ترک سیلندر موتور خودرو؛ دلایل، علائم و روش تعمیر و تعویض

بلوک موتور چه از نوع آلومینیومی و چه از نوع چدنی ممکن است به دلایل مختلفی از جمله فرسودگی، سرد و گرم شدن‌های شدید یا یخ‌زدگی در زمستان، بترکد. این وضعیت از جمله پردردسرترین تعمیرات خودرویی محسوب می شود که گاهی مواقع مجبور به تعویض بلوک موتور خودرو می شویم و همین قضیه، هزینه‌های زیادی را نیز در پی خواهد داشت. اما راه‌های مختلفی نیز برای تعمیر ترک خوردن بلوک موتور نیز وجود دارد که بسته به شدت ترک ترک سیلندر موتور خودرو و نوع تعمیری که روی آن انجام می شود، سختی و هزینه خود را خواهد داشت.

دلایل ترک سیلندر موتور خودرو

ترک خوردن بلوک موتور به چند علت اتفاق می افتد که متاسفانه در برخی از خودروهای داخلی کشورمان، مهم‌ترین و شایع‌ترین علت، بی‌کیفیت بودن ریخته‌گری بلوک موتور و آلیاژ نامناسب آن است.

سرمازدگی بلوک موتور

سرمازدگی بلوک موتور در اثر یخ زدن آب در داخل موتور اتفاق می‌افتد. نداشتن ضدیخ در فصل سرد زمستان باعث می‌شود تا آب داخل بلوک موتور بعد از یخ زدن و افزایش حجم، باعث ترکیدن بلوک موتور و ایجاد ترک سیلندر موتور خودرو شود. این اتفاق معمولا از بغل موتور رخ می‌دهد که در مسیر کانال های آب بلوک موتور است.

تنش‌های حرارتی در بلوک موتور

تنش‌های حرارتی شدیدی که به بلوک موتور در حین کار وارد می‌شود، یکی از عوامل ترکیدن بلوک است. مثل حرارت بسیار زیاد در اثر جوش آوردن موتور یا سوخت بیش از حد در داخل موتور که گرمای آن را به شدت بالا ببرد یا کارکرد طولانی‌مدت موتور در دمای زیاد، در کنار آسیب‌هایی که به قطعاتی مثل پیستون‌ها وارد می‌کند، می‌تواند باعث ترکیدن بلوک موتور از قسمت‌های حساس و ضعیف آن نیز شود.

شاتون زدن موتور ماشین

از دیگر مواردی که باعث ترکیدن و به قولی نابودی بلوک موتور می‌شود و خرابی‌های آن به قسمت بالای موتور و سرسیلندر نیز می‌رسد، شاتون زدن موتور است. این اتفاق در بین مکانیک‌ها به «دست در آوردن موتور» نیز شهرت دارد. یاتاقان زدن ماشین از مهم‌ترین دلایل شاتون‌زدن است اما گاهی مواقع، رانندگی طولانی‌مدت با دور موتور بالا نیز می‌تواند باعث شاتون‌زدن شود.

تعمیرات نادرست

گاهی مواقع تعمیرات نادرست و اشتباه روی بلوک موتور باعث ترکیدن و ایجاد ترک سیلندر می‌شود. این اتفاق در مواقعی مثل بوش زدن بلوک موتور توسط تراشکار اتفاق می‌افتد و بلوک موتور از بالا و از بین سیلندرها ترک بر می‌دارد.

مشکلات ساخت بلوک مثل کیفیت پایین آلیاژ

بعضی از بلوک‌های موتور از ابتدا دارای مشکلات و استعداد برای ترکیدن هستند. کیفیت پایین آلیاژ مورد استفاده برای بلوک موتور و ناخالصی آن، نازک بودن بیش از حد بلوک موتور در بعضی از بخش‌های نزدیک به کانال‌های آب، ماشین‌کاری و ریخته‌گری غیراستاندارد که منجر به ایجاد حفره‌های ریزی در بلوک موتور شده باشد، باعث می‌شود تا بلوک موتور، تنش‌هایی را که به آن وارد می شود، نتواند تحمل کرده و ترک بخورد.

شوک حرارتی به موتور

شوک حرارتی به موتور به معنی سرد و گرم شدن ناگهانی موتور است. مثل وقتی که موتور داغ بوده و جوش آورده و راننده اقدام به ریختن آب سرد به داخل رادیاتور می‌کند. این کار باعث سرد و گرم شدن ناگهانی بلوک موتور می‌شود و امکان ترکیدن و شکل‌گیری ترک سیلندر موتور خودرو وجود دارد. همچنین ریختن آب سرد روی بلوک موتور از قسمت بیرون مثل عبور از مسیرهای پر آب مثل رودخانه‌ها در زمانی که بلوک موتور به شدت داغ است می‌تواند باعث این اتفاق شود.

نقص طراحی در بلوک موتور

بعضی از موتورها به خاطر نقص در طراحی آنها، استعداد بالایی در ترکیدن از یک ناحیه خاص دارند. این عیب معمولا در موتورهای جدیدتر توسط خودروساز برطرف می‌شود. نازک بودن یک قسمت یا ماندگاری و تجمع تنش‌های ایجادشده در یک ناحیه بر اثر طراحی از جمله شایع‌ترین این موارد است.

بستن نادرست پیچ‌های سرسیلندر

سفت کردن بیش از حد پیچ‌های سرسیلندر یا کثیف بودن رزوه‌های پیچ‌های سرسیلندر در زمان بستن آنها باعث می شود تا فشار بیش از حدی به بلوک موتور وارد شده و در نتیجه بلوک موتور از قسمت پیچ‌ها بترکد. به همین خاطر است که مکانیک‌ها در زمان بستن پیچ‌های سرسیلندر اقدام به تمیزکردن و بادگرفتن رزوه‌ها می‌کنند تا هیچ آلودگی یا روغن و آب درون رزوه‌ها باقی نمانده باشد.

قفل هیدرولیکی در موتور

گاهی مواقع به دلایلی مثل سوختن واشر سرسیلندر، حجم زیادی از آب وارد سیلندرها می‌شود. پیستون در حین بالاآمدن در سیلندر نمی‌تواند این آب را فشرده کند و در نهایت، شاهد شکستن پیستون و کج شدن یاتاقان و قفل شدن موتور خواهیم بود. اما گاهی مواقع این فشار بیش از حد و ناگهانی می‌تواند منجر به ترک خوردن بلوک موتور نیز شود.

ضربه به بلوک موتور و تصادف

یکی دیگر از مواردی که باعث ترکیدن بلوک موتور می‌شود، ضربه دیدن است که تصادف یکی از شایع‌ترین آنهاست. در تصادفات شدید که ضربه تا موتور نیز می‌رسد، در بعضی مواقع دسته‌موتورها می‌شکنند و موتور ضربه شدیدی را تحمل نمی‌کند اما گاهی مواقع هم برای بلوک موتور آسیب‌هایی از جمله ترک خوردن و شکستن نیز پیش می‌آید.

خستگی و فرسودگی فلز

خستگی فلز امری طبیعی و عادی برای فلزات است و طراحی و کیفیت آلیاژ یک موتور باعث می‌شود تا این خستگی خود را نشان دهد. وقتی کارکرد موتور بالاست و فرسوده است، ترک‌های مویی و نازکی به مرور در بلوک موتور ایجاد می‌شود که این ترک سیلندر و ترکیدگی‌ها می‌توانند بر اثر کارکرد بیشتر یا تنش‌های حرارتی که به موتور وارد می‌شود، رشد کرده و در نهایت خود را به صورت یک ترک بزرگ‌تر نشان دهند. استفاده از روش‌هایی مثل آهنربا و پودر آهن یا اشعه‌برداری از بلوک موتور در حین تعمیر به خاطر پیداکردن همین ترک‌های مویی و نازک است.

فشار بیش از حد احتراق

این اتفاق در موتورهای تقویت‌شده و دیزل‌های سنگین در زیر فشار کاری زیاد رخ می‌دهد. وقتی فشار داخل سیلندرها تا حد زیادی بالا رود و از طرفی تنش‌های حرارتی نیز بالا باشد، امکان ایجاد ترک بین سیلندرها یا اطراف یاتاقان‌های اصلی پیش می‌آید.

انواع ترک سیلندر موتور خودرو از نظر جای ترک خوردگی

ترک‌هایی که در بلوک موتور ایجاد می‌شود، مختلف هستند اما ترک جانبی موتور چون با چشم قابل دیدن است، در بین مردم به عنوان ترک اصلی و رایج شناخته می‌شود. این در حالی است که ترک خوردن موتور از قسمت‌های دیگر نیز رایج بوده، ولی این ترک و ترکیدگی‌ها تا قبل از باز کردن موتور، دیده نمی‌شوند. هرچند که خطرناک‌ترین ترکیدگی‌های موتور، ترکیدن از دیواره جانبی، ترک بین دو سیلندر و ترکیدن بلوک موتور از محل یاتاقان‌های ثابت است که در بسیاری از مواقع باعث تعویض بلوک موتور می‌شود.

ترک‌های جانبی بلوک موتور

رایج‌ترین نوع ترک در بین عموم مردم و مکانیک‌هاست، چرا که با چشم نیز دیده شده و برخی از نشانه‌های آن مثل چکه کردن آب را می‌توان دید. یخ‌زدگی، ضربه دیدن موتور مثل ضربه در تصادفات و البته شوک‌های حرارتی سنگین از دلایل ترک خودرن بلوک موتور از دیواره‌های جانبی است.

از نشانه‌های این ترک‌خوردگی نیز چکه کردن آب از محل ترک سیلندر است که گاهی مواقع منجر به تشکیل رسوبات سفیدرنگ در محل ترک نیز می‌شود. همچنین این ترک‌ها را می‌توان بعد از تمیزکردن بلوک موتور با چشم نیز دید. این ترک‌ها با جوشکاری، دوختن یا پین‌گذاری قابل تعمیر هستند.

ترک‌های کف بلوک موتور

از رایج‌ترین ترک و ترکیدگی‌هایی که در بلوکه موتور دیده می‌شود و در برخی موارد، باید بلوک را تعویض کرد، ترک‌هایی هستند که در کف بلوک موتور ایجاد می شود. این ترک‌ها معمولا در اطراف محل بسته شدن پیچ‌های سرسیلندرها به سمت دهانه سیلندرها دیده می شود، یا ترک و ترکیدگی‌هایی هستند که از کانال آب و روغن به سمت دهانه سیلندر یا محل پیچ‌ها حرکت کرده‌اند. برخی از مکانیک‌ها و تراشکارها، این ترک‌ها را جدی‌تر گرفته و آن را تعمیر می‌کنند یا حتی تصمیم به تعویض بلوک موتور می گیرند، اما در برخی از موارد نیز این ترک‌ها را با پین‌گذاری در بلوک‌های چدنی یا جوشکاری در بلوک‌های آلومینیومی، تعمیر و محدود می‌کنند.

علت این ترک‌ها نیز مواردی مثل جوش آوردن شدید موتور، یخ‌زدگی، بستن پیچ‌ها با گشتاوری بیش از مقدار استاندارد، کثیف بودن محل روزه‌ها، خستگی فلز و… از دلایل ایجاد آنهاست.

داغ شدن موتور، کم شدن آب رادیاتور، کاهش گشتاور پیچ‌ها، آب‌بندی نشدن واشر سرسیلندر و… از نشانه‌های این نوع ترک سیلندر خودرو است. ضمن اینکه این ترک را می‌توان با چشم به راحتی دید.

ترکیدگی بلوک موتور از محل میل لنگ

یکی دیگر از ترک‌های سیلندر خودرو، از محل یاتاقان‌های ثابت است. این ترکیدن به خاطر فشار بیش از حد به موتور مثل تقویت و تیونینگ‌های سنگین یا زیر بار بودن بیش از حد موتور و همچنین خستگی و فرسودگی فلز اتفاق می‌افتد و در اکثر مواقع نیز باید بلوک موتور را تعویض کرد. از نشانه‌های این عیب نیز افت فشار روغن، صدای یاتاقان و لرزش موتور است.

ترک خوردن بلوک موتور در اثر شاتون زدن

ترک خوردن بلوک موتور در اثر شاتون زدن باعث می‌شود تا یک قسمت بزرگ از بغل موتور شکسته و جدا شود. گاهی مواقع این قسمت را می‌توان تعمیر کرد و جوش داد اما از آنجایی که شاتون‌زدن ممکن است باعث آسیب‌دیدگی دیگر بخش‌های موتور نیز شود، برخی از مکانیک‌ها ترجیح می‌دهند تا بلوک موتور یا کل موتور تعویض شود.

ترکیدگی بلوک موتور از جداره داخل سیلندر

گاهی مواقع موتور خودرو از داخل سیلندرها می‌ترکد. در نتیجه کمپرس از این ترکیدگی فرار می کند، یا اگر ترکیدگی سمت مجاری آب باشد، آب به داخل سیلندرها راه پیدا خواهد کرد.

این ترکیدگی به خاطر یخ زدن، شکستن رینگ و پیستون درون سیلندر، فشار بیش از حد داخل موتور و تنش های حرارتی اتفاق می‌افتد و معمولا اگر ترک بیش از اندازه بزرگ نباشد، یا پیشرفت آن به دیگر نقاط اطراف سیلندر مثل محل یاتاقان ثابت نرسیده باشد، می‌توان آن را با روش بوش‌گذاری تعمیر کرد.

ترکیدگی بلوکه موتور از بین دو سیلندر

از بدترین نوع ترکیدن‌های بلوک موتور، ترکیدگی و ترک بین دو سیلندر است. این اتفاق باعث افت کمپرس، بد کارکردن موتور به خاطر فرار کمپرس، احتراق نامنظم و صدای غیرعادی در موتور می‌شود که از علت‌های این نوع ترک سیلندر باید به خستگی فلز و کیفیت پایین آن، شوک ‌ای حرارتی شدید و فشار زیاد احتراق نام برد.

تعمیر این ترک‌ها معمولا به صرفه و اقتصادی نیست، چرا که باز هم بعد از تعمیر، به خاطر شوک حرارتی و فشار زیادی که در سیلندرها وجود دارد، جوابگو نبوده و شاهد فرار کمپرس هستیم.

ترکیدگی بلوک موتور از محل دسته‌موتورها

گاهی مواقع بلوک موتور از محل اتصال دسته‌موتورها می‌شکند یا ترک می خورد. این عیب معمولا در اثر خرابی دسته‌موتورها و البته ضربه خوردن موتور رخ می‌دهد که در اغلب اوقات با هزینه‌های اندک و جوشکاری قابل رفع است.

ترکیدگی بلوکه موتور از پولکی‌ها

پولکی‌های بغل موتور یا Core Plug که به Freeze Plug نیز نامیده می شوند، محل بسته شدن راهگاه‌های ریخته‌گری در زمان ساختن بلوک موتور و سرسیلندرها هستند. برخلاف باور عموم مردم، این پولکی‌ها برای جلوگیری از ترکیدن موتور در زمان یخ‌زدن نبوده و در بسیاری از مواقع، قبل از بیرون پریدن این پولکی‌ها، موتور از سرما یا دلایل دیگر می ترکد.

اما گاهی مواقع در کنار پوسیدن این پولکی‌ها و نشتی از آنها، موتور از اطراف این پولکی‌ها نیز ترک می‌خورد که از نشانه‌های آن، نشتی آب و زنگ‌زدگی در اطراف این پولکی‌هاست.

علت این نوع ترکیدن بلوک موتور نیز معمولا یخ زدن است و در اغلب موارد قابل تعمیر است.

روش قانونی تعویض بلوک موتور

اگر ترکیدگی بلوک موتور در حدی باشد که تعمیر آن به راحتی ممکن نبوده و در کنار هزینه زیاد، شانس یک تعمیر خوب و اصولی نیز بالا نباشد، مالک ممکن است که تصمیم به تعویض بلوک موتور بگیرد. همچنین گاهی مواقع، قیمت خودرو طوری است که وجود یک موتور تعویض‌شده روی آن بسیار بهتر از یک موتور تعمیرشده و دوخته است، یا محل تعمیر آنقدر زشت می‌شود که تعویض بلوک موتور کار عاقلانه‌تری خواهد بود.

در این صورت باید با مراجعه به مراکز تعویض پلاک، درخواست تعویض بلوک موتور بدهیم. کارشناس مربوط به با بازدید از موتور و مشاهده مستندات، اجازه این کار را خواهد داد. بسته به نوع خودرو که هنوز در کشورمان نمایندگی داشته باشد، یا خیر، باید اقدام به تهیه بلوک موتور نو و جدید به صورت قانونی و با فاکتور معتبر کنیم. سپس کارشناس مرکز تعویض پلاک، بلوک موتور جدید را بازدید کرده و بعد از تایید آن، اجازه حک و کوبیدن شماره موتور را می دهد و خریدار می‌تواند موتور با بلوک جدید را جمع کرده و روی خودرو نصب کند.

بعد از این کار نیز باید به مرکز تعویض پلاک مراجعه کرد تا تعویض شدن بلوک موتور در برگه سبز خودرو ثبت شود. گاهی مواقع به علت موجود نبودن بلوک موتور نو شاید بتوان اجازه تغییر کامل موتور و یا استفاده از موتور مغایر با موتور اصلی را نیز گرفت که تمام این موارد به نظر کارشناس مربوط می‌شود.

روش‌های تعمیر ترک سیلندر موتور خودرو

از آنجایی که تعویض بلوکه موتور هم کار سختی است و هم هزینه بالایی دارد و در کشور ما نیز مشکلات قانونی برای آن دست و پا گیر می‌شود، بسیاری به سمت تعمیر بلوک موتور به جای تعویض آن می‌روند.

دوختن بلوک موتور

دوختن بلوک موتور بیشتر در بلوک موتور چدنی استفاده می شود. چرا که تعمیر این بلوک‌ها با روش‌های دیگر به راحتی ممکن نیست و حتی شاید برخی از روش‌ها برای بلوکه‌های چدنی جوابگو نباشد. از طرفی امروزه بلوک‌های چدنی علاوه بر پیشرانه‌های قدیمی در پیشرانه‌های دیزل و سنگین استفاده و کارایی دارند که تنش‌های حرارتی و کاری بالاتری را باید تحمل کنند.

در روش دوختن موتور، دو طرف ترک سیلندر موتور تمیز و فرچه‌کاری می شود و سپس کل مسیر ترک‌خوردگی به فاصله بسیار کم از هم، رزوه‌کاری خواهد شد. بعد از پرکردن درز ترک با استفاده از چسب، از ورقه‌های کوچکی برای اتصال پیچ‌های دوطرف ترکیدگی به یکدیگر استفاده می‌شود تا به این شکل، ترک‌خوردگی جمع شود. این روش شبیه به بخیه کردن است. معمولا شاید از چسب نیز برای محکم‌کاری و بالابردن ضریب اطمینان استفاده شود.

بوش‌گذاری جداره سیلندر

اگر ترکیدن بلوک موتور از داخل جداره سیلندرها باشد، معمولا از روش بوش‌گذاری سیلندر برای ترمیم سیلندرهایی که ترکیده هستند استفاده می شود. این روش مثل بوش زدن بلوک موتور است و بعد از انتخاب سایز مناسب بوش و همچنین تراشکاری سیلندرها، بوش انتخاب‌شده برای این کار داخل بلوک موتور جا زده می‌شود تا ترکیدگی پشت آن ترمیم شده و برطرف شود. البته باید در نظر داشت که ترکیدگی بلوک موتور از جداره سیلندر نیز انواع مختلفی دارد و بسته به نوع آن و محل ترکیدگی و همچنین اندازه و پیشرفت ترک، ممکن است که بتوان ترکیدگی را تعمیر کرد یا مجبور به تعویض بلوک موتور هستیم.

پین‌گذاری جای ترک بلوک موتور

پین‌گذاری شبیه به دوختن بلوک موتور است، با این تفاوت که در دوختن بلوک موتور، دو طرف ترک سیلندر را پیچ و رزوه می‌کنند و از یک قطعه برای ارتباط دو طرف ترک‌خوردگی به هم استفاده می‌شود اما در روش پین‌گذاری، روی خود ترک و در طول ترک و ترکیدگی را پیچ و پین‌گذاری می‌کنند.

ابتدا و انتهای ترک، پیچ و پین‌گذاری می‌شود تا از پیشروی آن جلوگیری شود. سپس در طول ترک و روی آن، سوراخ‌کاری و پین و پیچ زده می‌شود. شکل پین‌ها و پیچ‌ها به صورتی است که مخصوص این کار بوده و باعث جمع شدن دو طرف ترک‌خوردگی به سمت هم می‌شود. سپس روی این پین‌ها و پیچ‌ها ممکن است که ماشین‌کاری نیز انجام شود که بستگی به محل انجام این کار دارد. پین‌گذاری کمی از دوختن ساده‌تر است و به همین شکل هم کارایی و اثر کمتری دارد.

استفاده از چسب آلومینیوم و چسب چدن

بسته به اینکه چه قسمتی از بلوکه موتور آسیب دیده و ترک خورده است، می‌توان با توجه به جنس بلوکه موتور از چسب چدن و چسب آلومینیوم برای تعمیر ترک سیلندر و دوختن این بخش استفاده کرد. البته همان طور که گفته شد، محل آسیب دیدن نیز مهم است. چرا که در برخی از موارد، حتی بعد از استفاده از چسب و دوختن محل، باز هم ممکن است در اثر سردوگرم شدن‌های بلوک موتور، چسب نتواند کارکرد خود را داشته باشد و محل دوخته شدن باز شود.

استفاده از نشت‌بندهایی مثل واندرسیل Wonder Seal

این روش برطرف کردن ترکیدگی بلوک موتور، ابتدایی‌ترین و راحت‌ترین راه است، اما همیشه هم جوابگو نخواهد بود. در واقع استفاده از مایع نشت‌بند که در بین عموم مکانیک‌ها به واندرسیل نیز شناخته می‌شود، بسته به اندازه و جای ترک، شاید جوابگو باشد و شاید هم نه و حتی ممکن است بعدا به مرور زمان یا در اثر تنش‌های بعدی، کارایی خود را از دست بدهد.

جوشکاری

جوشکاری روی بلوک موتور در محل ترکیدگی از جمله روش‌های رایج و جوابگو برای برطرف کردن ترک سیلندر موتور ماشین است. این روش برای بلوک‌های آلومینومی بیشتر از بلوکه‌های چدنی جواب می‌دهد. چرا که بلوک‌های آلومینیومی با جوشکاری TIG به راحتی جوشکاری می‌شوند، اما جوش چدن نیاز به مهارت بالایی دارد و از طرفی الکترود مناسب این کار نیز در همه جا در دسترس نیست.

فروش خودرو با بلوک و سیلندر ترک‌خورده و تعمیرشده

اگر قصد فروش خودرو با بلوک ترک‌خورده و تعمیرشده را داریم، باید این موضوع را به اطلاع خریدار برسانیم و آن را در قولنامه ثبت کنیم. فروش خودرویی که بلوکه آن ترک خورده و تعمیرشده است و این موضوع به اطلاع خریدار نرسیده باشد و خریدار بعد از عقد قرارداد و خرید خودرو به این موضوع پی ببرد و بتواند آن را از طریق کارشناسان رسمی دادگستری تایید کند، از نظر قانونی حتی اگر معامله بسته شده باشد و ماه ها از این خرید گذشته باشد، خریدار می تواند معامله را باطل کرده و حتی ادعای ضرر و زیان و خسارت نیز کند.

جمع‌بندی

ترکیدن بلوک موتور می‌تواند از ناحیه بین دو سیلندر، دیواره سیلندر، محل دسته موتورها، از اطراف پولکی‌های موتور یا محل یاتاقان‌های ثابت اتفاق بیفتد. برای تعمیر بلوک موتور از روش‌های مختلفی از جمله پین‌گذاری، دوختن، جوشکاری، چسب زدن، واندرسیل یا بوش گذاری استفاده می‌شود. اما گاهی مواقع مثل ترک جانبی بلوک موتور، ترکیدن از بین دو سیلندر یا از محل یاتاقان‌ها، ترمیم و رفع ترک یا قابل اجرا نیست یا هزینه های سنگینی دارد که صرف اقتصادی و فنی با تعویض بلوک موتور است. جوش آوردن‌های شدید، سرد و گرم شدن بلوک موتور، احتراق ناقص یا فشار بیش از حد در داخل سیلندرها، یخ‌زدگی و تصادف از اصلی‌ترین دلایلی هستند که باعث ترکیدن بلوک موتور می شود. فروش خودرو با بلوک آسیب‌دیده اگر به تایید قاضی و کارشناس رسمی برسد، می‌تواند باعث ابطال معامله حتی بعد از امضای قولنامه شود و همچنین برای تعویض بلوک موتور نیز باید به صورت رسمی و قانونی به پلیس راهنمایی و رانندگی مراجعه کرده و اجازه تعویض بلوک موتور را به صورت قانونی و برای ثبت در سند گرفت.

https://khodro45.com/mag/?p=110447