نیسان ماکسیما ۱۳۸۱-۱۳۹۱؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

شرکت پارس خودرو (جنرال موتورز-ایران سابق) با پیشینه تولید انواع خودروهای آمریکایی رده بالا در دوران پیش از انقلاب، مخصوصا تولید داخلی کادیلاک ایران (کادیلاک سویل) شهرت و اعتبار بی‌مانندی در صنعت خودروسازی کشور برای خود دست و پا کرد. تا جایی که حتی امروزه محصولات تولیدی این شرکت بخصوص در زمره باکیفیت‌ترین و ارزشمندترین خودروهای روز بازار کشور از زیرگروه خودروسازی سایپا به حساب می‌آیند.

اما تولید کادیلاک سویل اولین و آخرین شاهکار پارس خودرو نبود. پس از انقلاب و بهبود روابط دیپلماتیک با کشور ژاپن، برخی محصولات روز گروه خودروسازی نیسان از طریق پارس خودرو پا به بازار ایران گذاشتند. از خانواده پاترول گرفته تا پیکاپ، رونیز و تیِنا. اما بدون تردید گل سرسبد محصولات تولیدی شرکت پارس خودرو در سال‌های پس از انقلاب تا کنون، سدان سایز متوسط نیسان ماکسیما است.

معرفی نیسان ماکسیما

حتی با آزادی واردات خودرو به کشور و عرضه سدان‌های سایز متوسط دیگر از سوی سایر خودروسازان ژاپنی از جمله تویوتا کمری و تویوتا آریون به کشور، نیسان ماکسیما هنوز هم جایگاه متمایز و انحصاری خود را به همراه دارد.

اگرچه برند نیسان یکی از محجورترین و بدشانس‌ترین برندهای ژاپنی با واردات ناقص به بازار ایران بوده و هرگز شانس حضور گسترده همچون تویوتا در سبد خودروهای ایران را نداشت اما نیسان ماکسیما به تنهایی ثابت می‌کند که در صورت عرضه برابر محصولات نیسان به بازار ایران، این برند می‌توانست (و هنوز هم می‌تواند) از رقبای بسیار سرسخت و مستقیم برند محبوب تویوتا در ایران باشد.

اما آن‌چه ما در بازار ایران به نام نیسان ماکسیما (Maxima) می‌شناسیم در حقیقت ماکسیما نیست. به عبارت بهتر، نیسان ماکسیما واقعی خانواده سدان‌های سایز بزرگ و پرچم‌دار خانواده سواری برند نیسان است که از سال 1981 میلادی تا 2023 در هشت نسل مختلف به تولید رسید و هیچ یک از این هشت نسل شبیه آن چه در ایران با نام ماکسیما به فروش می‌رسید نیست.

پس ماکسیمای بازار ایران از کجا آمده است؟ ماکسیما با داشتن ریشه در زبان لاتین به معنای بهترین و بزرگ‌ترین، از کلمه مگنوس و ماکسیموس برخواسته که در قرن 17ام در زبان انگلیسی در واژه Maximum/ماکزیمم (به معنای بیشترین مقدار ممکن) جا خوش کرده است. ولی این نام در بازار ایران، آمریکای شمالی و استرالیا جایگزین نام محصول مونتاژی نیسان سفیرو (Cefiro) نسل سوم با کد شناسایی A33 شد.

سفیرو سدان سایز متوسط شرکت نیسان و یک سر و گردن کوچک‌تر از نیسان ماکسیما واقعی است. این مدل از سال 1988 تا 2004 در سه نسل مختلف با کد شناسایی A31 و A32 و A33 به تولید رسید که نسخه نسل سوم (A33) شانس تولید در بازار ایران و مونتاژ از سوی پارس خودرو را یافت.

خانواده نیسان سفیرو در تیپ لوکس‌تر و تحت برند پریمیوم/لوکس اینفینیتی از زیرمجموعه نیسان نیز به تولید رسید که با نام I30 شناخته می‌شود. تمایز‌های بصری و فنی متعددی در میان نسخه تولیدی نیسان سفیرو و اینفینیتی I30 وجود دارد که در ادامه این مقاله به آن اشاره خواهیم داشت.

نکته جالب دیگر آن است که نمونه کلاسیک از نیسان آلتیما که در نسخه‌های دهه 1990 در بازار ایران وجود دارند در حقیقت نسل اول نیسان سفیرو (A31) هستند. جالب‌تر این که نسل اول سفیرو (آلتیما کلاسیک بازار ایران) بر خلاف دو نسل دیگر در حقیقت با ساختار فنی متحرک عقب یا دو دیفرانسیل طراحی و تولید شد و از دیدگاه فنی ارتباط بسیار نزدیک و تنگاتنگی با نیسان اسکایلاین R32 دارد.

طراحی ظاهری نیسان ماکسیما

خانواده نیسان سفیرو در نسخه نسل اول نه شبیه ماکسیما و نه شبیه آلتیما واقعی است. اما نسخه نسل دوم آن مستقیما با الهام از طراحی نیسان ماکسیما نسل چهارم به تولید رسید. اما باز داستان در مورد نمونه نسل سوم (نیسان ماکسیما بازار ایران) متفاوت می‌شود چرا که این خودرو هیچ شباهتی به هیچ یک از خودروهای رایج برند نیسان در آن دوران نداشته و هیچ الهامی از مدل‌های دیگر این برند نگرفته است.

در نتیجه ساختار طراحی نیسان ماکسیما بازار ایران (نیسان سفیرو نسل سوم) از دیدگاه طراحی کاملا خارج از عرف و زبان طراحی رایج این برند در آن دوران جلوه می‌کند. هم ماکسیما و هم سفیرو تا پایان دهه 1990 میلادی در ساختاری جعبه مانند و زاویه دار به تولید می‌رسیدند که از قضا با سبک طراحی بین‌المللی و رایج در میان بیشتر خودروهای بازار جهان در اشتراک بودند.

اما سفیرو نسل سوم با عرضه در سال 1998، استفاده از زوایای نرم و خطوط منحنی را آغاز کرد تا جلوه‌ای کاملا متمایز از سبک دهه 1990 و بسیار نوین را به بازار ارائه دهد. از این رو ساختار سیستم روشنایی جلو به سبکی موج‌دار انجام شد تا دو کاسه چراغ نسبتا بزرگ (بزرگ‌تر از نسل‌های پیشین) را در دل خود جای دهد.

سپرهای جلو، گلگیرها و خطوط شکل دهنده کاپوت هیچ یک دارای زاویه تند و تیز نبوده و شمایلی اِئرودینامیک، تخم مرغی و نرم را به نمایش می‌گذارند. بخش انتهایی با دربر گرفتن گرافیک طراحی بسیار بزرگ چراغ‌های عقب و اسپویلر ظریف روی در صندوق، انسجام و وابستگی خود به نمای جلو و جانبی خودرو را تکمیل کرده و در عین حال حس و حالی اسپرت به این سدان سایز متوسط می‌بخشد.

در زمان ارائه خودرویی چون نیسان ماکسیما به بازار ایران، خودروهای بسیار معدودی از سبک طراحی مدرن خارج شده از ساختار دهه 1990 بهره می‌بردند. گزینه‌های نادری چون شورولت کاپریس مدل 1990 و اپل اومگا موجود در بازار ایران در همان دوران از مثال‌های بسیار خوب از تمایز سبک طراحی از دهه 1990 به 2000 به حساب می‌آیند که از قضا نیسان ماکسیما نیز شامل آن بود.

همین مهم موجب شد تا ماکسیما درست همانند کاپریس و اومگا، سدانی متمایز، لوکس، مدرن و جدید به نظر برسد. محصولی که بخصوص در آن دوران، در سبد خودرو بازار ایران وجود خارجی نداشت. این مهم در کنار رعایت تناسبات طراحی بسیار خوب و همچنین رعایت میانه‌روی و دوری از اغراق باعث شد طراحی نیسان ماکسیما با کاپوت و صندوق کشیده و طول نهایی نزدیک به پنج متر، نه تنها هنوز هم دلنشین باشد بلکه لقب “آمریکایی‌ترین ژاپنی ایران” را نیز به خود اختصاص دهد. صفتی که به واسطه ابعاد نسبتا بزرگ، پیشرانه توانمند و سواری بسیار نرم و منطبق بر اصول خودروسازی آمریکا به آن نسبت داده شده بود.

طراحی داخلی نیسان ماکسیما

اگر امروز پا به داخل کابین نیسان ماکسیما بگذارید، فضایی قدیمی، از مد افتاده و کمی کسل کننده یا به اصطلاح پیرمردی را به چشم مشاهده خواهید کرد. نه خبری از ویژگی رفاهی قابل توجه نظیر نمایشگر مولتی مدیا بزرگ و نفس گیر است و نه اهرم دنده الکترونیکی یا کلاستر دیجیتال و نمایشگر هدآپ. اما اشتباه نکنید چرا که فضای داخلی این خودرو را باید با استانداردهای ابتدای دهه 2000 یا حداقل با استانداردهای روز بازار ایران در دهه 1380 (ابتدای عرضه ماکسیما به بازار کشور) مقایسه کنید.

طراحی کاملا مقارن و بسیار ساده داشبرد به کمک کنسول میانی متصل به بخش وسط داشبرد که دربرگیرنده نمامی ادوات کنترلی، اهرم دنده، جالیوانی، اهرم ترمز دستی، ادوات سیستم تهویه مطبوع، مجموعه پخش صوت و دریچه‌های مستطیلی خروجی سیستم تهویه مطبوع است به دو قسمت مساوی تقسیم می‌شود.

در مقابل شاگرد، به جز خط جدا کننده داشبرد از محفظه صندوق هیچ المان پیچیده‌ای وجود ندارد. در سمت راننده یک غربیلک فرمان چهار شاخه نسبتا پهن و در پشت سر آن نمایشگرهای چهارگانه دوار آنالوگ نسبتا بزرگ با حروف کاملا خوانا و رنگ‌پردازی سفید، در اوج سادگی به زیبایی خودنمایی می‌کند.

استفاده هرچند محدود و اندک از تریم تزئیناتی طرح چوب بر کنسول میانی، داشبرد، غربیلک فرمان و رودری‌های مزین به پوشش مخملی، سادگی بیش از حد کابین را درهم می‌شکند. از آن گذشته، ماکسیما با عرضه در دو تریم داخلی دو رنگ طوسی یا بژ، از معدود خودروهای مدرن بازار کشور در دهه 1380 بود که المان دو رنگ کابین را به سرنشینان هدیه می‌کرد و این مهم تاثیر بسزایی در مقوله زیبایی شناختی و جذابیت بصری کابین، مخصوصا در نسخه بژ رنگ داشت.

اگر هنوز تصور می‌کنید که طراحی این فضا حتی برای آن دوران قدیمی و از مد افتاده به نظر می‌رسید باید یادآور شویم که تویوتا کمری وارداتی بازار ایران در مدل XV40، هیوندای سوناتا و آزرا  به عنوان محصولات وارداتی بسیار مدرن‌تر از ماکسیما تا ابتدای دهه 2010 همچنان از سبک طراحی مشابه به ماکسیما بهره می‌گرفتند.

در نتیجه نه تنها ماکسیما در زمره اولین خودروهای ساخته آسیای شرق در بازار بین الملل بود که المان‌های زبان جدید طراحی در دهه 2000 را به بازار خودرو جهان معرفی کرد بلکه تا سال 2010 این زبان طراحی به صورت گسترده از سوی تمامی خودروسازان تراز اول به کار گرفته شد. به همین دلیل ماکسیما را باید به نوعی پیشگام سبک طراحی کابین جدید در دهه 2000، حداقل در بازار ایران دانست.

اما جذابیت کابین ماکسیما به همین موردها ختم نمی‌شود. صندلی‌های خودرو با پوشش پارچه‌ای مخملی (بهترین نوع پوشش برای کابین خودرو به عقیده شخص نگارنده) در ردیف جلو بسیار پهن، جادار و راحت است. این کیفیت نشیمن به لطف فاصله محورهای 2750 میلی‌متری در ردیف عقب این خودرو نیز تکرار شده و فضای پای قابل توجهی در اختیار سرنشینان قرار می‌دهد که در هیچ یک از سدان‌های سایز کوچک تولیدی بازار ایران یافت نمی‌شد. یکی دیگر از دلایلی که منجر به انتساب صفت آمریکایی‌ترین ژاپنی بازار ایران به ماکسیما شد نیز دقیقا همین موضوع است.

فضای صندوق ماکسیما با وجود ارائه فضای پا و نشیمن بسیار راحت همچنان برابر با رقم قابل احترام 525 لیتر بود. البته این فضا به دلیل جانمایی تایر زاپاس و همچنین سی‌دی چنجر 5 تایی برای سیستم صوتی (در نسخه‌های مجهز) به رقم 428 لیتر کاهش یافته بود که البته همچنان بزرگ‌ و جادار به حساب می‌آید. دلیلی دیگری که با لقب آمریکایی این سدان در تناسب کامل است.

مشخصات فنی نیسان ماکسیما

بدون تردید جذاب‌ترین و مهم‌ترین دلیل محبوبیت نیسان ماکسیما در استفاده آن از پیشرانه 3.0 لیتری توئین کم (دو میل سوپاپ) 3.0 لیتری V6 انژکتوری آن نهفته است. این پیشرانه با داشتن 24 سوپاپ، موتوری خوش نفس و جان‌دار به حساب می‌آمد که اعداد و ارقام خروجی آن در دوران عرضه به بازار کشور ناشنیده و منحصر به فرد بود.

این پیشرانه می‌توانست وزن تقریبی 1.4 تنی این سدان را حتی در نسخه 4 سرعت اتوماتیک در کم‌تر از 10 ثانیه از حالت سکون به سرعت 100 کیلومتر بر ساعت برساند. طبیعتا توان دینامیکی و فنی در نسخه 5 سرعت دستی با اختلاف قابل توجه و سواری به مراتب اسپرت‌تر همراه بود. درست است که شتاب کم‌تر از 10 ثانیه در بازار ارمز خودرو ایران با خودروهای مجهز به سیستم‌های پرخوران توربوشارژر، سیستم پاشش سوخت تزریق مستقیم و گیربکس‌های بسیار سریع و چند دنده دو کلاچ و AT جدید چندان جذاب به نظر نمی‌رسد اما در نظر داشته باشید که بازار خودروهای تولید انبوه ایران در ابتدای دهه 1380 با این سطح از شتاب‌گیری آشنا نشده بود.

اما این تمام داستان موتور ماکسیما نیست. پیشرانه 3.0 لیتری V6 ماکسیما مونتاژی بازار ایران اگرچه یک سر و گردن از نمونه 3.5 لیتری ضعیف‌تر است اما همچنان به خانواده موتورهای VQ نیسان با کد شناسایی انحصاری VQ30 تعلق دارد. طرفداران دو آتشه برند نیسان و علاقه‌مندان به ماکسیما می‌دانند که سری پیشرانه VQ نه تنها به دلیل داشتن طراحی فنی و مهندسی دقیق ژاپنی به مدت یک دهه در لیست 10 پیشرانه برتر جهان قرار داشت بلکه در نسل‌های پنجم و ششم خانواده نیسان سری Z (Z350 و Z370) نیز به کار رفته و همچنین طراحی آن الهام‌بخش تولید یکی از شاهکارهای مهندسی نیسان، یعنی خانواده پیشرانه‌های سری VR (نمونه 3.8 لیتر به کار رفته در نیسان GT-R R35 با کد شناسایی VR38-DETT) شد.

این پیشرانه خوش نفس در بازار ایران منطبق بر بازار بین الملل خوشبختانه با دو گیربکس 4 سرعت اتوماتیک یا 5 سرعت دستی ارائه شد و حق انتخاب مشتری نهایی را به شکل قابل توجهی ارتقا داد. پس مشتری می‌توانست ماکسیما را به عنوان یک سدان لوکس روزمره اتوماتیک یا یک سدان جادار و اسپرت 5 سرعت دستی سفارش دهد.

اما یک بخش فنی در ماکسیمای بازار ایران (نیسان سفیرو نسل سوم/A33) به عنوان نقطه ضعف شناخته می‌شود و آن هم ساختار سیستم تعلیق عقب آن است. همان‌طور که انتظار می‌رود محور جلو از سیستم تعلیق مستقل مکفرسون استرات بهره می‌گیرد اما در محور عقب و بر اساس کاتالوگ رسمی ارائه شده از شرکت پارس خودرو برای ماکسیما مونتاژی، شاهد استفاده از واژگان مستقل چند محوره هستیم.

این نام اگرچه ناآشنا و گنگ جلوه می‌کند اما بسیار شبیه به سیستم تعلیق مستقل مولتی لینک یا چند نقطه اتصال است اما زمانی که از عقب به زیربندی ماکسیما نگاه کنید خواهید دید که این خودرو با سیستم تعلیق یکپارچه (غیر مستقل) سه نقطه اتصال شامل دو پنهارد طولی و یک پنهارد عرضی همراه است. پس نه تنها در عمل مستقل نیست بلکه در حقیقت به خانواده محورهای تورشن بیم (محور پیچشی) تعلق دارد.

آنچه موجب گیج شدن مخاطب نهایی یا برخی افراد فنی می‌شود استفاده از یک نقطه اتصال سه بخشی (پنهارد عرضی) درست در قسمت وسط محور پیچشی است. این شیوه اتصال که با نام عامیانه Z-Link (الهام گرفته از شیوه اتصال Z شکل) یا با نام رسمی و تخصصی Watt’s Linkage (اتصال وات) شناخته می‌شود، وظیفه دارد تا نقش پنهارد عرضی دو نقطه اتصال استاندارد در محور تورشن بیم را بازی کند. اما مزیت پنهارد عرضی وات یا Z شکل در کنترل بسیار دقیق‌تر و محدودیت بسیار بیشتر محور در حرکات عرضی ناخواسته بر اثر ناهمواری‌های جاده است.

با این وجود محور عقب ماکسیما همچنان از نوع تورشن بیم بوده و از دیدگاه پایداری در پیچ‌ها، سرعت بالا و مخصوصا هنگام عبور از ناهمواری‌ها، هرگز قابل مقایسه با نمونه مولتی لینک نیست. مخصوصا برای خودرو توانمند و نسبتا چالا و بزرگی همچون ماکسیما. همین مهم ما را به اختلاف میان سفیرو A33 و اینفینیتی I30-A33 (برادر لوکس سفیرو از اینفینیتی) می‌رساند. از آن جایی که اینفینیتی زیربرند پریمیوم-لوکس نیسان است، این خودرو در محور عقب از سیستم تعلیق برتر مستقل مولتی لینک بهره می‌گیرد.

موضوعی که باعث شد تا تعداد بسیار معدودی از طرفداران ماکسیما اقدام به جایگزینی محور عقب I30 بر روی ماکسیما کنند. تغییری فنی که رفتار دینامیکی و پایداری ماکسیما مونتاژی پارس خودرو را دگرگون می‌سازد. این تغییر اما به دلیل عدم عرضه مستقیم اینفینیتی I30 به بازار ایران با هزینه سنگین واردات مجموعه محور مستقل مورد نظر به کشور همراه بوده و چندان رایج نیست.

اطلاعات جدول زیر مستقیما از کاتالوگ شرکتی نیسان ماکسیما و کمبود‌های آن از اطلاعات بازار بین المللی ارائه شده است.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های نیسان ماکسیما

ماکسیما مونتاژی بازار ایران در بهترین حالت یک خودرو رده میانی متعلق به ابتدای دهه 2000 است. پس عملا فاکتوری به نام آپشن و امکانات رفاهی یا حتی ایمنی در آن نقش بارزی ایفا نمی‌کند.

با این وجود ماکسیما به صورت استاندارد از امکانات محدودی نظیر دو کیسه ایمنی هوا، سیستم تهویه مطبوع اتوماتیک، تنظیم برقی صندلی‌های ردیف جلو، بالابر برقی چهار شیشه، تنظیم برقی آینه‌های جانبی، سیستم صوتی شامل رادیو پخش با 6 اسپیکر و یک چنجر با ظرفیت پخش 5 سی‌دی، تریم داخلی دو رنگ و ریم‌های 16 اینچ آلیاژی تنها قابلیت‌های عرضه شده است که برای ابتدای دهه 1380 چشم‌گیر به شمار می‌رفت.

اما شرکت پارس خودرو در دو سال آخر تولید ماکسیما یعنی 1390 و 1391، تیپ موسوم به آپشنال از ماکسیما را روانه بازار کرد که ویژگی‌های بیشتری شامل دوربین و سنسور دنده عقب، نمایشگر لمسی مولتی مدیا و کروز کنترل را به لیست کوتاه ویژگی‌های استاندارد خود افزود. طبیعتا دو نسخه 90 و 91 ماکسیما هم به دلیل جدیدتر بودن و هم داشتن چهار ویژگی ایمنی/رفاهی بیشتر، از مطلوب‌ترین و ارزشمند‌ترین نسخه‌های این سدان ژاپنی در بازار ایران به حساب می‌آید.

قیمت نیسان ماکسیما در بازار

ماکسیما را باید در میان جواهرات بسیار محدود صنعت خودروسازی کشور و از نادرترین خودروهای ارزشمند تولید داخل در دوران پس از انقلاب دانست. این خودرو با ارائه ترکیبی از توانایی فنی و دینامیکی درخور توجه، کابین جادار و بسیار راحت، کیفیت سواری رضایت‌بخش، قیمت معقول به دلیل مونتاژ داخلی و اعتبار بسیار زیاد برند و شرکت عرضه کننده هنوز هم در بازار خرید و فروش خودرو ایران محبوب و پر طرفدار است.

اما از سوی دیگر با پایان تولید ماکسیما در سال 1391، این خودرو اکنون قدیمی و کارکرده به حساب می‌آید. از آن جایی که توان فنی این خودرو به نسبت جثه و سگمنت تولیدی بسیار درخور توجه بوده است معمولا بسیار مستهلک شده و به اصطلاح عمومی، تازانده شده است.

از سوی دیگر هزینه قطعات و تعمیرات آن بسیار قابل توجه و در حد و اندازه برخی خودروهای وارداتی است. بسیاری از قطعات اصلی آن به سختی یافت شده و ضمن داشتن قیمت بالا در بازار ایران شبیه به یک خودرو کلاسیک جلوه می‌کند.

مصرف سوخت نسبتا بالا، ابعاد نسبتا بزرگ اتاق و همچنین دشواری‌های جانبی در حفظ و نگهداری از این خودرو موجب می‌شود که نیسان ماکسیما مونتاژی پارس خودرو عملا خودرویی در تناسب با یک قشر بسیار محدود و ترجیحا متمول بوده و غالبا از دیدرس عموم مشتریان بازار خودرو به دور باشد.

ترکیب موضوعات بیان شده موجب می‌شود که با وجود داشتن تیراژ تولید قابل توجه فراتر از 27 هزار دستگاه در بازه تولید نزدیک به یک دهه، یافتن نمونه ارزشمند، سالم و سر پا از این خودرو کار ساده‌ای نباشد. همچنین در صورت یافتن یک نمونه نسبتا سالم (و نه الزاما بکر)، امروز باید آماده شنیدن رقم قیمت خودرو در بازه قابل توجه 4 تا 5 میلیارد تومان باشید. رقمی که البته با در نظر داشتن قیمت‌های فضایی محصولات روز بازار خودرو کشور، چندان گزنده و دور از انتظار نیست. آن مشتری که هدفمند و با آگاهی کامل از نیسان ماکسیما سراغ می‌گیرد، به تویوتا کمری هم دوره آن حتی نگاه هم نخواهد کرد.

نویسنده: شهاب انیسی