فهرست مطالب
در خودروهای امروزی که از انواع سنسورها و حسگرهای برای بخشهای مختلفی استفاده میشود، یکی از مهمترین آنها سنسور سرعت خودرو یا همان سنسور کیلومتر است. در خودروهای مدرن امروزی، فاکتورهای زیادی بر اساس سرعت خودرو عمل میکنند که اکثر آنها از سیستمهای ایمنی و کمکی خودرو مثل کنترل کشش، کروز کنترل ساده و تطبیقی، سیستم کنترل پایداری خودرو و… هستند که خرابی سنسور کیلومتر میتواند به طور مستقیم و غیرمستقیم در کارکرد صحیح آنها اثر منفی بگذارد و فروش خودرو را سخت تر کند. خرابشدن سنسور کیلومتر را میتوان از نشانهها و علائم آن فهمید.
کار سنسور کیلومتر خودرو چیست؟
همانطور که از نام سنسور سرعت خودرو متوجه میشویم، کار این قطعه محاسبه و سنجش سرعت خودرو است تا مقدار آن در مجموعه پشت آمپر و در قسمت کیلومترشمار به اطلاع راننده برسد. از اطلاعات این سنسور برای دیگر سیستمهای ایمنی و حرکتی موجود در خودروهای امروزی مثل کروزکنترل، برنامههای پایداری، سیستم کنترل کشش، سیستم ضدلغزش، حالتهای مختلف رانندگی و… استفاده میشود و میتوان گفت که در صورت کارکرد نادرست این سنسور و خرابشدن، در کنار ایجاد مشکل برای موتور خودرو حتی خطرات ایمنی نیز در پیش خواهد بود.
انواع سنسور کیلومتر خودرو
سنسور کیلومتر یا سرعت خودرو از ابتدای حضور خودرو به شکل مدرن آن که مجهز به مجموعه پشت آمپر و نمایشگر اطلاعات شدند، در خودروها استفاده شده است. اما بهمرور تا امروز و با پیشرفت علم الکترونیک در خودروها، شکل آن و نحوه کارکرد این سنسور عوض شده است.
سنسور کیلومتر مکانیکی
سنسور سرعت در قدیم کاملا بهصورت مکانیکی بودند و با چرخش یک چرخدنده در قسمت انتهایی گیربکس، چرخدنده سنسور سرعت نیز میچرخید و به این شکل، سرعت در روبروی راننده با حرکت عقربه کیلومترشمار ماشین، نمایش داده میشد.
سنسور کیلومتر الکترومکانیکی
سپس سنسور کیلومتر بهصورت الکترومکانیکی تبدیل شد که ترکیبی از کارکرد سنسورهای مکانیکی و الکترونیکی هست. به این معنی که بهجای حضور سیم کیلومتر فلزی، حرکت چرخدنده سنسور تبدیل به سیگنال شده و این سیگنال بهصورت الکترونیکی به مدار پشت آمپرها و کیلومترشمار ارسال میشود تا موتور الکترونیکی و عقربه کیلومترشمار این قسمت را به حرکت درآورد.
سنسور کیلومتر الکترونیکی
جدیدترین نوع سنسورهای کیلومتر خودرو که چندین دهه از حضور آنها میگذرد، کاملاً الکترونیکی است و عملکردی شبیه به سنسور دور موتور دارد. همچنین در برخی از خودروهای امروزی برای محاسبه دقیقتر سرعت خودرو در کنار سنسور سرعت روی گیربکس، از سنسورهای ترمز ضدقفل ABS قرارگرفته در سر هر چرخ نیز استفاده میشود.
علائم خرابی سنسور کیلومتر خودرو
همانطور که میدانیم، سنسور سرعت خودرو از سنسورهای حیاتی و مهمی است که در کنار تاثیر داشتن در کارکرد درست موتور ماشین، از اطلاعات آن در بسیاری از سیستمهای دیگر نیز به طور مستقیم و غیرمستقیم استفاده میشود.
خرابی این قطعه با نشانههایی همراه است که از روی آنها میتوان فهمید که این قطعه به مشکل خورده و وظیفه خود را به درستی انجام نمیدهد.
روشن شدن چراغ چک
روشن شدن چراغ چک ماشین از جمله نشانههای خرابی سنسور کیلومتر ماشین است. در خودروهای امروزی که این سنسور بهصورت الکترونیکی است، خرابی و ایراد در آن با روشن شدن چراغ چک به اطلاع راننده میرسد. حتی در خودروهای قدیمیتر که این سنسور بهصورت الکترومکانیکیست، این اتفاق میافتد و ایراد سنسور سرعت ماشین در کامپیوتر موتور خودرو ثبت شده و ممکن است چراغ چک را نیز روشن کند.
کارکرد نادرست یا خرابی کیلومترشمار
از دیگر نشانههای خرابی سنسور سرعت خودرو، کارکرد معیوب با قطع شدن کامل کیلومترشمار خودرو است. به این معنی که عقربه کیلومتر شمار دارای نوسان و جابجایی غیرعادی در زمان کارکرد است و یا اینکه کیلومتر شمار کلاً و به طور کامل کار نمیکند.
ریپ زدن خودرو در سربالایی و در زمان معکوس دادن
ریپ زدن موتور به دلایل مختلفی اتفاق میافتد که یکی از آنها خراب بودن سنسور کیلومتر است. این اتفاق در زمانی رخ میدهد که خودرو زیر بار ناگهانی مثل زمان معکوس دادن و یا حرکت در سربالاییها به مدت طولانی قرار میگیرد.
خاموش شدن موتور یا افت دور موتور در زمان ترمزگیریها
گاهی مواقع میبینیم که در زمان ترمزهای شدید مثل ترمزگیری در پشت چهارراهها یا پشت سرعتگیر، دور موتور خودرو ناگهان افت میکند یا حتی موتور ماشین خاموش میشود. این وضعیت نیز از نتایج خراب بودن و ایراد در سنسور کیلومتر است.
ایراد در سیستم کروزکنترل
از سیستمهایی که مستقیما از سنسور کیلومتر برای کارکرد خود استفاده میکند، سیستم کروزکنترل است. با خرابی سنسور کیلومتر، این سیستم نیز دچار اختلال میشود. این وضعیت میتواند حتی خطراتی نیز در پی داشته باشد.
ریپ زدن و لرزش موتور در حین تعویض دنده و شتاب گیری
کارکرد نادرست موتور خودرو در اثر نارسایی سنسور سرعت ماشین باعث میشود تا در مواقعی مثل تعویض دنده و شتاب گیریها، شاهد لرزش و ریپ زدن ماشین نیز باشیم. این حالت حتی ممکن است با بروز عیب و ایراد در گیربکس اتوماتیک نیز همراه شده و یک حالت شدیدتر نیز به وجود آورد.
ایراد در تعویض دنده در گیربکسهای اتوماتیک
در گیربکسهای اتوماتیک امروزی از سنسورهای مختلفی برای یک تعویض دنده صحیح استفاده میشود که طلاعات به دست آمده از سنسور سرعت ماشین نیز یکی از این سنسورهاست. وقتی سنسور کیلومتر ماشین خراب است و اطلاعات دقیقی به کامپیوتر موتور و کامپیوتر گیربکس نمیدهد، کارکرد گیربکس اتوماتیک و تعویض دندههای صحیح این قسمت نیز به مشکل خواهد خورد.
افزایش مصرف سوخت
از اطلاعات سنسور کیلومتر خودرو در تنظیم کردن سوخت و ساز موتور نیز استفاده میشود. در نتیجه وقتی اطلاعات و سیگنالهای این سنسور به درستی به کامپیوتر خودرو نرسد، سوخت و ساز موتور نیز میتواند به مشکل بخورد. این وضعیت خصوصا در زمانهایی مثل شتابگیری ها، کاهش سرعتهای ناگهانی، کاهش سرعت تا حد متوقف شدن و یا معکوس کشیدنها، خود را نشان میدهد.
افزایش مصرف آلایندگی
یکی از تاثیرات خراب بودن و مشکل داشتن سنسور سرعت خودرو را میتوان در کارکرد پیشرانه دید. وقتی کارکرد پیشرانه صحیح و بدون ایراد نباشد، افزایش مصرف سوخت و در پی آن افزایش آلایندگی را در پیش خواهیم داشت.
دلایل خرابی سنسور کیلومتر ماشین
سنسور کیلومتر خودروهای قدیمی که از نوع مکانیکی هستند را میتوان تعمیر کرد. عمده خرابی این سنسورها در صاف شدن و خرابشدن چرخدنده آنهاست که میتوان این بخش از سنسور را تعویض و تعمیر کرد. از دیگر بخشهایی که در سنسورهای قدیمی یا همان اصطلاحا سیمیها خراب میشود، پاره شدن سیم یا قفل شدن و درگیرشدن سیم در روکش آن هست.
اما در خودروهای امروزی که سنسور سرعت آنها معمولا از نوع مکانیکی نیست و یک قطعه یکپارچه الکترونیکی است، نمیتوان این قطعه را تعمیر کرد و تعویض آنها به صرفهتر از تعمیر است. از علل خرابی سنسور کیلومتر ماشین میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- خرابشدن سوکت اتصال سیمها به سنسور از جمله خرابیهای این قطعه است. این وضعیت به خاطر گرمای زیادی است که در مجاورت سنسور وجود دارد و بهمرور باعث خشکی و آسیب دیدن سوکت اتصال سیمهای آن میشود.
- نفوذ گرد و خاک و آب به داخل سوکت باعث زنگ زدن و سولفاته شدن و بهمرور زمان، کم شدن اتصال سالم سوکت با سنسور میشود.
- قطع شدن سیم جریان سنسور از میانههای مسیر از دیگر مواردی است که باعث از کار افتادن این حسگر مهم و ضروری در خودرو میشود.
- سنسور سرعت خودرو یک عمر مفید دارد که با سرآمدن این عمر، این سنسور نیز مثل دیگر سنسورهای خودرو خراب میشود. معولا یک سنسور سرعت بیشتر از ۱۵۰ هزار کیلومتر باید کار کند.
- سنسور سرعت معمولا در جایی قرار دارد که دور از دسترس و آسیب دیدن باشد. اما بازهم ممکن است این قطعه نیز در اثر برخورد و ضربه فیزیکی، دچار آسیب دیدگی شود.
- گاهی مواقع کارکرد نادرست یک سنسور از خرابی آن سنسور نیست و ایراد در ECU ماشین باعث اختلال در کارکرد یک سنسور میشود. این اتفاق چندان شایع نیست اما غیرممکن نیز نبوده و بعضی مواقع ایراد ECU باعث بروز مشکل در کارکرد سنسور میشود.
روش عیب یابی سنسور کیلومتر ماشین
در خودروهای امروزی، خرابشدن سنسور سرعت مباعث اختلال در کارکرد سیستمهای دیگری شده و از این نشانههای میتوان حدس زد که ایراد از سنسور سرعت خودرو است. اما راه دقیقتر برای اطمینان پیداکردن از خراب یا سالم بودن سنسور سرعت ماشین، دیاگ زدن کامپیوتر خودرو است.
حتی در صورتی که خرابی سنسور سرعت با روشن شدن چراغ چک نیز همراه نباشد، اما خطای این قطعه در کامپیوتر ماشین ثبت میشود و در نتیجه با دیاگ زدن میتوان این عیب را متوجه شد.
آیا خرابی سنسور سرعت ماشین خطرناک است؟
سنسور سرعت خودرو در کارکرد سیستمهای مختلف ایمنی و حرکتی خودرو نقش دارد. از سیگنالهای ارسالی از این سنسور برای کارکرد دیگر سیستمها نیز استفاده میشود. بنابراین با خرابشدن سنسور سرعت ماشین، کارکرد سیستم هایی مثل ترمز ضدقفل، برنامه کنترل پایداری، کروز کنترل و کروز کنترل هوشمند، ترمز اضطراری و… نیز به مخاطره میافتد.
ضمن اینکه با بالا رفتن مصرف سوخت و افزایش آلایندگی ماشین، به هم ریختن کارکرد صحیح موتور و کاهش توان ترمزها، خاموش شدن موتور خودرو در بعضی مواقع در زمان کاهش سرعت، خطرات و مضرات این چنینی نیز به همراه خواهد داشت.
نتیجه گیری
سنسور کیلومتر خودرو از جمله سنسورهایی است که اطلاعات و سیگنالهای آن برای سیستمهای دیگر نیز استفاده میشود. در واقع تا زمانی که کامپیوتر ماشین اطلاعات دقیقی از سرعت خودرو نداشته باشد، نمیتواند کار سیستمهای ایمنی و همچنین کارکرد موتور را بهدرستی تنظیم و راهاندازی کند.
ازاینرو سنسور سرعت اهمیت زیادی دارد. خرابی سنسور سرعت با نشانههایی مثل بههمریختن و ریپزدن موتور ماشین، اختلال در کار کروز کنترل و کروز کنترل هوشمند، افزایش مصرف سوخت و آلایندگی، ایراد در تعویض دنده در گیربکسهای اتوماتیک، خاموشی و یا کاهش دور موتور در توقفهای سریع، لرزش موتور در حین شتابگیری و یا معکوس دادنها، روشنشدن چراغ چک و… همراه هست.
به همین دلیل هم باید در صورت خرابی این سنسور و مشاهده نشانههای آن، دنبال عیبیابی و مطمئن شدن از خرابی سنسور سرعت باشیم. اشکالات این سنسور معمولاً در کامپیوتر ماشین ثبت شده و با کمک دستگاه دیاگ میتوان آن را فهمید.
سوالهای متداول
- آیا رانندگی با سنسور سرعت خراب خطرناک است؟
از دادهها و اطلاعات سنسور سرعت برای سیستمهای مختلف ایمنی و همچنین کارکرد موتور ماشین استفاده میشود. یک سنسور سرعت خراب میتواند باعث خاموشی ماشین در ترمزهای شدید، کاهش قدرت ترمزها بهخاطر کاهش دور موتور در حین ترمزگیری، اختلال در تعویض دنده گیربکسهای اتوماتیک، ایراد در کار کروز کنترل و… شود که همگی این موارد میتواند حادثهساز و خطرناک باشد. - کار سنسور سرعت ماشین چیست؟
همانطور که از نام این سنسور معلوم است، محاسبه سرعت خودرو و نمایش آن در جلوی راننده، وظیفه آشکار و اصلی سنسور سرعت ماشین است. اما از دادهها و اطلاعات این سنسور برای قسمتهای دیگری نیز استفاده میشود.
نوشته: علیرضا داودی
