فهرست مطالب
پیشرانههای امروزی از تعداد زیادی سنسور و حسگر استفاده میکنند تا به بهترین سطح کارکرد و عملکرد خود برسند. برخی از این حسگرها برای تنظیم دقیق نسبت سوخت و هوا هستند و برخی نیز به تایم و زمانبندی موتور مربوط میشوند. اما در این بین، سنسور ناک به منظور جلوگیری از آسیب دیدن موتور خودرو در زمان ناک زدن پیشرانه به کار میرود و یک سنسور محافظتی محسوب میشود. خرابی سنسور ناک با آثار و علائمی همراه است که در کنار کاهش توان پیشرانه، میتواند باعث آسیبدیدگی موتور ماشین نیز شود و کار را برای فروش خودرو سختتر کند.
منظور از ناک زدن موتور چیست؟
منظور از ناک زدن موتور یا ضربه و احتراق پیش از موعد یا انفجار خود به خودی، به پدیدهای گفته میشود که مخلوط سوخت و هوا قبل از جرقهزنی شمعها خودبهخود منفجر میشود. در نتیجه این انفجار، یک مقاومت شدید در برابر بالا آمدن پیستون و رسیدن به نقطه مرگ بالا رخ میدهد. چرا که انفجار در مرحله تراکم موتور و قبل از شروع مرحله انفجار رخ میدهد و پیستون در حال آمدن به سمت نقطه مرگ بالا قرار دارد.
در اثر این انفجار، لرزش در موتور خودرو پدید میآید و از قدرت آن کاسته میشود. ضمن اینکه در درازمدت و بر اثر تکرار این وضعیت، آسیبهای جدیدی به رینگها، پیستون، شاتون و یاتاقان وارد میشود. ناک زدن موتور ماشین یک حالت بسیار منفی در موتور خودرو است و به همین خاطر هم شرکتهای خودروسازی با قرار دادن یک سنسور، سعی در خنثی کردن این وضعیت و جلوگیری از آسیب دیدن موتور خودرو کردهاند که به آن سنسور ناک گفته میشود.
اما ناک زدن از جنبه دیگری نیز باعث آسیب دیدن قطعات داخلی موتور میشود. انفجار در سیلندرها با یک بازه زمانی دقیق و مشخص از یکدیگر رخ میدهد. وقتی درون یک یا چند سیلندر، زودتر از موعد استاندارد احتراق و انفجار رخ دهد، نزدیکی انفجارها به یکدیگر باعث آسیب دیدن تمام قطعات داخلی موتور به مرور زمان میشود.
چرا موتور ماشین ناک میزند؟
موتور ماشین به دلایل مختلفی ناک میزند:
- ناک زدن در درجه اول به کیفیت پایین سوخت یا همان پایین بودن اکتان بنزین مربوط میشود. سوختی که اکتان پایینی دارد، مقاومت کمتری در برابر فشرده شدن داشته و سریعتر دچار اشتعال خود به خودی میشود.
- ناک زدن همچنین میتواند به خاطر گرمای بیش از حد موتور خودرو نیز باشد. وقتی سیستم خنککاری نتواند گرمای موتور را به خوبی دفع کند، این وضعیت پیش میآید.
- وجود پرخوران ها مثل توربوشارژر و سوپرشارژر نیز میتواند باعث ناک زدن موتور ماشین شود. چرا که این پرخورانها با فشردهسازی شدید سوخت و هوا، دمای آنها را تا حد بسیار زیادی بالا میبرند که اگر سوخت از کیفیت خوبی برخوردار نباشد، به راحتی ناک زدن پیش خواهد آمد.
- تایم نبودن پیشرانه نیز از دیگر دلایل ناک زدن موتور است. وقتی موتور خودرو به طور دقیق تنظیم و تایم نباشد، احتمال بروز ناک زدن نیز بالاست.
انواع سنسور ناک خودرو
شرکتهای سازنده موتور خودرو برای جلوگیری از ناک زدن موتور، از سنسور ناک یا سنسور ضربه استفاده میکنند. این سنسور وظیفه دارد تا شروع ناک را در سیلندرها تشخیص داده و به اطلاع کامپیوتر موتور برساند تا ایسییو نیز کارهای لازم برای خنثی کردن ناک را انجام دهد. سنسورهای ناک در دو نوع پیزوالکتریک و آکوستیک ساخته میشوند.
سنسور ناک پیزوالکتریک
در نوع پیزوالکتریک از ایجاد اختلاف پتانسیل برای کشف ناک زدن موتور استفاده میشود. در واقع یک مقاومت متغیر در داخل این سنسور در صورت تکان خوردن باعث تغییر در مقاومت میشود که این مقدار اگر از حد مشخصی فرارتر رود، کامپیوتر خودرو این وضعیت را به معنای ناک زدن موتور تشخیص میدهد.
سنسور ناک آکوستیک
در نوع دیگر یعنی سنسورهای آکوستیک از یک میکروفون برای فهمیدن ناک استفاده میشود. این میکروفون میتواند صدای درون سیلندرها را بشنود و در صورت تشخیص صدای ناک، این وضعیت را به ECU ماشین انتقال دهد. در واقع صدای ناک زدن موتور خودرو به قدری واضح و آشناست که با گوش خود نیز میتوانیم آن را متوجه شویم.
محل قرارگیری سنسور ناک موتور ماشین
سنسور ناک روی بلوک اصلی موتور و در پشت آن یا زیر منیفولد هوا نصب میشود. اگر موتور فقط یک سنسور ناک داشته باشد، معمولا در وسط سیلندرها قرار دارد. مثلا در یک موتور چهار سیلندر، سنسور ناک بین سیلندر دو و سه نصب شده است، اما در یک موتور شش سیلندر، محل سنسور ناک در بین سیلندر سه و چهار قرار دارد.
البته در موتورهای شش سیلندر معمولا حداقل از دو سنسور ناک استفاده میشود تا عملکرد دقیقتری داشته باشند که به این ترتیب، سنسور اول در بین سیلندرهای دو و سه و سنسور ناک دوم در بین سیلندرهای چهار و پنج نصب شده است.
در موتورهای پیشرفته که از یک سنسور برای هر سیلندر استفاده میشود، این حسگرها را میتوان روی بلوک اصلی موتور و معمولا در سمت منیفولد هوا، پشت هر سیلندر دید.
در موتورهای خورجینی نیز حداقل از یک سنسور برای هر طرف موتور استفاده میشود.
علائم خرابی سنسور ناک خودرو
خراب شدن سنسور ناک موتور با نشانههایی همراه است که از روی آنها میتوان تا حد زیادی به ایراد در سنسور ناک موتور رسید. در اکثر پیشرانهها، خراب بودن سنسور ناک در کامپیوتر ماشین ثبت میشود و از طریق دیاگ و گزارشگیری میتوان این وضعیت را متوجه شد.
روشن شدن چراغ چک
روشن شدن چراغ چک ماشین به دلایل مختلفی رخ میدهد که خراب بودن سنسور ناک یکی از آنهاست. البته در تمام خودروهای انژکتوری این اتفاق نمیافتد اما در بسیاری از خودروها با خراب شدن سنسور ناک، چراغ چک نیز روشن میشود.
افت توان موتور و کاهش شتاب ماشین
سنسور ناک وظیفه دارد تا ناک زدن سیلندرها را به اطلاع کامپیوتر ماشین برساند. اما وقتی که این سنسور به هر دلیلی کار نکند، شاهد پدیده ناک خواهیم بود که نتیجه آن، کاهش محسوس قدرت ماشین است. در نتیجه کاهش قدرت ماشین، از کشش و شتاب گیری خودرو نیز کم میشود.
افزایش مصرف سوخت و بالارفتن سطح آلایندگی
وقتی موتور خودرو در حالت صحیح کار نمیکند و از طرفی از توان موتور کاسته شده است، مجبوریم برای جبران این وضعیت، فشار بیشتری به موتور خودرو وارد کنیم. در نتیجه مصرف سوخت نیز افزایش پیدا میکند. افزایش مصرف سوخت و در نتیجه آن بالارفتن آلایندگی ماشین از نشانههایی است که میتواند ناشی از خرابی سنسور اکسیژن نیز باشد.
به هم ریختن کارکرد دقیق موتور
گاهی مواقع سنسور بهطور کلی و دائمی خراب نشده و در بعضی مواقع میتواند کارکرد صحیح خود را داشته باشد. در نتیجه وقتی سنسور خراب است، به طور محسوس از توان موتور کاسته میشود و در بعضی مواقع، موتور خودرو به حالت نرمال و معمولی خودش بر میگردد. این حالت میتواند ناشی از ارسال اطلاعات اشتباه از سوی سنسور ناک به خاطر خرابی آن باشد.
حالت دیگر به هم ریختن کارکرد موتور در زمان فشار آوردن به آن هست. مثل حرکت در مسیرهای سربالایی طولانی و یا زمانی که بار سنگینی در خودرو است. در این گونه مواقع نیز کارکرد موتور به شکل محسوسی متفاوت از حالت عادی است.
شنیدن صدای ناک موتور در درازمدت
وظیفه سنسور ناک در موتور خودرو، تشخیص ناک زدن پیشرانه و اطلاع دادن این وضعیت به کامپیوتر ماشین است تا ECU با اعمال تغییراتی بتواند این مشکل را از بین ببرد. وقتی موتور خودرو در درازمدت ناک میزند و هیچ تغییری در آن رخ نمیدهد، میتوان فهمید که سنسور ناک به وظیفه خود به خوبی عمل نمیکند. یعنی این سنسور خراب شده است.
دلایل خرابی سنسور ناک موتور ماشین
سنسور ناک یک قطعه برقی و الکترونیکی است و هرچند نمیتوان عمر دقیقی برای آن تعیین کرد اما به مرور زمان و بر اثر گرمای شدید موتور، موتورشویی و رسیدن رطوبت به آن، گرد و خاک، مشکلات الکترونیکی و…، خراب شده و نیاز به تعویض پیدا خواهد کرد.
قطع شدن سوکت اتصال سنسور
از شایعترین و رایجترین دلایل خرابی سنسورهای برقی در خودروها، قطع شدن اتصالات و سیمکشی آنهاست. سیمهای برق به مرور زمان و در اثر گرمای موتور، خاصیت انعطافپذیری خود را از دست میدهند و در نهایت از یک قسمت دچار شکستگی میشوند. در نتیجه ارتباط سنسور ناک قطع میشود. همچنین وجود آلودگی، زنگزدگی و سولفاته شدن پایههای اتصال سوکت نیز از دیگر مواردی است که باعث قطع ارتباط سنسور ناک با ECU میشود.
خراب شدن سنسور در اثر استهلاک و فرسودگی
رسیدن رطوبت به این سنسور، گرمای موتور، گردو خاک، نفوذ روغن موتور به سنسور ناک و… از جمله عواملی هستند که باعث خرابی سنسور ناک به مرور زمان میشود.
آسیب فیزیکی سنسور ناک
سنسور ناک یک قطعه حساس است و نباید به آن ضربه شدیدی وارد شود. اما در بسیاری از مواقع، مخصوصا در زمان تعمیر موتور، دقت لازم برای محافظت از این سنسور نمیشود و ضربه خوردن آن باعث خرابی قطعات داخلی خصوصا در نوع پیزوالکتریک میشود. در نتیجه سنسور ناک یا به طور کلی از کار میافتد، یا در کارکرد خود دچار خطا و اختلال خواهد شد.
همخوانی نداشتن سنسور با موتور خودرو
سنسور ناک روی بلوک اصلی موتور بسته میشود و مثل دیگر حسگرها، محل قرارگیری و بستهشدن آن به شکل خاصی نیست که امکان بستن سنسور ناک دیگری باشد. همچنین شکل این سنسور در اکثر موتورها به یک صورت است. اما با این وجود در صورت استفاده از سنسور ناک غیر مرتبط با موتور خودرو، امکان اینکه این سنسور نتواند کار خود را بهدرستی انجام دهد بسیار بالاست.
وجود ایراد در بستن سنسور ناک
سنسور ناک ماشین باید با گشتاور دقیق در جای خودش بسته شود. چرا که اساس کار این سنسور در دریافت لرزشهای پیشرانه بهخاطر ناک زدن موتور است. در نتیجه اگر پیچ نگهدارنده این سنسور بیش از حد لازم سفت شود، میتواند در مقدار دریافت این لرزشها اختلال و ایراد پیش آید. همچنین اگر کمتر از اندازه دقیق و استاندارد خودش سفت شود، ممکن است مقدار کمتری از لرزشهای موتور خودرو را در زمان ناک زدن و احتراق پیش از موعد، حس کند.
روش عیب یابی سنسور ناک
برای عیبیابی سنسور ناک، ابتدا با دستگاه دیاگ کدهای خطای ثبتشده در ECU را بخوانید. کدهایی مانند P0325 تا P0334 معمولا به مشکلات این سنسور اشاره دارند.
در مرحله بعد، سیمکشی و سوکت اتصال سنسور را از نظر پارگی، زنگزدگی یا شلبودن بررسی کنید. سپس با مولتیمتر، مقاومت سنسور را اندازه بگیرید. مقدار استاندارد معمولا بین ۵۰۰ تا ۳۰۰۰ اهم است.
برای تست عملکرد، میتوانید با ضربه آرام به بلوک موتور، تغییر ولتاژ خروجی سنسور را روی اسیلوسکوپ مشاهده کنید. در صورت عدم واکنش، سنسور نیاز به تعویض دارد.
آیا سنسور ناک را میتوان تعمیر کرد؟
اکثر سنسورهای موجود در خودرو چون الکترونیکی هستند، قابلتعویض نبوده و در صورت خرابشدن، باید آنها را تعویض کرد. سنسور ناک نیز یک قطعه الکترونیکی کاملا بسته و یکپارچه است که حتی در صورت دسترسی به اجزای داخلی آن، باز هم حساسیت و تنظیم این قطعات به اندازهای بالاست که امکان تعمیر و کارکرد درست آنها وجود ندارد. ضمن اینکه سنسور ناک در مقایسه با قیمت خودرو و هزینههای تعمیر موتور، قطعه گرانقیمتی بهحساب نمیآید.
نتیجه گیری
در موتور خودرو از سنسورهای مختلفی استفاده شده است تا راندمان کاری این بخش به بیشترین حد خود برسد. سنسور ناک نیز یکی از همین سنسورهاست که در عین اینکه کمک به کارکرد صحیحتر موتور دارد، مراقب است تا از ناک زدن موتور که باعث آسیبدیدن قطعات داخلی آن خواهد شد نیز جلوگیری شود. این سنسور اهمیت بسیار زیادی دارد و خراب بودن آن، در عین کاهش قدرت موتور باعث آسیبدیدن قطعات داخلی موتور بهمرور زمان خواهد شد که در موتورهای امروزی که اکثرا از سیستمهای پرخوران استفاده میکنند، هزینههای سنگینی به همراه خواهد داشت. بنابراین بهتر است تا در صورت مشاهده علائم خرابی سنسور ناک، سریعا به دنبال عیبیابی و رفع آن باشیم تا بهاجبار زیر بار هزینههای سنگین تعویض رینگ و پیستون و حتی دیگر قطعات داخلی موتور نرویم.
نوشته: علیرضا داودی
سوالهای متداول
- وظیفه سنسور ناک ماشین چیست؟
سنسور ناک یا سنسور ضربه وظیفه دارد تا ناک زدن موتور خودرو را در اثر احتراق پیش از موعد تشخیص داده و به اطلاع کامپیوتر ماشین برساند. ایسییو نیز برای رفع این حالت از راهکارهایی مثل تغییر در زمان جرقهزنی یا تغییر در پاشش سوخت استفاده میکند.
- شایعترین علائم خرابی سنسور ناک ماشین چیست؟
وقتی سنسور ناک ماشین خراب میشود، کارکرد پیشرانه به مشکل خواهد خورد و در نتیجه حالتهایی مثل کاهش قدرت و شتاب ماشین، افزایش مصرف سوخت و آلایندگی، شنیدن صدای ناک موتور بهصورت طولانیمدت، روشنشدن چراغ چک، بههمریختن کارکرد صحیح موتور و… از نشانههای خرابشدن سنسور ناک است.
- در موتور خودرو از چند سنسور ناک استفاده میشود؟
بسته به طراحی موتور ممکن است از یک سنسور برای کل موتور استفاده شود، یا هر دو سیلندر یک سنسور ناک داشته باشند، یا برای هر سیلندر یک سنسور جداگانه بسته شود. هرچه سنسور ناک بیشتری در موتور استفاده شود، نتیجه بهتری خواهد داشت.
