گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین و شستشوی آن

از جمله خرابی‌های خودرو که در فصل زمستان خود را نشان می‌دهد، کارکرد نادرست بخاری ماشین است که از شایع‌ترین خرابی‌های این بخش، گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین است. این مشکل خود را با باد سرد و ولرم از بخاری نشان می‌دهد و البته نشانه‌های دیگری نیز دارد. شستشوی رادیاتور بخاری خودرو اولین کاری است که برای رفع این مشکل انجام می‌شود؛ اما گاهی مواقع هم نیاز به تعویض رادیاتور بخاری ماشین خواهد بود به خصوص اگر قصد فروش خودرو کارکرده را دارید.

نحوه کارکرد رادیاتور بخاری ماشین

تنظیم بودن دمای هوای داخل اتاق خودرو بر طبق نیاز و خواست راننده و سرنشینان، اثر بسیار بالایی در کیفیت و لذت رانندگی و آسایش آنها دارد. ازاین‌رو سیستم تهویه مطبوع و بخاری خودرو اختراع شده است تا دمای مورد نیاز سرنشینان را در هوای گرم و سرد تامین کند.

بخاری ماشین وظیفه گرم‌کردن هوای داخل اتاق را دارد. این کار در خودروها با استفاده از آبی که توسط موتور خودرو گرم شده است، انجام می‌شود. به این صورت که آبی که در سیستم خنک‌کاری موتور گردش می‌کند، با دریافت گرمای حاصل از احتراق در سیلندرها، بعد از چند دقیقه به دمای نرمال و معینی می‌رسد. دمای این آب بعد از مدتی از کارکرد موتور، حداقل بالای ۷۰ درجه سانتیگراد است.

بخاری ماشین نیز یک رادیاتور دارد که قسمتی از این آب در حین گردش در سیستم خنک‌کاری، وارد رادیاتور بخاری نیز می‌شود. یک فن برقی وظیفه دارد تا هوای اتاق یا هوای بیرون کابین را به رادیاتور بخاری بدمد. با برخورد این هوا به رادیاتور، هوا گرم شده و وارد اتاق می‌شود و به تدریج دمای اتاق را به حد تنظیم‌شده می‌رساند. به همین دلیل هم کیفیت کارکرد رادیاتور بخاری و سلامت آن، در کیفیت کارکرد سیستم بخاری بسیار موثر است.

علت گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین

رادیاتور بخاری ماشین قسمتی از سیستم خنک‌کاری موتور است که حتی در برخی از خودروها می‌توان حتی آن را برای مدت خاصی از مدار خارج کرد. اما این قطعه مقداری آب در خود جای می‌دهد که این حجم آب می‌تواند به خنک‌کاری بهتر موتور کمک کند. همچنین رادیاتور بخاری خودرو، قسمت مهمی از سیستم گرمایشی و تهویه خودرو محسوب می‌شود که عملکرد درست آن، اهمیت و تاثیر زیادی در آسایش و راحتی راننده و سرنشینان و همچنین لذت رانندگی دارد.

این قطعه معمولا به علت ساختار فشرده‌تری که دارد، بیشتر از رادیاتور اصلی ماشین، دچار گرفتگی می‌شود. ضمن اینکه چون جریان آب در رادیاتور بخاری خودرو هم کمتر است و هم فشار پایین‌تری دارد، ناخالصی‌ها و آلودگی‌ها فرصت بیشتری برای نشستن در شبکه رادیاتور پیدا می‌کنند. این موارد باعث می‌شود تا کم‌کم رادیاتور بخاری دچار گرفتگی شده و حتی وجود ناخالصی‌ها منجر به سوراخ‌شدن این قطعه نیز شود.

یکی از مهم‌ترین دلایل گرفتگی رادیاتور بخاری خودرو، استفاده نکردن یا استفاده کوتاه‌مدت از ضدیخ خودرو استاندارد است. این قضیه باعث زنگ‌زدگی قسمت‌های فلزی موتور و نشستن این ناخالصی‌ها در شبکه‌های رادیاتور و گرفتگی یا پوسیدن آنها می‌شود. همچنین استفاده از آب با املاح زیاد هم از دیگر دلایل گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین است.

نشانه‌های کثیفی و گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین

گرفتگی و کثیفی رادیاتور بخاری خودرو با نشانه‌ها و آثار و علائمی همراه است که می‌توان از روی آنها، گرفتگی رادیاتور بخاری خودرو را تشخیص داد.

کاهش محسوس گرمای بخاری

کاهش گرمای بخاری، اصلی‌ترین و محسوس‌ترین نشانه گرفتگی رادیاتور بخاری است. چرا که نتیجه گرفتگی رادیاتور بخاری به هر دلیلی، کاهش گرمای آن است. وقتی رادیاتور بخاری مسدود می‌شود، آب به خوبی در آن گردش نمی‌کند و به همین دلیل هم گرمای بخاری کاهش پیدا می‌کند.

شنیدن صدای شرشر آب از داشبورد

وقتی رادیاتور بخاری مسدود و کثیف می‌شود، از مقدار آبی که می‌تواند از رادیاتور عبور کند، کاسته خواهد شد. در نتیجه باعث می‌شود تا وقتی که موتور خودرو را روشن می‌کنیم، در دقایق اولیه، صدایی شبیه به شرشر آب از داشبورد شنیده شود.

خروجی ضعیف آب از رادیاتور بخاری

از روش‌های دیگر برای تست رادیاتور بخاری ماشین که بیشتر در زمان شستن و تعویض آن انجام می‌شود و برای اطمینان از گرفتگی و کثیفی آن به کار می‌رود، تست جریان رادیاتور با فشار آب است. وقتی رادیاتور بخاری کثیف است، فشار آب هم نمی‌تواند به خوبی آن را تمیز کند. در نتیجه حتی اگر آب با فشار زیاد وارد رادیاتور کنیم، باز هم خواهیم دید که خروجی رادیاتور، کمتر از چیزی است که باید در حالت استاندارد باشد.

راهکارهای رفع کثیفی و گرفتگی رادیاتور بخاری خودرو

کثیفی و گرفتگی رادیاتور بخاری از اتفاقاتی است که در اکثر خودروها حتی مدل‌های جدید نیز رخ خواهد داد. چرا که استفاده از آب غیراستاندارد و با املاح زیاد یا عدم استفاده از ضدیخ و کولانت مناسب و استاندارد از دلایل گرفتگی رادیاتور بخاری است. برای تمیز کردن رادیاتور بخاری ماشین باید آن را با استفاده از دستگاه شوینده، تمیز و رسوب‌زدایی کرد. در صورت جواب ندادن رسوب‌زدایی باید آن را تعویض کنیم.

شستن رادیاتور بخاری خودرو با شوینده خانگی

برای تمیزکردن رادیاتور بخاری با شوینده‌های خانگی و در دسترس عموم، می‌توان از موادی مثل جوش شیرین، سرکه سفید، نوشابه و جوهر نمک رقیق‌شده استفاده کرد. باید در نظر داشت که موادی مثل جوهرنمک، قابلیت‌های اسیدی بالایی دارند که در عین خطرناک بودن، امکان سوراخ‌شدن رادیاتور خصوصا رادیاتورهای فرسوده و کهنه با آنها بالاست. پس در زمان استفاده از آنها باید نهایت دقت را کرد.

برای شستن بخاری ماشین به این نکات توجه کنید:

• باید در نظر داشت که برای شستن رادیاتور بخاری، بهتر است تا لوله‌های آن را جدا کرده و فقط از مواد شوینده در داخل رادیاتور بخاری استفاده شود. استفاده از شوینده‌های غیراستاندارد در کل سیستم خنک‌کاری و چرخش آن در کل سیستم، ممکن است باعث آسیب‌دیدن دیگر بخش‌ها و قطعات شود و از مقدار و شدت تمیزکاری رادیاتور بخاری نیز کاسته خواهد شد.
• یک ظرف تمیز مثل ۴ لیتری ضدیخ تهیه می‌کنیم. محلول شستشو باید در این ظرف باشد و این محلول را وارد رادیاتور بخاری کنیم. برای این کار می‌توان از قیف استفاده کرد.
• شاید برای این کار نیاز باشد تا مقداری از شلنگ سایز رادیاتور بخاری نیز تهیه کنیم.
• محلول آماده‌شده را داخل ظرف می‌ریزیم و ظرف را به شلنگ‌های بخاری وصل می‌کنیم.
• زیر خروجی رادیاتور بخاری نیز یک ظرف تمیز قرار می‌دهیم تا بتوان محلول را دوباره استفاده کرد.
• عمل شستشو را چندین بار انجام می‌دهیم تا آلودگی‌های داخل رادیاتور تمیز شود.
• این کار اگر با فشار آب همراه شود می‌تواند اثرات بهتری داشته باشد.
• برای شستن رادیاتور با استفاده از جوش شیرین، باید به نسبت پنج قاشق چای‌خوری جوش شیرین در یک لیتر آب، محلول تهیه‌شده را در رادیاتور بخاری بریزیم.
• برای شستشو با سرکه سفید می‌توان به نسبت ۵۰ درصد از این محلول برای شستن رادیاتور استفاده کرد.
• جوهرنمک دارای خواص اسیدی قوی است. به نسبت یک به سه، از محلول تهیه‌شده برای شستن رادیاتور بخاری استفاده می‌کنیم.
• نوشابه به علت داشتن ترکیبات اسیدی، دارای خاصیت اسیدی ضعیفی است که می‌تواند آلودگی‌های سطحی را تا حد زیادی تمیز کرده و در تمیزکردن رادیاتورهای بسیار کثیف نیز تا حدی اثر داشته باشد. این محلول به خاطر در دسترس بودن، از ارزان‌ترین و راحت‌ترین مواد برای شستن رادیاتور بخاری است. می‌توان کاملا از نوشابه بدون حضور آب برای این کار بهره گرفت.
• بعد از تمیزکاری رادیاتور بخاری با هر محلول و هر روشی، باید رادیاتور بخاری را چند بار با آب تمیز بشوییم.

شستن رادیاتور بخاری با شوینده های صنعتی

استفاده از محلول‌های رسوب‌زدای استاندارد که توسط شرکت‌های معتبر ساخته می‌شوند، از بهترین راه‌ها برای تمیزکردن رادیاتور بخاری خودرو است. چرا که غلظت این محلول‌ها به صورتی نیست که باعث سوراخ‌شدن رادیاتور شود و از طرفی توانایی پاک‌کردن رسوب رادیاتور را نیز تا حد بسیار زیادی دارند.

معمولا روی ظرف این محلول‌ها، روش استفاده از آنها را می‌توان دید. اما معمولا روش استفاده از اکثر آنها به یک شکل است. به این صورت که هم می‌توان این محلول را در آب رادیاتور ریخت و هم می‌توان آب رادیاتور را خالی کرده تا از آن دوباره استفاده کنیم.

محلول را در سیستم خنک‌کاری ماشین می‌ریزیم و بعد از مقداری کارکرد خودرو، آن را خالی می‌کنیم. این مدت‌زمان به نوع و شرکت سازنده محلول بستگی دارد که معمولا در حدود ۲۰ دقیقه تا نیم ساعت است.

سپس دوباره سیستم خنک‌کاری را برای تمیزشدن و شستشو و حذف اثرات محلول رسوب‌زدا، از آب پر می‌کنیم و باز بعد از مدتی کارکرد، آن را تخلیه می‌کنیم. حالا می‌توان دوباره آب تمیز و ضدیخ را در رادیاتور ریخت.

شستن رادیاتور بخاری ماشین با دستگاه

شستن رادیاتور بخاری با استفاده از دستگاه مخصوص این کار، بهترین روش برای تمیزکردن این قطعه است. چرا که هم محلول شوینده با سرعت و شدت زیاد در رادیاتور بخاری گردش می‌کند و هم به خاطر گرم‌شدن آب و فشار زیاد آب و هوا، حذف و تخلیه آلودگی‌ها از مجاری رادیاتور بهتر نتیجه می‌دهد. ضمن اینکه در این روش چون از محلول‌های مخصوص این کار نیز استفاده می‌شود، تمیزکاری بهتر صورت می‌گیرد. همچنین اگر رادیاتور به علت فرسودگی ضعیف شده باشد، در این فشار شستشو، عیب و ایرادات خود را نشان می‌دهد و از مشکلات بعدی کاسته خواهد شد.

نشتی رادیاتور بخاری خودرو بعد از شستن آن

گرفتگی و نشستن رسوب در شبکه‌های داخل رادیاتور باعث فرسودگی شدید و ضعیف‌شدن شبکه‌های داخلی می‌شود. احتمال پوسیدگی خصوصا در رادیاتورهای مسی و برنجی، شدیدتر خواهد بود.

به همین دلیل بعد از شستن رادیاتور بخاری خصوصا با محلول‌های اسیدی، احتمال سوراخ‌شدن و نشتی از رادیاتور بیشتر خواهد بود. در نتیجه در بسیاری از مواقع بعد از شستن رادیاتور، شاهد نشتی و ریختن ضدیخ و محلول رادیاتور زیر پا از زیر داشبورد هستیم. در این حالت باید رادیاتور را از محل خود خارج کرده و در صورتی که امکان تعمیرشدن آن نیست، آن را تعویض کنیم.

تعویض رادیاتور بخاری ماشین

برای تعویض رادیاتور بخاری باید مهارت فنی و دانش کافی برای این کار را داشت. چرا که رادیاتور در پشت داشبورد قرار دارد و بازکردن و بستن دوباره آن، مهارت و دانش کافی این کار را می‌خواهد.

برای تعویض رادیاتور بخاری خودرو به این نکات توجه کنید:

• از آنجایی که رادیاتور بخاری در پشت داشبورد قرار دارد و در محلی است که دسته سیم خودرو عبور کرده، بهتر است قبل از هر اقدامی ابتدا اتصالات باتری خودرو را باز کنیم.
• باید جای دقیق رادیاتور را بدانیم و اینکه چطوری و از کدام قسمت داشبورد به آن دسترسی پیدا کنیم. جای دقیق رادیاتور بخاری را می‌توان هم از روی دفترچه تعمیر و نگهداری خودرو پیدا کرد و هم از افراد فنی و متخصص پرسید.
• بعد از پیداکردن رادیاتور بخاری، باید ابتدا لوله‌های آب آن را از داخل محفظه موتور جدا کنیم. با قراردادن یک ظرف بزرگ مثل تشت و لگن در زیر خودرو از جاری‌شدن محلول سمی آب و ضدیخ، جلوگیری کنیم. ضمن اینکه می‌توان آب سیستم خنک‌کاری را در صورت تمیز بودن، دوباره استفاده کرد.
• رادیاتور بخاری در یک محفظه بسته قرار دارد. باید بتوان در این محفظه را پیدا کرد یا نحوه بازکردن این محفظه و جداکردن آن از سیستم خنک‌کاری را دانست.
• بعد از دسترسی به رادیاتور بخاری، باید اتصالات و بست‌هایی که رادیاتور را در جای خود نگاه داشته‌اند، باز کنیم تا بتوانیم آن را از پشت داشبورد بیرون بیاوریم.
• بعد از بیرون آوردن رادیاتور بخاری باید رادیاتور نو را در جای خود قرار دهیم. بهتر است تا قبل از گذاشتن رادیاتور جدید، داخل آن را یک‌بار با آب تمیز بشوییم تا گردوغبار داخل آن یا آلودگی‌هایی را که در داخل رادیاتور قرار گرفته، خارج کنیم.
• سپس قسمت‌های بازشده از داشبورد را دوباره می‌بندیم و لوله‌های رادیاتور بخاری را به آن وصل می‌کنیم.
• بعد از هواگیری سیستم خنک‌کاری و وصل کردن اتصالات باتری، موتور خودرو را روشن می‌کنیم.
• محل اتصال لوله‌های رادیاتور بخاری را چک و کنترل می‌کنیم که نشتی نداشته باشند.

روش های جلوگیری از گرفتگی رادیاتور بخاری خودرو

رادیاتور بخاری هم مثل رادیاتور اصلی ماشین، به مرور دچار کثیفی و گرفتگی خواهد شد. اما چون مشکلات این رادیاتور مثل خرابی‌های رادیاتور اصلی ماشین به چشم نمی‌آید و دردسرهای کمتری دارد، بیشتر از چشم مالکان دور خواهد ماند.

استفاده از ضدیخ استاندارد و مرغوب

بهترین راه برای پیشگیری از کثیفی رادیاتور بخاری خودرو و گرفتگی آن، استفاده از ضدیخ استاندارد و مرغوب در تمام فصول به اندازه کافی است. ضدیخ مانع از زنگ‌زدگی و خوردگی قطعات فلزی داخل موتور شده و رسوبی برای نشستن در شبکه‌های رادیاتور بخاری وجود نخواهد داشت.

شستن رادیاتور بخاری بعد از سوختن واشر سرسیلندر

همچنین در صورتی که موتور ماشین دچار مشکلاتی مثل سوختن واشر سرسیلندر شد، باید در هنگام تعمیر و بستن موتور ماشین، رادیاتور بخاری را هم مثل رادیاتور اصلی ماشین، تمیز کنیم و بشوییم. چرا که آلودگی‌های حاصل از احتراق که به سبب سوختن واشر سرسیلندر خودرو به داخل سیستم خنک‌کاری نفوذ کرده‌اند، در رادیاتورها رسوب می‌کنند و باعث گرفتگی و کثیفی آنها می‌شود. این وضعیت خصوصا در رادیاتور بخاری، بیشتر دیده می‌شود.

شستشوی دوره ای رادیاتور بخاری

توصیه می‌شود دو یا نهایتا سه سال یک بار، رادیاتور بخاری و کلا سیستم خنک‌سازی موتور خودرو به‌طور کلی تمیز و شسته شود. این کار باعث می‌شود تا آلودگی‌های موجود در سیستم خنک‌کاری هم نتوانند روی هم انباشته شوند و رسوب کنند.

استفاده از آب رادیاتور در سیستم خنک‌کاری

استفاده از آب شهری و آب لوله‌کشی به علت داشتن املاح معدنی زیاد، برای سیستم خنک‌کاری مناسب نیست. چرا که این املاح به مرور در سیستم خنک‌کاری یعنی رادیاتور بخاری و رادیاتور اصلی ماشین، رسوب می‌کنند و باعث گرفتگی شبکه‌های آن می‌شود. اما این مشکلات در صورت استفاده از آب رادیاتور یا کولانت پیش نخواهد آمد.

نتیجه گیری

گرفتگی و کثیفی رادیاتور بخاری ماشین از جمله مشکلاتی است که در بسیاری از خودروها حتی خودروهای جدید پیش می‌آید. مهم‌ترین علت این اتفاق هم استفاده از آب با املاح زیاد برای سیستم خنک‌کاری و عدم استفاده کافی از ضدیخ است. املاح آب به مرور در رادیاتور بخاری ته‌نشین می‌شوند و عدم استفاده از ضدیخ کافی و استاندارد هم باعث خوردگی تدریجی قطعات فلزی موتور و ته‌نشین شدن آنها در رادیاتور بخاری خواهد شد. در نتیجه در زمان استفاده از بخاری، می‌بینیم که توان گرمایشی آن بسیار کم است.

شستن رادیاتور بخاری ماشین اولین راهی است که پیشنهاد می‌شود. این کار با مواد و روش‌های خانگی مثل استفاده از نوشابه و جوش‌شیرین تا استفاده از رادیاتورشورهای صنعتی انجام خواهد شد. اما گاهی مواقع هم تنها راه باقیمانده، تعویض رادیاتور است.

نوشته: علیرضا داودی

سوالات متداول

• نشانه‌های گرفتگی رادیاتور بخاری ماشین چیست؟

کاهش محسوس گرمای بخاری بهترین نشانه از گرفتگی رادیاتور بخاری است. همچنین شنیدن صدای شرشر آب و خروجی ضعیف رادیاتور در زمان آزمایش کردن آن از دیگر نشانه‌های گرفتگی رادیاتور بخاری خودرو است.

• روش‌های رفع گرفتگی رادیاتور بخاری چیست؟

استفاده از شوینده‌هایی مثل جوش شیرین، سرکه، نوشابه و… گاهی باعث بازشدن رادیاتور می‌شود. اما استفاده از شوینده‌های صنعتی مخصوص این کار، معمولا نتیجه بهتری خواهد داد. در صورت بازنشدن رادیاتور باید آن را تعویض کرد.

• آیا گرفتگی رادیاتور بخاری می‌تواند باعث گرم‌شدن موتور ماشین شود؟

رادیاتور بخاری در عین اینکه بخشی از سیستم گرمایشی اتاق است؛ اما در سیستم خنک‌کاری ماشین نیز قرار دارد. گرفتگی این رادیاتور به معنی گردش ضعیف آب در کل سیستم خنک‌کاری نیست که باعث گرم‌شدن شدید موتور ماشین شود. اما در افزایش دمای موتور هم بی‌تاثیر نخواهد بود.