکی از وظایف کاتالیزور کاهش آلایندهها است. اگر کاتالیزور نتواند بهدرستی کار کند، گازهای سمی همچنان از اگزوز خارج شده و وارد محیطزیست میشوند. در نتیجه، در تستهای معاینه فنی، این خودروها عملکرد ضعیفی در کنترل آلایندگی نشان میدهند.
دلایل خرابی کاتالیزور
خرابشدن کاتالیزور به سه روش اتفاق میافتد. حالت اول تمامشدن عمر مفید این قطعه است، حالت دوم واردشدن ضربه فیزیکی شدید به کاتالیزور و شکستن شبکه داخلی آن بوده و حالت سوم نیز بر اثر عوامل محیطی و استفاده نادرست از خودرو، عمر کاتالیزور سریعتر از حالت استاندارد خودش به پایان برسد.
- همانطور که گفته شد، کاتالیزور نیز یک قطعه مصرفی است و عمر مشخصی دارد. عناصر فلزی و سرامیکی موجود در کاتالیزور بعد از واکنش با گازهای خروجی از اگزوز و شرکت در واکنشهای شیمیایی این قطعه، کمکم تمام میشوند و کاتالیزور کارایی خود را از دست داده و باید آن را تعویض کرد.
- ساختار لانهزنبوری داخلی کاتالیزور میتواند در اثر تجمع تدریجی دوده و ذرات کربنی حاصل از احتراق ناقص موتور، بهمرور زمان دچار آلودگی و انسداد شود که این موضوع باعث کاهش راندمان عبور گازهای خروجی خواهد شد.
- در برخی شرایط، افزایش بیشازحد دمای موتور که میتواند ناشی از عوامل گوناگونی باشد، موجب ذوبشدن یا تغییر شکل شبکههای داخلی کاتالیزور میشود. در نتیجه، مسیر خروج گازهای اگزوز محدود شده و این اختلال بهطور محسوسی در عملکرد موتور نمایان میشود.
- شبکه لانهزنبوری کاتالیزور ممکن است در طول زمان یا بر اثر واردشدن ضربه و تنش مکانیکی، دچار ترکخوردگی و ریزش شود. در چنین وضعیتی، با تکاندادن کاتالیزور صدایی شبیه برخورد شن یا سنگریزه به گوش میرسد که نشاندهنده پایان عمر مفید این قطعه و لزوم تعویض آن است.
- از مخربترین عوامل تأثیرگذار بر کاتالیزور، روغنسوزی موتور است که میتواند در مدتزمان کوتاهی باعث انسداد شدید این قطعه شود. دود متراکم و چرب ناشی از سوختن روغن، به سرعت منافذ کاتالیزور را مسدود کرده و حتی ممکن است آن را بهطور کامل از مدار عملکرد خارج کند. علاوه بر این، کاهش ظرفیت خروج گازهای اگزوز در این شرایط، معمولا به صورت افت توان و کمنفسی موتور بروز پیدا میکند.
- همانطور که روغنسوزی موتور میتواند باعث خرابی کاتالیزور شود، سوختن واشر سرسیلندر و سوختن آب و ضدیخ در داخل سیلندرها نیز باعث خرابشدن کاتالیزور خواهد شد. بخار آب شدیدی که ناشی از سوختن واشر سرسیلندر است، باعث آسیبدیدگی شبکه داخلی کاتالیزور میشود.
- افزودنیهای غیرمجاز و غیراستاندارد به سوخت نیز از دیگر دلایل خرابشدن کاتالیزور هست. این افزودنیها باعث اختلال در سوختوساز خودرو شده و میتوانند شوک های حرارتی غیراستاندارد ایجاد کنند که نتیجه آن، آسیب به کاتالیزور است.
تست خرابی کاتالیست
خرابی کاتالیزور را میتوان هم به صورت حسی و چشمی انجام داد و هم با استفاده از دستگاه معاینه فنی و هم البته با استفاده از دستگاه دیاگ.
- به روش حسی و چشمی میتوان کاتالیزور را از نظر عملکرد و خراب بودن، تست و آزمایش کرد. صدای ناشی از تکان دادن کاتالیزور یا حس بوی نامطبوع تخم مرغ گندیده از کاتالیزور از راههای تست و بررسی ساده است که البته نتایج آن نیز چندان محکم و قابل اعتماد نخواهد بود.
- اما راه بهتر و علمیتر در این بین، استفاده از دستگاه معاینه فنی است. با این حال اگر بوی بدی شبیه به تخم مرغ گندیده از اگزوز حس شود، از دلایل و نشانههای خرابی کاتالیزور است. همچنین وجود صدایی شبیه به صدای شن در داخل کاتالیزور نیز از نشانههای خرابشدن شبکه داخلی آن هست.
همانطور که گفته شد، بهترین روش برای تست عملکرد کاتالیزور، استفاده از دستگاه معاینه فنی ماشین است. در معاینه فنی خودرو، گازهای خروجی از اگزوز و مقدار آنها تست و ارزیابی میشود و بنابراین میتوان دقیقاً فهمید که آیا کاتالیزور و احتراق موتور ماشین بهدرستی انجام میشود و یا خیر. - با استفاده از دستگاه دیاگ نیز میتوان وضعیت سلامت کاتالیزور و همچنین مقدار گرفتگی و مسدود شدن آن را بررسی کرد. با این کار، سلامت سنسور MAP و همچنین سنسور اکسیژن و البته سلامت کاتالیزور بررسی میشود.
هزینه تعمیر یا تعویض کاتالیزور در سال ۱۴۰۴
هزینههای تعمیر و تعویض کاتالیزور به نوع خودرو نیز بستگی دارد. چرا که کاتالیزور خودروهای گرانقیمت، قیمت بالاتری نیز دارند. همچنین هزینه اگزوزساز نیز تا حدودی به قیمت خودرویی که روی آن کار میشود هم بستگی دارد.
برای مثال در خودروهای خانواده پژو 405 و پارس در حال حاضر در حدود ۷.۵ میلیون تومان تا ۹.۵ میلیون تومان هزینه تعویض کاتالیزور میشود که به این مقدار باید اجرت تعویض که در حدود ۵۰۰ هزار تومان هست را هم اضافه کرد.
قیمت کاتالیزور پراید در حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان است که در مدلهای ارتقایافته آن، قیمت کاتالیزور پراید به حوالی ۵.۵ تا ۷ میلیون تومان میرسد.
قیمت کاتالیزور خانواده پژو 206 و پژو 207 با موتور tu3 در حدود ۸.۵ میلیون تومان است و برای پژو 206 و پژو 207 با موتور tu5 در حدود ۷ تا ۸.۵ میلیون تومان است.
در سری محصولات سایپا مثل خودروهای کوییک، تیبا، ساینا و… که از موتور ۱.۵ لیتری این شرکت استفاده میکنند، قیمت کاتالیزور این خودروها در حدود ۵.۵ میلیون تومان تا ۸.۵ میلیون تومان است که به مدل خودرو بستگی دارد.
کاتالیزور موتور EF7 در حوالی ۱۰ میلیون تومان است که برای نسخههای توربو این خودرو، هزینه تعویض کاتالیزور به حوالی ۱۳.۵ میلیون تومان میرسد. قیمت کاتالیزور موتور شاهین که از موتور توربوشده M15 استفاده میکند نیز در حدود ۱۳.۵ میلیون تومان گفته میشود.
در بین خودروهای داخلی، کاتالیزور وانت نیسان بنزینی با قیمتی در حدود ۱۸ میلیون تومان، در رده گرانترینهاست و البته برای کاتالیزور اصلی خودرو النود نیز قیمتی در حدود ۳۰ تا ۳۳ میلیون تومان گفته میشود. همچنین برخی از خودروها دارای دو کاتالیزور هستند که همین قضیه، قیمت تعویض کاتالیزور و اجرت کار روی آنها را بیشتر میکند.
آیا میتوان کاتالیزور را تعمیر کرد یا آن را شستشو داد؟
خرابی کاتالیزور به دو صورت اتفاق میافتد؛ یکی اینکه شبکههای لانهزنبوری داخل آن به هر دلیلی گرفته و مسدود شود و یا اینکه این شبکهها دچار ریزش و اصطلاحا خاکشدن شوند.
اگر شبکههای داخل کاتالیزور به هر دلیلی شکسته و خاک شده باشند، تنها راه باقیمانده برای کاتالیزور، تعویض آن با یک نمونه سالم و نو هست. چرا که گازهای سمی موجود در دود خروجی از اگزوز با عبور از شبکههای داخل کاتالیزور به گازهای بیخطر تبدیل میشود و به همین علت هم سلامت این شبکهها بسیار مهم است.
اما اگر شبکه داخل کاتالیزور به هر دلیلی مسدود شده باشد، میتوان با روشهای مختلفی آن را شستشو داد. البته نتیجه به دست آمده از هرکدام از این روشها نیز با هم متفاوت بوده و به نوع روش بستگی دارد.
تمیزکردن کاتالیزور با باز کردن و استفاده از شویندههای معمولی یا مخصوص
برای شستوشوی کاتالیزور، استفاده از شویندههای مخصوصی که برای این کار طراحی شدهاند، معمولاً نتیجه بهتری به همراه دارد؛ بااینحال، برخی شویندههای معمولی خانگی نیز میتوانند تا حد قابلقبولی مؤثر باشند. نکته مهم این است که مواد شوینده مورد استفاده فاقد ترکیبات اسیدی قوی باشند، زیرا اسیدهای قوی میتوانند به ساختار لانهزنبوری کاتالیزور آسیب زده و باعث خوردگی آن شوند.
پس از باز کردن کاتالیزور از روی خودرو، این قطعه در ظرفی حاوی محلول شوینده قرار داده میشود. این محلول میتواند ترکیبی از آب و مواد شوینده رایج خانگی باشد یا از شویندههای تخصصی موجود در بازار برای تمیزکاری کاتالیزور استفاده شود. معمولا لازم است کاتالیزور به مدت حدود ۲۴ ساعت در این محلول باقی بماند تا رسوبات و آلودگیها از سطح شبکه داخلی آن جدا شوند. پس از این مرحله، قطعه باید به طور کامل آبکشی شود که انجام این کار با آب پرفشار، تأثیر بهتری در خارجکردن آلودگیهای باقیمانده دارد.
در صورت استفاده از شویندههای مخصوص، رعایت دقیق دستورالعمل درجشده روی محصول اهمیت زیادی دارد تا از آسیب به کاتالیزور جلوگیری شده و بهترین نتیجه حاصل شود. همچنین مانند هر فرایند فنی دیگر، بهویژه هنگام کار با مواد شیمیایی، رعایت نکات ایمنی و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب کاملاً ضروری است.
پاکسازی کاتالیزور بدون جداسازی و با استفاده از ترکیبات شوینده تخصصی
جداسازی کاتالیزور از مسیر اگزوز و برش بدنه آن با چالشها و پیچیدگیهای فنی همراه است و همین موضوع سبب میشود این روش برای بسیاری از کاربران دشوار و زمانبر باشد. به همین دلیل، راهکارهایی برای تمیزکردن کاتالیزور بدون باز کردن آن توسعهیافته است. در این شیوه، کاتالیزور دچار گرفتگی را میتوان بدون جداسازی، با استفاده از افزودنیهای شیمیایی سوخت یا تجهیزات مخصوص شستوشوی کاتالیزور پاکسازی کرد.
یکی از روشهای متداول، استفاده از محلولهایی است که مستقیماً به باک بنزین اضافه میشوند. این ترکیبات پس از ورود به چرخه احتراق موتور و عبور از سیستم اگزوز، به کاتالیزور رسیده و با کاهش رسوبات کربنی و آلودگیها، به بهبود عملکرد آن کمک میکنند.
علاوه بر این، استفاده از بنزین با عدد اکتان بالاتر و رانندگی در دور موتورهای بالاتر میتواند تا حدی موجب افزایش دمای کاتالیزور و سوختن رسوبات انباشتهشده شود. بااینحال، باید از افزودن موادی مانند تینر یا حلالهای قوی به باک خودرو جداً اجتناب کرد، زیرا این مواد میتوانند به اجزای لاستیکی سیستم سوخترسانی آسیب وارد کرده و همچنین با جداکردن رسوبات داخل باک، باعث انسداد مسیر سوخت و بروز اختلالات فنی شوند. در کنار این موارد، برخی محلولهای پاککننده نیز وجود دارند که از طریق ورودی هوای موتور تزریق میشوند. این شیوه معمولاً تأثیرگذاری بیشتری نسبت به افزودنیهای داخل باک دارد و در رفع گرفتگی کاتالیزور عملکرد مؤثرتری نشان میدهد.
شستوشوی کاتالیزور پس از باز کردن و استفاده از دستگاههای تخصصی
یکی از کارآمدترین روشهای احیای کاتالیزور، جداسازی آن از سیستم اگزوز و قراردادن در دستگاه شستوشوی مخصوص است. در این روش، کاتالیزور به طور کامل از محل نصب خارج شده و با استفاده از مواد شوینده تخصصی و آب پرفشار، ساختار داخلی آن شستوشو داده میشود. این فرایند میتواند بخش قابلتوجهی از انسدادهای ایجادشده در شبکه لانهزنبوری کاتالیزور را برطرف کرده و عملکرد آن را تا حد زیادی بازیابی کند.
پاکسازی کاتالیزور از طریق تراش سطحی
در برخی موارد، پس از باز کردن کاتالیزور مشخص میشود که گرفتگی تنها در لایههای ابتدایی شبکه داخلی ایجاد شده و عمق زیادی ندارد. در چنین شرایطی میتوان با خارجکردن هسته داخلی و استفاده از ابزارهای تراشکاری دستی یا مکانیکی، لایه نازکی از سطح شبکه را برداشت. این کار نیازمند دقت و مهارت بالا است، زیرا هرگونه تراش نادرست میتواند به ساختار لانهزنبوری آسیب جدی وارد کند. همچنین به دلیل باز شدن پوسته کاتالیزور، جوشکاری مجدد بدنه باید باکیفیت بالا انجام شود؛ به همین علت برخی تعمیرکاران از انجام این روش صرفنظر میکنند. بااینحال، در صورت اجرای صحیح، این راهکار از نظر اقتصادی و حفظ کیفیت عملکرد، گزینهای مناسبتر نسبت به جایگزینی کاتالیزور با نمونههای غیراستاندارد محسوب میشود.
عمر مفید کاتالیزور خودرو چقدر است؟
کاتالیزور از جمله قطعات مصرفی سیستم اگزوز خودرو است که عملکرد آن بهمرورزمان و در اثر کارکرد مداوم کاهش پیدا میکند. از آنجایی که افت بازده این قطعه معمولا تدریجی است، در بسیاری از موارد خرابی آن تا زمانی که اختلال محسوسی در عملکرد موتور ایجاد نکند، موردتوجه قرار نمیگیرد. بااینحال، کاتالیزور نیز دارای عمر مفید مشخصی است که به طور میانگین در بازه ۸۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر قرار دارد. این بازه میتواند تحتتأثیر عواملی مانند کیفیت سوخت، سلامت موتور، تنظیم بودن سیستم احتراق و شرایط رانندگی، کاهش یا افزایش پیدا کند. پس از عبور از این میزان کارکرد، به دلیل گرفتگی ساختار داخلی و افت توان انجام واکنشهای شیمیایی، کاتالیزور بهتدریج کارایی خود را از دست میدهد و علائم عملکرد نامطلوب آن در خودرو ظاهر میشود.
آیا امکان حذف کاتالیزور وجود دارد؟
در حالت کلی باید گفت که امکان حذف کاتالیزور وجود دارد و بسیاری از رانندگان، این قطعه را از روی خودرو باز کردهاند. اما در خودروهای امروزی که از موتورهای پیچیدهتر و حساستری استفاده میکنند، حذف کاتالیزور باید با تغییراتی در برنامهریزی موتور یا همان اصطلاحا ریمپ کامپیوتر موتور خودرو همراه باشد تا از آسیبدیدن پیشرانه جلوگیری شود.
اما باید بدانیم که کاتالیزور به دلیل قرارگیری در مسیر خروجی گازها، اندکی از توان پیشرانه را کم میکند. به همین سبب، برخی رانندگان با حذف این قطعه، از افزایش شتاب خودرو یا موتورسیکلت خود لذت میبرند. بااینحال، این خوشایندی زودگذر در آیندهای نزدیک به تجربهای تلخ تبدیل خواهد شد. چرا که با حذف کاتالیزور، ترکیب و نسبت صحیح اکسیژن و سوخت که توسط سنسور به واحد کنترل الکترونیکی (ECU) ارسال میشود، مختل شده و نظم سوختوساز موتور به هم میریزد. پیامد مستقیم این ناهماهنگی، بروز عیبوایراد در عملکرد موتور و خارجشدن آن از حالت استاندارد و جهش ناگهانی در سه شاخصه کلیدی است: میزان مصرف سوخت، حجم آلایندههای خروجی و نرخ استهلاک قطعات فنی.
دقیقاً به همین دلیل است که در کشورهای توسعهیافته، حذف این قطعه با جریمههای سنگین قانونی همراه است. کاتالیزور اگرچه قطعهای با طول عمر بالاست، اما یک کالای مصرفی محسوب میشود که باید پس از طی مسافتی حدود ۸۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر (تقریباً هر ۴ تا ۵ سال یکبار) تعویض گردد؛ بااینحال در کشور ما تا زمانی که موتور دچار مشکل حاد نشود، کمتر کسی به فکر جایگزینی آن میافتد. بهمرور زمان، منافذ اسفنجی داخل این مبدل بر اثر عبور دود مسدود شده که همین امر کارایی آن را فرسوده کرده و در صورت عدم تعویض، قدرت موتور را بهشدت کاهش میدهد.
در نهایت، هرچند کاتالیزور تا حدودی مانع خروج آزادانه گازهای اگزوز میشود، اما به واسطه تنظیم دقیق و مداوم سیستم سوخترسانی از طریق حسگر اکسیژن، در بلندمدت موجب کاهش مصرف سوخت و عملکرد نرمتر و بهینهتر پیشرانه میگردد. حذف کاتالیزور با هر روش ممکن در خودروهایی که تکنولوژی ساخت بالایی دارند، باعث آسیبدیدن موتور و بروز ایرادات مختلف در آنها میشود.
بهترین برند و سازنده کاتالیزور ایرانی
شرکتهای مختلفی در دنیا و در کشورمان در کار ساخت کاتالیزور هستند. اما باید در نظر داشت که هرچند ظاهر اکثر کاتالیزورها شبیه به هم بوده و از این نظر تفاوتی بین آنها نیست؛ اما عملکرد کاتالیزورها با هم به خاطر ساختار متفاوت آنها و کیفیت عناصر بهکاررفته در این قطعه میتواند کاملاً متفاوت از یکدیگر باشد.
یک کاتالیزور خراب میتواند در عین اینکه کار خود را بهخوبی انجام ندهد و کاهش آلایندگی با آن به حد مطلوب نرسد حتی باعث ردشدن از تستهای آلایندگی نیز شود و به موتور خودرو نیز آسیب برساند. گرمکردن و داغشدن موتور ماشین، سوختن سنسور اکسیژن به طور مداوم، بههمریختن احتراق صحیح موتور، افزایش مصرف سوخت و… از پیامدهای خرید و نصب یک کاتالیزور غیراستاندارد است.
در بین تولیدکنندگان ایرانی کاتالیزور میتوان از بهترین مارک و سازندگان کاتالیزور ایرانی که موردقبول کارشناسان نیز هستند از شرکتهای ایران دلکو کاتالیست، رضا مشهد، مرصاد کاتالیست، فامکو و پویش کاتالیست نام برد.
نتیجه گیری
کاتالیزور به دلیل مواد بهکاررفته در ساخت آن و نقشی که در کاهش آلودگی دارد، قطعهای باارزش به حساب میآید؛ اما متأسفانه به خاطر نبود نظارت و قوانین بازدارنده در کشور ما، بسیاری آن را از خودرو حذف میکنند. این در حالی است که در کشورهای پیشرفته، حذف کاتالیزور با جریمههای سنگین همراه است. از سوی دیگر، قیمت کاتالیزور نو و سالم برای بیشتر خودروها بالاست و در برخی مدلها به چند ده میلیون تومان هم میرسد. این شرایط باعث شده واردات کاتالیزورهای استوک از کشورهای جنوبی رونق بگیرد و همزمان، کارگاههایی برای تمیزکاری و احیای کاتالیزور شکل بگیرند. در نهایت، با بهکارگیری روشهای مناسب میتوان کاتالیزوری سالم داشت و از مزایای حضور این قطعه در خودرو استفاده کرد.
نوشته: علیرضا داودی
سوالات متداول
- آیا ماشین بدون کاتالیزور خاموش میشود؟
کاتالیزور نقش بهینهساز در سوختوساز موتور و کاهش آلایندگی گازهای خروجی از اگزوز را دارد؛ بنابراین هر موتور بنزینی میتواند بدون کاتالیزور نیز روشن شده و به کار خود ادامه دهد. فقط آلایندگی آن بیشتر خواهد بود و البته بسته به نوع موتور، ممکن است در کارکرد صحیح آن نیز اختلال کمی ایجاد شود. - با کاتالیزور خراب معاینه فنی رد میشویم؟
با کاتالیزور خراب و یا بدون کاتالیزور، سطح و مقدار آلایندههای تولیدی موتور از حد مجاز فراتر خواهد رفت و به همین علت هم یک خودرو با موتور سالم اما بدون کاتالیزور و یا با کاتالیزور خراب، از معاینه فنی رد خواهد شد. - حذف کاتالیزور مصرف سوخت را کم میکند؟
حذف کاتالیزور در حالت کلی باعث افزایش مصرف سوخت و افزایش آلایندگی میشود. فقط در صورتی که کاتالیزور خراب بوده و اصطلاحاً پر شده باشد، به خاطر مسدودشدن مسیر خروجی دود و فشار به موتور، شاهد افزایش مصرف سوخت و دمای موتور ماشین هستیم. اما حذف کاتالیزور سالم در اکثر اوقات باعث افزایش مصرف سوخت میشود و فقط با تغییر در برنامهریزی موتور میتوان این وضعیت را بهینه کرده و از بین برد. - صدای کاتالیزور خراب چه شکلی است؟
خراب بودن کاتالیزور به دو صورت اتفاق میافتد که حالت اول، پرشدن شبکههای لانهزنبوری کاتالیزور است و حالت دوم، شکستن و ریختن شبکههای لانهزنبوری. در حالت پرشدن کاتالیزور، صدای خاصی از آن تولید نمیشود اما در حالت دوم، صدای شنریزه از کاتالیزور به گوش میرسد. البته بوی تخممرغ گندیده از اگزوز از دیگر نشانههای خرابی کاتالیزور است. - کاتالیزور خراب چه بلایی سر موتور میآورد؟
اگر کاتالیزور پر شده باشد، در مسیر دودهای خروجی به شکل یک مانع عمل کرده و باعث کاهش توان موتور و افزایش دمای آن میشود. کاتالیزور شکسته شده نیز همین وضعیت را تا حد زیادی بازی میکند اما در هر دو حالت، کارکرد موتور به هم ریخته و افزایش مصرف سوخت و افزایش آلایندهها را در پی دارد. افزایش مصرف سوخت نیز باعث بالارفتن استهلاک پیشرانه میشود.
