فهرست مطالب
سنسور دور موتور که روی میل لنگ یا فلایویل قرار دارد، از جمله سنسورهایی است که وظیفه آن، تشخیص شروع حرکت میللنگ و سپس اعلام زمان جرقهزنی به کامپیوتر خودرو است. این سنسور در معرض آلودگیهای مختلفی قرار دارد و به همین علت هم به مرور خراب شده و دچار مشکلاتی میشود که نتیجه آن، روشن نشدن موتور خودرو و یا کارکرد نادرست پیشرانه است. آشنایی با علائم خرابی سنسور دور موتور و اطلاع از دلایل آن کمک میکند تا خودرو سالمتری داشته باشید و در زمان فروش خودرو کارکرده معامله بهتری را تجربه کنید.
سنسور دور موتور چیست و چه وظیفهای دارد؟
روی موتور خودروها، سنسورها و حسگرهای مختلفی نصب میشود که هر کدام کاربرد خاصی دارند. اما برخی از سنسورها برای خواندن حرکت میل لنگ و میل سوپاپ به کار میروند که کامپیوتر خودرو بفهمد آیا میللنگ و میل سوپاپ موتور در حال چرخش هستند یا نه، جرقه چه زمانی زده شود، پاشش انژکتورها چه موقع باشد و… . این سنسورها ممکن است روی سر میللنگ در جلوی موتور، روی فلایویل، میل سوپاپ یا زنجیرتایم قرار داشته باشد. در برخی از خودروها، چندین سنسور در کنار هم استفاده میشود تا عملکرد کلی موتور بهتر باشد و بعضی از خودروها نیز فقط یک عدد از این سنسورها را دارند.
سنسور دور موتور (Crankshaft Position Sensor) که به نام سنسور میل لنگ نیز شناخته میشود، یکی از این سنسورهاست که وظیفه دارد بعد از شروع چرخش میللنگ توسط استارتر، این حرکت را به کامپیوتر خودرو اطلاع دهد و با توجه به نشانههایی که روی میللنگ یا فلایویل یا دنده تریگر قرار دارد، زمانبندی جرقه را نیز به اطلاع کامپیوتر پیشرانه برساند. در واقع سنسور میللنگ یا همان دور موتور اولین سنسوری است که باید کار خود را به درستی انجام دهد تا کامپیوتر خودرو دستورات بعدی برای روشن شدن موتور را ارسال کند.
علائم خرابی سنسور دور موتور
سنسور دور موتور در معرض گرمای موتور قرار دارد و از آنجایی که یک قطعه الکترونیکی است، بعد از مدتی به پایان عمر خود میرسد. نمیتوان طول عمر دقیقی برای این قطعه تعریف کرد، چرا که به نحوه استفاده و نگهداری از این قطعه بستگی دارد. مثلا سنسور دور موتور که سر میللنگ و در یک فضای باز قرار دارد، از سنسور دور موتور که روی فلایویل و در یک فضای بسته کار گذاشته شده، آسیبپذیرتر خواهد بود.
روشن نشدن یا دیر روشن شدن ماشین
از مهمترین و اصلیترین علائم خرابی سنسور دور موتور، روشن نشدن موتور ماشین است. چرا که هیچ پالس و سیگنالی از سنسور دور موتور به کامپیوتر خودرو ارسال نمیشود تا پاشش انژکتورها و جرقهزنی شمعها صورت بگیرد. در نتیجه موتور ماشین نیز روشن نمیشود.
دور موتور بالاتر یا پایینتر از مقدار واقعی
با توجه به ضریب هر دنده، سرعت در دور موتورهای مختلف را میتوان تخمین زد. گاهی مواقع میبینیم که دور موتور ماشین، بالاتر یا پایینتر از سرعتی است که خودرو دارد. این وضعیت میتواند نشانهای از خرابی سنسور دور موتور باشد.
خاموش شدن موتور بعد از روشن شدن
وقتی سنسور دور موتور نتواند اطلاعات روشن شدن موتور و چرخش آن را بهطور مداوم به کامپیوتر خودرو منتقل کند، حتی با فرض روشن شدن موتور خودرو، ممکن است به خاطر خرابی این سنسور، دوباره پیشرانه خاموش شود. این وضعیت یکی از شایعترین نشانههای خرابی سنسور دور موتور است.
مشکل تعویض دنده در گیربکس اتوماتیک
در گیربکسهای اتوماتیک، کامپیوتر گیربکس در ارتباط با کامپیوتر خودرو است و سنسور دور موتور در این بین به دلیل وظیفه خواندن چرخش میللنگ، نقش مهمی در تعویض دندهها دارد. ازاینرو خرابی این قطعه میتواند در تعویض صحیح و به موقع دندهها نیز اختلال ایجاد کند. البته این قضیه به طراحی کامپیوتر گیربکس و چگونگی ارتباط آن با کامپیوتر اصلی موتور نیز ارتباط دارد.
بالارفتن مصرف سوخت و آلایندگی خودرو
موتور ماشینهای امروزی که سنسورهای مختلفی دارند، کارکرد دقیق و درست خود را بر اساس اطلاعات بهدستآمده از همین سنسورها و حسگرها میگیرند. بنابراین وقتی یک سنسور خراب میشود یا کار خود را به درستی انجام نمیدهد، موتور ماشین نیز از کار میافتد یا عملکرد درستی ندارد. سنسور دور موتور نیز یکی از مهمترین سنسورهای موتور است که در صورت ایراد و اشکال، میتواند باعث خاموشی موتور ماشین یا کارکرد نادرست آن و در نتیجه بالارفتن مصرف سوخت و آلایندگی شود.
روشن شدن چراغ چک ماشین
چراغ چک موتور ماشین به دلایل مختلفی میتواند روشن شود که یکی از آنها، ایراد در سنسور دور موتور است. بنابراین اگر با کارکرد نادرست موتور ماشین روبرو شدیم و چراغ چک روشن شد، باید از دیاگ کمک بگیریم. گاهی مواقع، خطای کارکرد نادرست و خرابی سنسور دور موتور در کامپیوتر خودرو ثبت نمیشود اما با تست سنسورها میتوان فهمید که سنسور دور موتور ایراد دارد یا اینکه سالم است.
ریپ زدن موتور ماشین
از علائم و نشانههایی که خبر از خرابی سنسور دور موتور میدهد، ریپ زدن ماشین به صورت لحظهایست. این وضعیت میتواند به خاطر تنظیم نبودن یا از تنظیم خارج شدن لحظهای سنسور دور موتور باشد. معمولا در این گونه مواقع با تنظیم و تمیزکردن سنسور، این مشکل برطرف میشود.
نداشتن جرقه و پاشش بنزین در زمان استارت زدن
تا زمانی که سنسور دور موتور به کامپیوتر خودرو سیگنال چرخش میللنگ را ندهد، پاشش سوخت و جرقهزنی شمعها اتفاق نمیافتد. بنابراین وقتی سنسور دور موتور خراب است و سیگنالهای لازم را به کامپیوتر نمیدهد، موتور نیز با استارت زدن روشن نمیشود و اصطلاحا ریپ زدن ماشین اتفاق میافتد. در این موقع اگر جرقه شمعها و کارکرد پمپ بنزین را چک کنیم، خواهیم دید که نه جرقه شمعها را داریم و نه صدایی از کارکرد پمپ بنزین به گوش میرسد.
تکان نخوردن عقربه دور موتور در زمان استارت زدن
در اکثر خودروها با استارت زدن موتور، عقربه دور موتور نیز به اندازه ۵۰ تا صد دور در دقیقه تکان میخورد و بالا میآید. این وضعیت نشاندهنده سلامت و کارکرد سنسور دور موتور است. اگر در زمان استارت زدن این اتفاق نیفتد، نشانهای از عدم کارکرد سنسور دور موتور خودرو خواهد بود.
پایین آمدن نقطه کات آف موتور
با خراب شدن سنسور دور موتور، نقطه کات آف موتور نیز تغییر میکند و تا چند هزار دور در دقیقه، پایین میآید. در این وضعیت، با رسیدن دور موتور به دورهای نهچندان بالا، موتور خودرو بهصورت نامنظم و غیردقیق، کات آف میزند و امکان رسیدن به سرعتهای بیشتر ناممکن میشود.
دلایل خرابی سنسور دور موتور
سنسور دور موتور یک قطعه الکترونیکی است که مثل دیگر قطعات برقی خودرو میتواند در اثر ضربه فیزیکی، آلودگیهای شدید روغنی و گرد و غبار، حرارت زیاد و… آسیب ببیند، یا بعد از مدتی کارکردن با رسیدن به طول عمر خود، خراب شود.
خرابی سنسور دور موتور بر اثر تماس با آلودگی
سنسور دور موتور اگر روی پوسته فلایویل یا همان پوسته گیربکس قرار داشته باشد، در معرض آلودگیهاییست که در این بخش وجود دارد. آلودگیهایی مثل گرد و غبار حاصل از صفحه کلاچ که این دودهها با نشستن روی سنسور دور موتور، میتواند باعث کارکرد نادرست آن شود. همچنین گرمای این بخش هم میتواند به مرور به این قطعه آسیب بزند. سنسور دور موتور در مدلهایی هم که روی گیربکسهای اتوماتیک قرار دارند، بر اثر برخورد با روغن داغ گیربکس، به مرور فرسوده میشوند.
خرابی سنسور دور موتور بر اثر برخورد فیزیکی و آلودگی
در سنسورهایی که در سر میللنگ نصب میشوند، احتمال آسیبدیدگی سنسور بیشتر است. چرا که این سنسورها معمولا در یک فضای باز در بالای پولی میل لنگ و دنده تریگر قرار دارند و احتمال برخورد و آسیب فیزیکی و همچنین نشستن آلودگی روی آنها بسیار زیاد است و البته ساختار این سنسورها نیز بهگونهای طراحی شده که در برابر لایههای آلودگی از نمونههایی که داخل پوسته گیربکس و روی سر فلایویل نصب میشوند، مقاومتر هستند.
تنظیم نبودن سنسور دور موتور
برخی از سنسورها مثل نمونههایی که در سر میللنگ نصب میشوند، امکان تنظیم فاصله سنسور با نشانه دنده تریگر وجود دارد و باید فاصله آنها را با نشانه روی دنده تریگر یا روی پولی میللنگ با آچار فیلر، تنظیم کرد تا بهترین عملکرد را داشته باشد.
این فاصله در اکثر خودروها باید بین ۰.۷۵ میلیمتر تا ۰.۹ میلیمتر باشد. البته این فاصله میتواند در برخی از خودروها، متفاوت از مقدار گفتهشده باشد که برای دانستن آن باید به دفترچه تعمیر و نگهداری ماشین مربوطه یا یک مکانیک ماهر و متخصص مراجعه کرد.
ایراد در سنسور دور موتور بر اثر فرسودگی به مرور زمان
هر قطعهای در خودرو عمر مفیدی دارد که این طول عمر میتواند بر اثر برخی از عوامل دیگر، کوتاهتر یا بلندتر شود. سنسور دور موتور نیز یک قطعه برقی است که در معرض گرمای موتور و آلودگیهای آن قرار دارد. این عوامل میتواند از عمر این قطعه بکاهد. ضمن اینکه قطعات بیکیفیت، سریعتر به پایان عمر خود نیز میرسند.
خراب شدن سنسور دور موتور بر اثر گرمای موتور
سنسورهای اطراف موتور بهنحوی طراحی و عایق میشوند که در برابر اثرات محیطی مثل گرمای موتور، تا حد زیادی مقاوم باشند. اما باز هم گرمای شدید اطراف موتور میتواند باعث آسیب دیدن این قطعات شود و از طول عمر آنها بکاهد.
خراب شدن سنسور دور موتور بر اثر مشکلات برقی
خراب شدن سوکت اتصال سنسور و همچنین نوسان برق در خودرو باعث آسیب دیدن سنسور دور موتور میشود. موتورشویی و نفوذ رطوبت یا روغن از اطراف موتور به سوکت سنسور، میتواند باعث کارکرد نادرست سنسور و آسیب دیدن آن شود.
روش های عیب یابی سنسور دور موتور
سنسور دور موتور را میتوان با روشهای دستی و همچنین با استفاده از دستگاه دیاگ، بررسی و عیبیابی کرد. بعد از دیدن نشانههایی که خبر از وجود ایراد در سنسور دور موتور میدهند، باید سلامت این قطعه را تست و بررسی کنیم.
- بسیاری از ایرادات قطعات برقی در داخل محفظه موتور ناشی از محکم نبودن اتصالات سوکت برق آنها یا نفوذ آب به داخل سوکت و زنگ زدن و سولفاته شدن آن است. بهتر است ابتدا در اولین قدم برای تست و عیب یابی سنسور دور موتور، این قضیه را بررسی کنیم.
- سلامت سیم سنسور را بهصورت چشمی کنترل کنیم. سیم قطعات برقی در درازمدت به خاطر گرمای موتور به مرور خشک و شکننده شده و باعث ایراد و اختلال در کار قطعات میشوند.
- از بهترین و سادهترین روشها برای تست و عیبیابی هر سنسوری، استفاده از دستگاه دیاگ است. حتی اگر خطای خرابی و معیوب بودن سنسور در دیاگ ثبت نشده باشد، میتوان با کمک دیاگ هر سنسور خودرو را تست و عیبیابی کرد.
- اگر سنسور یدکی داشته باشیم، میتوان با تعویض سنسور مشکوک به خرابی با سنسور سالم، بفهمیم که ایراد از سنسور است یا خیر. این کار را میتوان با مراجعه به مکانیک نیز انجام داد.
- با استفاده از مولتیمتر میتوان سنسور دور موتور را تست و آزمایش کرد. برای این کار باید بدانیم که سنسور دور موتور از نوع القایی است یا اثر هال. چرا که تست این دو نوع سنسور متفاوت از هم است. سنسور اثر هال بهصورت سه سیم است، ولی سنسورهای القایی که در اکثر خودروها استفاده میشوند، عمدتا از نوع دو سیم هستند. سنسورهای القایی باید مقاومتی در حدود ۴۰۰ – ۵۰۰ اهم تا یک کیلو اهم داشته باشند. تست سنسور اثر هال نیز با روش گرفتن اختلاف پتانسیل دو سر آن است که در زمان استارت کمتر از ۵ ولت جریان روی سیم سیگنال دارد و بعد از روشن شدن ماشین حدود ۱۲ ولت را نشان دهد. سنسور اثر هال حساسیت بیشتری دارد و بهتر است برای تست آن از فرد متخصص استفاده شود.
نحوه تعویض یا تعمیر سنسور دور موتور
سنسور دور موتور قطعهای تعویضیست و قابل تعمیر نیست و اگر خراب شود، باید آن را تعویض کرد. معمولا تعویض سنسور دور موتور راحت بوده و با پیداکردن محل آن که روی پوسته گیربکس یا سر میللنگ است، میتوان به راحتی آن را تعویض کرد.
اگر کارکرد نادرست سنسور از تنظیم نبودن آن باشد، باید سنسور را در محل خودش تنظیم کرد. یعنی دنده تریگر و نشانگر قرارگرفته روی میللنگ را روبروی نوک سنسور میآوریم و سپس فاصله این نشانه با نوک سنسور را با یک ابزار دقیق مثل آچار فیلر، تنظیم میکنیم. این فاصله در اکثر خودروها باید بین ۰.۷۵ میلیمتر تا ۰.۹۵ میلیمتر باشد که همین اعداد، دقت بسیار زیاد کارکرد این قطعه را نشان میدهد.
نحوه تعویض سنسور دور موتور به ترتیب زیر است.
- محل بسته شدن سنسور در خودرو را پیدا میکنیم. جای سنسور را میتوان با استفاده از دفترچه و راهنمای تعمیر و نگهداری ماشین یا مشورت با یک فرد ماهر پیدا کرد.
- سنسورها معمولا با یک پیچ بسته میشوند که سایز این آچار نیز معمولا ۱۰ است.
- سوکت الکتریکی سنسور را جدا کرده و پیچ نگهدارنده سنسور را باز میکنیم.
- سنسور را از جای خود برمیداریم و آن را تمیز میکنیم. اگر قصد تعویض آن را داریم، سنسور جدید را در جای خود قرار میدهیم.
- پیچ نگهدارنده سنسور را میبندیم و آن را به اندازه کافی محکم میکنیم. دقت داشته باشیم که از سفت کردن بیش از حد پیچ خودداری کنیم تا باعث شکستن پایه سنسور نشود.
- اگر سنسور از نوع قابل تنظیم است، باید فاصله نوک سنسور را با نشانگر روی دنده، با دقت بالایی تنظیم کنیم. برای این کار قبل از سفت کردن سنسور، نشانگر را با چرخاندن میللنگ به کمک آچار بکس، روبروی نوک سنسور میآوریم.
- بعد از تنظیم و محکم کردن سنسور در جای خود، سوکت برق سنسور را وصل میکنیم و خودرو را استارت میزنیم.
نتیجه گیری
سنسور دور موتور وظیفه دارد تا چرخش میللنگ و تعداد آن را به کامپیوتر ماشین اطلاع دهد. با ارسال سیگنال از این سنسور است که کامپیوتر خودرو به انژکتورها، دستور پاشش و به کویلها دستور جرقهزنی را میدهد. همچنین تعداد دوری هم که میللنگ میزند، از طریق این سنسور به کامپیوتر خودرو اطلاع داده میشود. بنابراین خرابی این سنسور، کثیف شدن نوک آن یا تنظیم نبودن فاصله سنسور در محل خودش باعث کارکرد غیردقیق و نادرست آن خواهد شد و حالتهایی مثل ریپ زدن ماشین، پایین آمدن نقطه کات آف موتور، دیر روشن شدن یا روشن نشدن موتور ماشین، خاموش شدن موتور بعد از روشن شدن، نداشتن جرقه در سر شمعها یا عدم پاشش بنزین از انژکتورها و… از نتایج آن است.
علامت های خرابی سنسور دور موتور
نوشته: علیرضا داودی
سوالات متداول
- در صورت خرابی سنسور دور موتور، آیا میتوان باز هم موتور را روشن کرد؟
در خودروهای قدیمی که فقط سنسور دور موتور دارند، این کار نشدنی است. اما در خودروهای جدید که سنسور میل سوپاپ نیز دارند، در صورت خرابی سنسور دور موتور با استفاده از دادههای سنسور میل سوپاپ هم موتور روشن خواهد شد. اما ممکن است کارکرد دقیقی نداشته باشد.
- چرا با خرابی سنسور دور موتور، پاشش سوخت و جرقه نداریم یا تنظیم آن به هم میریزد؟
سنسور دور موتور وظیفه دارد تا شروع حرکت میللنگ و زمانبندی موتور را به کامپیوتر ماشین اطلاع دهد. پس وقتی شروع حرکت نداشته باشیم، جرقه و پاششی هم نخواهیم داشت. چرا که از نظر کامپیوتر خودرو، یعنی میللنگ حرکت نمیکند.
- آیا سنسور دور موتور را باید تنظیم کرد؟
در برخی از خودروها که سنسور دور موتور روی سر میللنگ بسته میشود، فاصله آن با دنده تریگر را باید تنظیم کرد. نزدیک بودن یا دور بودن بیش از حد آن باعث اختلال در کارکرد موتور ماشین یا روشن نشدن آن میشود.
