فهرست مطالب
در تمام وسایل نقلیه موتوری از قطعهای به اسم دسته موتور یا دسته گیربکس برای اتصال موتور و گیربکس به شاسی استفاده میشود. این قطعه میتواند یک تکه آهن ساده مثل دسته موتور در موتورسیکلتها باشد، یا یک قطعه الکترونیکی در خودرو که وضعیت پیشرانه را از نظر لرزش بررسی کند و با آن هماهنگ شود. خرابی دسته موتور در اولین قدم باعث ضربهزدن و لرزش موتور در حین کار میشود که این لرزش میتواند به اتاق و شاسی خودرو نیز منتقل شود. آشنایی با دسته موتور و علائم خرابی آن کمک میکند تا با سالم نگهداشتن ماشینتان، جلوی افت قیمت خودرو در زمان فروش خودرو را بگیرید.
دسته موتور چیست و چه کاربردی دارد؟
یکی از قطعات اطراف موتور و گیربکس که وظیفه نگهداشتن آنها را روی شاسی بر عهده دارند، به نام دستهموتور یا Engine Anchor Mount و دسته گیربکس شناخته میشود. هم موتور و هم گیربکس در حین کار، دارای لرزشهایی هستند که این لرزش و ارتعاشات باید جذب و دفع شوند. در واقع موتور و گیربکس برای قرارگرفتن روی شاسی به دسته موتور و دسته گیربکس وصل میشوند و قرار نیست که این دو قطعه به شکل مستقیم روی شاسی قرار بگیرند. ازاینرو به کمک دستهموتور و دسته گیربکس هم این دو قطعه به شاسی وصل میشوند و هم ارتعاشات حین کارکرد آنها جذب میشود. موتور خودرو در هنگام کار مثل زمان شتابگیری و گاز دادن یا تعویض دنده، مقداری بازی و جابجایی دارد که این تکانخوردنها باید توسط دستهموتور، جذب و خنثی شود.
انواع دسته موتور در خودرو
دسته موتور و دسته گیربکس انواع مختلفی دارد که شامل لاستیکی ساده، لاستیکی فنری، فلزی صلب، الکترونیکی و هیدرولیکی میشود. اما اکثر آنها که در خودروهای اقتصادی و معمولی میبینیم، از یک قطعه فلزی که درون آن لاستیک قرار گرفته، ساخته شده است که این لاستیک وظیفه جذب ارتعاشات را دارد. مدل دستهموتور هیدرولیکی نیز در بسیاری از خودروها استفاده میشود که حجم کمی از روغن درون آن قرار دارد و به جذب بهتر لرزشها کمک میکند.
اما نمونههای بسیار پیشرفته و پیچیده دستهموتور الکترونیکی نیز وجود دارد که بر روی خودروهای اسپرت و لوکس دیده میشود. این نوع دستهموتورها و دسته گیربکسها میتوانند بر اساس شرایط و ارتعاشات، کمی تغییرات داشته باشند.
تعداد و محل قرارگیری دسته موتور
تعداد دسته موتور در خودرو های مختلف گوناگون است و بسته به نوع موتور و چگونگی قرارگیری آن، این تعداد تغییر پیدا نماید. دستهموتورها معمولا در دو سر ابتدا و انتهای پیشرانه قرار دارند و به همین شکل در زیر گیربکس نیز جایگذاری میشوند. برای مثال در خودرو های دیفرانسیلجلو، دستهموتورها نیز مشابه حالت قرارگیری پیشرانه در عرض خودرو نصب میشوند و در خودرو هایی که موتور آنها در طول اتاق قرار گرفته است؛ یعنی آنچه در خودروهای دیفرانسیلعقب میبینیم، دستهموتورها در دو طرف موتور و روبروی هم نصب میشوند. در برخی از خودروها، ممکن است گیربکس با یک دسته گیربکس بزرگ بر روی یک رام قرار گیرد و از پیچیدگی زیاد در این بخش بکاهند.
گاهی مواقع برای برخی از موتورها از دستهموتور در قسمت بالای موتور نیز استفاده میشود و در بسیاری از پیشرانهها، دستهموتور فقط در زیر موتور طراحی و نصب شده هست. دستهموتور یک قطعه منحصربهفرد برای هر پیشرانه است و باتوجه به محل نصب آن، طراحی میشود. بنابراین در حالت عادی نمیتوان از دستهموتور یک خودرو دیگر برای خودرو دیگری استفاده کرد. ضمن اینکه توان و استقامت هر دستهموتور نیز متناسب با وزن پیشرانه و محل قرارگیری و تعداد دستهموتورها و… متفاوت است.
علائم خرابی دسته موتور
دسته موتور در عین سادگی، اهمیت زیادی در کاهش سر و صدای تولیدی از قسمت موتور خودرو دارد. ضمن اینکه خرابی دسته موتور گاهی مواقع باعث آسیبدیدن دیگر بخشها میشود.
- خرابی دسته موتور و دسته گیربکس باعث انتقال لرزش موتور و گیربکس به شاسی و در نهایت لرزش اتاق خودرو در زمان رانندگی میشود. ضمن اینکه خرابی این دو قطعه چون باعث تغییر وضعیت موتور و گیربکس نسبت به شاسی میشود، میتواند منجر به خرابیهای دیگر مثل بروز ایراد در اتصالات اگزوز، گاردان، پروانه موتور، ایراد در سیستم کلاچ و… نیز شود. دستهموتور و دسته گیربکس به خاطر داشتن بخش لاستیکی، یک قطعه مصرفی هستند که در این میان کارهایی مثل تیکاف کردن و عبور از دست انداز با سرعتهای زیاد، باعث خرابی سریعتر آنها میشود.
- خرابی این لاستیکها و پارگی آنها چه در نمونههای ساده از دستهموتورها و چه در مدلهای هیدرولیکی که با حضور روغن در دستهموتور هاست، منجر میشود تا دستهموتور نتواند ارتعاشات پیشرانه را در دور موتورهای به خصوصی جذب کند و این ارتعاشات به شاسی و اتاق منتقل شود و صدایی شبیه به ساییده شدن دو قطعه آهن از جلوی ماشین به گوش برسد.
- خرابی دسته موتور و دسته گیربکس، با نگاه ساده توسط یک کارشناس به خوبی دیده میشود و البته اثرات خاصی نیز بر روی خودرو خواهد داشت. در دستهموتورهای لاستیکی، قطعه فلزی بالا یا پایین دستهموتور از بخش لاستیکی آن جدا میشود و در دستهموتورهای هیدرولیکی، پاره شدن و خرابشدن دستهموتور با نشتی روغن همراه است.
- خرابی دستهموتورهای زیر موتور باعث افتادن موتور به سمت پایین میشود. این افتادگی را میتوان حتی با چشم نیز به وضوح دید.
- از دیگر نشانههای خرابی دستهموتورها، تکان و جابجایی شدید و بیش از حد موتور در هنگام استارت زدن است. در زمان استارت زدن چون یک نیروی بیرونی باعث چرخش موتور میشود و هم موتور دور کمتر از حد استاندارد دارد، لرزش بیشتری در این زمان خواهد داشت که وظیفه دستهموتورها، دفع و میراکردن این لرزش هاست. دستهموتورهای خراب نمیتوانند این لرزش را به خوبی دفع و جذب کنند و در نتیجه تکان موتور در زمان استارت زدنها بیشتر خواهد بود.
- در خودروهای دیفرانسیلجلو، خرابشدن دستهموتور و دسته گیربکس باعث جابجا شدن گیربکس و موتور میشود. این اتفاق باعث خواهد شد تا واسطههای تعویض دنده نیز از جای خود خارج شده و در نتیجه تعویض دنده با کمی مشکل همراه شود. این عیب در خودروهای دیفرانسیلعقب نیز ممکن است دیده شود اما به شدت خودروهای دیفرانسیلجلو نیست.
- چه در خودروهای دیفرانسیلجلو و چه در خودروهای دیفرانسیلعقب، پارگی دستهموتورها که باعث جابجایی موتور و گیربکس میشود، به دیگر قطعات انتقال قدرت مثل پلوسها در خودروهای دیفرانسیلجلو و گاردان در خودروهای دیفرانسیلعقب، آسیب وارد میکند.
علت خرابی دسته موتور
دسته موتور یک قطعه مصرفی است که عمر مشخصی دارد. یک سری عوامل خارجی نیز میتوانند در کوتاهتر شدن طول عمر این قطعه مؤثر بوده و نقش بازی کنند. خرابشدن دستهموتور در بین مکانیکها و افراد فنی، اصطلاحا به پارهشدن یا کندهشدن دستهموتور شناخته میشود که به معنی جداشدن بخش لاستیکی از بخشهای فلزی آن هست.
ایراد در سیستم تعلیق ماشین
از مهمترین علل خرابی دسته موتور، ضعف فنربندی ماشین است. خرابی سیستم تعلیق باعث میشود تا در حین عبور از چالههای خیابانها و دسته اندازها، ضربهای که به سیستم تعلیق وارد میشود به خوبی جذب و دفت نشود و در نتیجه باعث تکان بیش از حد خودرو شود. در نتیجه موتور بازی بیش از حد موتور خودرو که وزن بالایی دارد، باعث ایجاد فشار مضاعف و غیراستاندارد به دستهموتورها خواهد شد و به مرور باعث پارگی دستهموتور میشود.
شتاب گیری و تیکاف
همانطور که گفتیم، دستهموتور وظیفه دارد تا بازی موتور را در حین شتاب گیریها و گازدادن بگیرد. بنابراین تکرار بیش از حد شتاب گیری و تیکاف زدن، فشار زیادی به دستهموتورها وارد خواهد کرد که به مرور باعث خرابی و فرسودگی آنها میشود.
به سرآمدن طول عمر دستهموتور
دستهموتورها در خودروها معمولاً از نوع لاستیک دار و هیدرولیکی یا الکترونیکی هستند. در هر سه این دستهموتورها از قطعات لاستیکی از جنسهای مختلفی استفاده شده است که به مررو بر اثر کارکرد و عوامل خارجی مثل گرمای موتور، برخورد با مواد نفتی مثل روغنها و… این بخشهای لاستیکی فرسوده میشوند و دستهموتور کارایی خود را از دسته میدهد.
لرزش موتور به دلیل تنظیم نبودن
وقتی موتور به خوبی تنظیم نباشد، کارکرد آن با لرزش همراه خواهد بود. این لرزش به مرور باعث خستگی دستهموتور شده و در نهایت دستهموتور اصطلاحاً پاره میشود.
عبور از دستانداز و سرعت گیر با سرعت زیاد
عبور سریع از روی دستاندازها و سرعتگیرها باعث وارد شدن فشار زیادی به سیستم تعلیق میشود. در این زمان، وزن موتور و گیربکس که روی دستهموتورها قرار دارد، باعث آسیبدیدن دستهموتورها شده و به مرور باعث خرابی آنها خواهد شد.
ایراد در سیستم کلاچ ماشین
در بسیاری از خودروها با گیربکس دستی، در زمان شروع حرکت، لرزش زیادی در خودرو ایجاد میشود که ناشی از خراب بودن دیسک و صفحه کلاچ است. این لرزشها باعث وارد شدن فشار زیادی به دستهموتور میشود که به مرور خرابی آنها را در پی دارد.
ریختن روغن روی دسته موتور
ریختن روغن از هرجایی مثل موتور یا گیربکس باعث افزایش سرعت تخریب لاستیک دستهموتورها میشود. روغن به سرعت روی لاستیک اثر گذاشته و آن را از حالت کارامد خودش خارج میکند.
کیفیت پایین دسته موتور
این روزها جسن های زیادی از تولیدکنندگان مختلف در بازار وجود دارد که بسیاری از آنها کیفیت لازم برای استفاده طولانی مدت را ندارند. به همین خاطر هم دستهموتورها به سرعت دچار خستگی و خرابی میشوند.
تاثیر خرابی یکی از دستهموتورها بر دستهموتورهای دیگر
موتور و گیربکس به هم متصل هستند و هرکدام چندین دستهموتور و دسته گیربکس دارند تا وزن این مجموعه را تحمل کنند. اگر یکی از دستهموتورها خراب شود، فشار روی دیگر دستهموتورها افزوده خواهد شد. از طرفی، لرزشهای موتور و گیربکس روی دستهموتورهای دیگر بیشتر میشود که این قضیه دستهموتورهای دیگر را نیز خراب میکند.
ایراد در شاسی خودرو بر اثر ضربه خوردگی شاسی
گاهی مواقع جای دستهموتورها روی شاسی به خاطر ضربه دیدن شاسی، تغییر میکند. در نتیجه دستهموتورها به زور در جای خود قرار میگیرند و زیر بار و فشار میروند. این وضعیت باعث میشود تا دستهموتورها بسیار سریعتر از حالت عادی از هم پاشیده شده و خراب شوند.
تست و آزمایش خرابی دسته موتور
تست خرابی دسته موتور در خودروهای مختلف معمولا به یک شکل انجام میشود. اما بااینحال میتواند بسته به تعداد و محل قرارگیری دستهموتورها، این روش تست و آزمایش نیز متفاوت باشد. از بهترین راههای برای بررسی سلامت و وضعیت دستهموتورها، مشاهده چشمی آنهاست.
همچنین میتوان با یک اهرم قوی نیز وضعیت دستهموتورها را چک کرد. به این صورت که اهرم را زیر موتور و یا گیربکس قرار داده و آنها را کمی به بالا فشار میدهیم. دقت کنیم که محل قرارگیری اهرم جایی نباشد که باعث آسیبدیدن قطعات اطراف آن شود. اگر دستهموتور پاره شده باشد، میتوان جداشدن بخش آهنی دستهموتور را از بخش لاستیکی آن دید.
اما روش استفاده از موتور و گیربکس برای بررسی سلامت دستهموتورها نیز کاری عملی و قابلاعتماد است. برای این کار باید دنده را درگیر کرده و در حالی که ترمز را زیر پا داریم، کلاچ را رها کنیم. تکرار این کار که شبیه به شروع حرکت است، باعث تکانخوردن موتور شده و اگر دستهموتورها دچار عیبوایراد و پارگی باشند، میتوان بلندشدن بخش آهنی را از بخش لاستیکی مشاهده کرد. این کار را با دندهعقب نیز میتوان انجام داد تا دستهموتورهای طرف دیگر را معاینه کنیم.
نتیجه گیری
دسته موتور و دسته گیربکس، قطعاتی هستند که به عنوان نگهدارنده موتور و گیربکس روی شاسی عمل میکنند. به همین علت هم خرابی این قطعات باعث جایجایی موتور و گیربکس از جای صحیح خود شده و با مشکلاتی مثل لرزش در اتاق و شاسی، تولید صدای ساییده شدن آهن از بخش موتور خودرو، کندهشدن اتصالات بعضی از قسمتها مثل اگزوز، جا نرفتن دنده ماشین و… همراه میشود. خرابی دستهموتور توسط مکانیکها بهراحتی با مشاهده چشمی قابلدیدن است و تعویض آنها نیز معمولا زمان زیادی نمیخواهد. خرابشدن دستهموتور میتواند به خاطر شتاب گیری و تیکاف زدنهای بیش از حد، کیفیت پایین دستهموتور، عبور از سرعتگیرها و دست اندازها با سرعت زیاد، آسیبدیدگی شاسی و… باشد.
نویسنده: علیرضا داودی
سوالات متداول
- مهمترین علت خرابی دسته موتور چیست؟
عبور از سرعت گیر و دست اندازها با سرعت زیاد، شتاب گیریهای شدید و تیکاف زدنها، ایراد در شاسی خودرو، مشکل داشتن سیستم کلاچ و یا تنظیم نبودن موتور که باعث لرزش غیرعادی در مجموعه انتقال قدرت میشود و… از مهمترین و رایجترین علتهای خرابی دسته موتورهاست. - هزینه و زمان لازم برای تعویض دستهموتور چقدر است؟
کمترین هزینه برای تعویض دستهموتور برای پراید است که در حدود ۵۰۰ هزار تومان خواهد بود و در حدود کمتر از یک ساعت زمان میبرد. ضمن اینکه زمان لازم برای تعویض دستهموتور و هزینه آن برای هر خودرو و همچنین جای هر دستهموتور متفاوت است. - آیا میتوان با دسته موتور معیوب به رانندگی ادامه داد؟
بسته به اینکه کدام یک از دستهموتورها خراب شده است، میتوان به رانندگی ادامه داد اما گاهی مواقع این عیب باعث آسیبدیدگی دیگر بخشهای خودرو خواهد شد. پس بهتر است در صورت احساس نشانههای خرابی دستهموتورها، اقدام به تعویض آنها کنیم.
