علت ریختن بنزین از زیر خودرو؛ نحوه رفع نشتی باک ماشین

برخی ایرادهای به ظاهر جزئی و پیش پا افتاده که ممکن است راه‌حل‌های آسانی داشته باشند، در عمل می‌توانند مستقیما با جان سرنشینان یا عابران پیاده بازی کنند. ایرادهایی نظیر فرسودگی و سیم‌زدگی تایر، لقی بیش از حد جعبه فرمان، هوا گرفتن سیستم ترمز و مخصوصا ریختن بنزین از زیر خودرو و نشتی باک ماشین از مهم‌ترین ایرادهای نسبتا ساده و جزئی هستند که ممکن است با خطر جانی همراه شوند.

اما اگر زمان سوخت‌گیری یا حرکت با خودرو بوی بنزین را احساس کرده یا شاهد ریختن آن روی زمین باشیم، چه کار باید کنیم؟ دلایل ریختن بنزین از زیر خودرو و چیست و چگونه باید نشتی باک ماشین را رفع کرد؟

خطرات نشت بنزین

همه ما به خوبی می‌دانیم که بنزین مایعی اشتعال پذیر، فرّار و خطرناک است. اما بیایید پیش از ورود به مقوله فنی دلایل نشت بنزین بر روی زمین، ابتدا جنبه‌های مختلف از خطرات مربوط به نشتی بنزین را با هم بررسی کنیم.

خطرات اشتعالی و انفجاری

بنزین یکی از خطرناک‌ترین مایعات در دسترس انسان است که به فراوانی و به سادگی در اطراف انسان‌های امروزی یافت می‌شود. در علوم شیمی و فیزیک، مفهومی با نام دمای اشتعال یا نقطه فِلَش (Flash Point) وجود دارد. نقطه فلش به مینیمم دمای مناسب یک ماده برای خوداشتعالی (Self-Ignite / آتش گرفتن خود به خود به دلیل حرارت بالا) گفته می‌شود. بنزین مایعی به شدت فرّار و تبخیرپذیر است که که حتی تا دمای منفی 43 درجه سانتیگراد نیز حجم قابل توجهی از بخار از خود منتشر می‌کند. این بخار حتی در این دمای بسیار پایین نیز قابلیت اشتعال در نزدیکی منبع حرارت را دارد.

بخار بنزین از هوا سنگین‌تر است. در نتیجه این بخار نامریی در فضایی محدود که جریان شدید هوا وجود ندارد تا مدت زمان طولانی روی زمین باقی مانده و می‌تواند به آرامی خود را به یک منبع احتراق نظیر ته‌سیگار یا اگزوز داغ و سیستم جرقه پیشرانه روشن یک خودرو در پارکینگ یا صف پمپ بنزین رسانده و منفجر شود.

مشکل بنزین آن است که اگرچه در حالت مایع با مواردی نظیر ته‌سیگار یا سراگزوز داغ خودرو مشتعل نمی‌شود اما بخار و گازهای برخواسته از آن در صورت ترکیب در حجم مناسبی از اکسیژن موجود در محیط می‌توانند به شکل خیره‌کننده‌ای قابل اشتعال باشند و با حرارت ته‌سیگار یا حتی جرقه کوچک فندک منفجر شده و با وقوع پدیده فِلَش‌بَک (Flashback / حرکت معکوس شعله به سمت مرجع سوخت) خود را به منبع بنزین رسانده و حادثه‌ای بزرگ را رقم بزند.

دمای فلش پوینت بنزین مایع برابر با 280 درجه است. حالا تصور کنید که دمای استاندارد و رایج منیفولد اگزوز خودرو می‌تواند بین 200 تا 500 درجه متغیر باشد، در حالی که این بازه دما در رانندگی پر فشار به حدود 800 درجه نیز می‌رسد. بنابراین اگر بنزین بر روی منیفولد اگزوز یا همان هدرز بسیار داغ خودرو نشت کند می‌تواند به سرعت تبخیر و بلافاصله مشتعل شود.

خطرات بیولوژیک

از تمامی این موارد گذشته، نشت بنزین بر روی زمین آلودگی زیست‌محیطی بسیار جدی ایجاد می‌کند. بنزین یک ماده شیمیایی و آلی است. یک لیتر بنزین به تنهایی می‌تواند یک میلیون لیتر آب را آلوده و غیر قابل مصرف کند. نفوذ بنزین به داخل خاک می‌تواند آلودگی زیست‌محیطی بسیار جدی ایجاد کرده و با کشتن تمامی میکرو ارگانیزم‌های درون خاک، آن را تا سال‌ها مسموم و بایر سازد. همچنین بنزین یک حلال بسیار قوی است که ریختن آن بر روی آسفالت می‌تواند موجب حل شدن قیر و تکه‌تکه شدن آسفالت شود.

به همین دلیل بنزین ریخته‌شده بر روی زمین را نباید هرگز با فشار آب تمیز کرد. بلکه با استفاده از پارچه، خاک یا خاک‌اره باید آن را از سطح جذب و سپس به شیوه‌ای اصولی معدوم کرد. ورود بخار بنزین به هوا از دیگر خطرات بیولوژیک بسیار جدی است که طراحان صنعت خودرو را به خلق کنیستر (EVAP / سیستم جذب بخارات بنزین) سوق داده است. سیستمی که وجود و سلامت عملکرد آن در تمامی خودروهای تولیدی بازار آمریکای شمالی از سال 1970، در کل جهان از سال 2000 (به موازات معرفی استاندارد یورو 3 در اتحادیه اروپا) و در ایران از سال 1388 اجباری شد.

ازاین‌رو رانندگی با خودرو دارای نشتی بنزین یا روغن یا ریختن عمدی بنزین بر روی زمین در کشورهای تراز اول نظیر آمریکا، کانادا، آلمان و بریتانیا با جریمه نقدی بسیار سنگین، توقیف خودرو و حتی جزای مدنی (حبس و زندان) همراه می‌شود.

مسمومیت و خطرات جانی

نشت بنزین در فضای بسته موجب تجمع بخار بنزین می‌شود. این موضوع می‌تواند به مسمومیت با علائم سرگیجه، سردرد، حالت تهوع و در نهایت بی‌هوشی و حتی مگر منجر شود. تماس مستقیم و مکرر بنزین با پوست به دلیل حل کردن چربی طبیعی زیر پوست انسان باعث سوختگی شیمیایی پوست شده و می‌تواند با ترک خوردن و زخم شدن همراه ‌شود. پاشش بنزین (یا حلال‌های آلی مشابه آن نظیر گازوئیل، انژکتورشور یا اسپری استارت) در چشم یکی از خطرناک‌ترین وقایع ممکن است و چشم باید بلافاصله با حجم زیادی از آب سرد شست‌وشو داده شود.

دلایل ریختن بنزین از زیر خودرو

اگر از علت بسیار رایج و پیش پا افتاده‌ای همچون پر شدن بیش از حد باک یا سوخت‌گیری با نازل سوخت پرفشار گذر کنیم، مرجع اصلی نشت بنزین از زیر خودرو را می‌توان به بروز خرابی در بخش‌های مختلف به روش زیر تقسیم‌بندی کرد.

نشتی گلویی و لوله رابط باک

در بیشتر خودروها، گلویی ورودی بنزین بر روی بدنه خودرو به کمک یک لوله مخصوص و بسیار بادوام به دهانه ورودی باک متصل می‌شود. این لوله که معمولا از جنس لاستیک تقویت‌شده (لاستیک پخته‌شده در ترکیب با الیاف پارچه) ساخته می‌شود، در درازمدت با پوسیدگی و پارگی مواجه شده و به هنگام سوخت‌گیری با نشت بنزین همراه خواهد شد.

خرابی لوله بخارگیر

لوله بخارگیر یک لوله با قطر کم‌تر از لوله گلویی باک اما به موازات و در اتصال به بالاترین قسمت باک است. زمان سوخت‌گیری وقتی حجم قابل توجهی از بنزین از گلویی وارد باک می‌شود، هوا و بخار بنزین موجود در باک باید به نحوی از باک خارج شود. این بخار در خودروهای فاقد کنیستر به بیرون باک اما در خودروهای دارای سیستم EVAP، در مسیر به سمت مخزن کنیستر هدایت می‌شود. اگر این لوله پاره یا کیپ شود، نشت بنزین بر روی زمین یا پس زدن بنزین از باک به هنکام سوخت‌گیری اتفاق خواهد افتاد.

خرابی شلنگ و اتصالات لاستیکی در مسیر سوخت رسانی

تقریبا در تمامی خودروها و مخصوصا خودروهای روز و مدرن تلاش می‌شود تا مسیر بنزین از باک تا موتور تماما از جنس فلز ضد اکسید (ضد زنگ) ساخته شود. اما در هر صورت در برخی نقاط نیاز به استفاده از شلنگ لاستیکی برای اتصال لوله‌های فلزی وجود دارد. این لوله‌ها در درازمدت پوسیده و فرسوده شده و به نشت بنزین منجر می‌شوند.

خرابی بست‌ها و اتصالات مسیر سوخت رسانی

در خودروهای قدیمی، اتصالات سیستم سوخت‌رسانی به کمک بست‌های فلزی موسوم به بست کمربندی فلزی یا بست شلنگی انجام می‌گرفت. پوسیدگی یا شکستن این بست‌ها به شل شدن اتصال و نشت بنزین می‌انجامید. اما در خودروهای جدید‌تر با سیستم سوخت‌رسانی انژکتوری پرفشارتر، از اتصالات فیش و سوکت مخصوص و کاملا مهندسی‌شده موسوم به اتصال سریع (Quick Connect) یا اتصال فیتینگ (Fitting Connection) با نام تخصصی فیتینگ باندی (Bundy Fitting / الهام‌گرفته از نام شرکت مخترع آن) استفاده می‌شود که تعویض قطعات نظیر فیلتر بنزین یا جداسازی مدار سوخت‌رسانی به هنگام تعمیرات را بسیار ساده‌تر می‌کند. کیفیت ساخت این اتصالات، سلامت، عدم پوسیدگی و شکستگی آن‌ها در خودرو از مهم‌ترین عوامل پیش‌گیری از نشتی بنزین است.

خرابی کنیستر

زمانی که ذغال‌های فعال درون مخزن کنیستر خودرو اشباع شود، بخار بنزین در مدار سوخت‌رسانی توانایی ورود به کنیستر را نخواهد داشت. تجمع این بخار منجر به احساس بوی شدید بنزین از محل نصب کنیستر خودرو و مخصوصا هنگام سوخت‌گیری می‌شود. تجمع بخار بنزین می‌تواند تا جایی ادامه یابد که به نشتی از اتصالات کنیستر بینجامد.

سوراخ شدن یا ترک خوردن باک

در برخی از خودروها (عموما خودروهای قدیمی) از متریال فلزی با کیفیت بسیار بالا برای ساخت باک سوخت استفاده می‌شد. اما تجمع رطوبت در باک رفته‌رفته منجر به پوسیدگی مقطعی (Pitting)، ایجاد سوراخ‌های ریز و در نتیجه بروز نشتی از باک می‌شود. در خودروهای جدید که غالبا از متریال پلاستیکی مخصوص برای ساخت باک استفاده می‌شود، چیزی به معنای پوسیدگی وجود ندارد. اما پرتاب پرسرعت سنگ از زیر تایر خودرو و برخورد آن به باک می‌تواند منجر به ترک خوردن باک و بروز نشتی شود.

خرابی واشر آب‌بندی باک

چه در خودروهای قدیمی و چه جدید، مجموعه سنسور سطح باک و لوله‌های اتصال باک به موتور و مسیر برگشت همگی به کمک یک واشر لاستیکی و یک خار محکم فلزی یا یک مهره بزرگ پلاستیکی در جای خود محکم می‌شوند. خراب شدن واشر لاستیکی آب‌بندی یا شکستن مهره پلاستیکی روی باک می‌تواند به هنگام سوخت‌گیری یا حرکت خودرو در پیچ‌ها به نشت بنزین منجر شود.

روش‌های حل نشت بنزین از زیر خودرو

خوشبختانه بیشتر ایرادهای مربوط به نشت بنزین از زیر خودرو دارای راه حل‌های کاملا شفاف و بسیار ساده هستند که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

تعویض قطعات معیوب با جدید

در صورت بروز خرابی از لوله‌های لاستیکی گلویی باک، لوله بخارگیر، شلنگ‌های لاستیکی رابط در مسیر لوله‌های فلزی، خرابی فیتینگ‌های مخصوص و بست‌های فلزی، تنها روش اصولی جایگزین کردن آن‌ها با نمونه نو و باکیفیت است. البته بهترین روش بازدید روتین این بخش‌ها حداقل دو بار در سال برای حصول اطمینان از عدم پوسیدگی آن‌ها است که به عنوان یک شیوه پیشگیرانه شناخته می‌شود.

استفاده از چسب مخصوص

در مواردی که باک فلزی سوراخ شده باشد، استفاده از چسب‌های مخصوص که غالبا با نام چسب‌های رزینی یا چسب‌های دو جزئی (نظیر خانواده چسب دوقلو و نسخه‌های به مراتب باکیفیت‌تر) شناخته می‌شوند می‌تواند به عنوان یک روش موقت ایفای نقش کند. البته فقط به شرطی که سوراخ مورد نظر بسیار کوچک بوده و ابعاد پوسیدگی بزرک نباشد. خوشبختانه بنزین با چسب‌های دو جزئی واکنش نمی‌دهد و چسب در گذر زمان استاندارد به خوبی سفت می‌شود.

جوشکاری

جوشکاری باک نیز روشی اصولی‌تر و البته دشوارتر و هزینه‌بردارتر است. برای این کار بنزین درون باک باید کاملا تخلیه شده و در چند مرحله به خوبی شسته و کاملا خالی از بخار بنزین شود. عدم انجام صحیح این روش منجر به انفجار بسیار شدید باک در زمان جوشکاری خواهد شد.

در خصوص باک‌های پلاستیکی، اگر سوراخ بسیار جزئی و کوچک باشد چسب دو جزئی موثر واقع می‌شود اما اگر باک ترک خورده باشد، تنها روش اصولی جایگزین کردن باک با نمونه جدید است چرا که ترک در ساختار پلاستیک حرکت کرده و گسترش می‌یابد.

استفاده از کنیستر جدید

زمانی که کنیستر خودرو اشباع شود، تنها روش رفع نشتی بر اثر اشباع کنیستر استفاده از یک مخزن کنیستر کاملا جدید است. زغال فعال (Active Carbon) درون کنیستر عمر مفید مشخصی داشته و باید هر دو سال یا هر 30 تا 50 هزار کیلومتر تعویض شود. اگر شاهد بروز نشتی، بوی بسیار شدید بخار بنزین یا فشار گاز داخل باک به هنگام باز کردن در آن هستید، این قطعه باید بلافاصه جایگزین شود.

نکات ایمنی در هنگام ریختن بنزین از زیر خودرو و نشتی باک

اگر با بروز نشتی از خودرو خود مواجه شدید باید بلافاصله در راستای مقابله با آن و در تناسب با موقعیت واکنش نشان دهید.

• اگر در حرکت هستید، به سرعت کنار زده و بلافاصله خودرو را خاموش و سوئیچ را کاملا ببندید.
• از خودرو پیاده شده و حداقل 20 متر از آن فاصله بگیرید.
• اگر نشتی در پمپ بنزین رخ داد، به سرعت سوخت‌گیری را متوقف کرده و نازل را سر جای خود بگذارید. سپس به اپراتور پمپ بنزین اطلاع دهید تا تجهیزات ایمنی (کپسول آتش نشانی و سطل شن) را در دسترس داشته باشند.
• در محلی که بنزین نشت کرده است از استارت زدن مجدد خودرو، سیگار کشیدن، صحبت کردن با تلفن همراه، استفاده از ریموت دزدگیر یا روشن کردن سیستم الکتریکی خودرو (چراغ، بخاری، فندک برقی، سیستم صوتی و…) اکیدا خودداری کنید. کوچک‌ترین جرقه می‌تواند منجر به آتش‌سوزی جدی شود.
• اگر کپسول ایمنی به همراه دارید، آن را آماده در کنار خود نگه دارید.
• هرگز بنزین را با آب نشویید. بنزین مایع سبک‌تر از آب است. به همین دلیل بر روی آب شناور مانده و در مسیر آب جاری و پخش می‌شود. در صورتی که بنزین شعله‌ور شود، آتش را در ابعاد بزرگ‌تری منتشر می‌کند.
• در صورت گسترش نشتی و بزرگ شدن حجم بنزین تجمع‌شده، خودرو را تنها در حالت خلاص به چندین متر جلوتر یا عقب‌تر هل دهید تا از روی بنزین ریخته‌شده بر روی زمین دور باشید.
• درصورت بروز نشتی در فضای بسته مانند پارکینگ سرپوشیده، به سرعت درهای پارکینگ و پنجره‌ها را باز کنید تا گردش هوا افزایش یافته و از تجمع بخار بنزین جلوگیری شود.
• روی بنزین ریخته را با خاک بپوشانید تا تماس آن با اکسیژن محدود شود. در صورت امکان آن را با دستمال جمع کرده و در جایی دورتر از خودرو بیندازید تا فرایند تبخیر بنزین باقی‌مانده سرعت یابد.
• اطرافیان نزدیک خودرو را آگاه کنید تا در کنار خودرو شما توقف نکرده و پارک نکنند. همچنین عابران را زیر نظر داشته باشید تا با سیگار روشن یا هنگام صحبت با تلفن همراه از کنار خودرو عبور نکنند.
• در صورتی که کاری از دستتان برنمی‌آید، بلافاصله از امداد خودرو و تکنیسن آشنا به حوزه خودرو کمک بگیرید. اگر شرایط محیطی را پرخطر ارزیابی می‌کنید، حتما بلافاصله و پیش از بروز خطر با خدمات ایمنی و و سازمان آتشنشانی تماس بگیرید.

نتیجه گیری

ریختن بنزین از زیر خودرو و نشتی بنزین از باک یکی از پیش پا افتاده‌ترین اما خطرناک‌ترین وقایعی است که ممکن است به هنگام استفاده از وسیله نقلیه رخ دهد. نشت بنزین، تجمع و تبخیر بخار آن به دلیل داشتن خطرات انفجاری، بیولوژیکی و مسمومیت می‌تواند امنیت و سلامت سرنشینان و افراد نزدیک را به شدت تهدید کند. این مسئله همچنین می‌تواند بر قیمت خودرو نیز تأثیر منفی بگذارد، چرا که با سابقه نشتی سوخت در زمان فروش خودرو ارزش کمتری خواهد داشت و اعتماد خریدار را کاهش می‌دهد.

در نتیجه پیش از بروز چنین رخدادی، احساس بوی شدید بنزین را جدی گرفته و حداقل سالی دو بار زیر خودرو خود را برای سلامت سیستم سوخت‌رسانی مورد بررسی قرار دهید تا در صورت مشاهده پوسیدگی، ترک، شکستگی یا احساس بوی بنزین از یک بخش بخصوص، در راستای رفع آن اقدام کنید. رسیدگی به‌موقع به این مشکل نه‌تنها ایمنی شما را تضمین می‌کند، بلکه در حفظ ارزش خودرو هنگام فروش خودرو نیز نقش مهمی دارد.

https://khodro45.com/mag/?p=113886