فهرست مطالب
پیدا کردن جای پارک در خیابانهای شلوغ شهر، برای بیشتر رانندگان به یک چالش روزمره تبدیل شده است. گاهی چند دقیقه، گاهی چند دور کامل در یک خیابان میچرخیم، تا شاید فضایی خالی کنار جدول پیدا شود؛ فضایی که اگر کمی دیر بجنبیم، یا با پارک دوبل بسته میشود یا تابلوی «پارک ممنوع» جلویش قرار دارد. در چنین شرایطی، توقف کوتاه کنار خیابان هم دیگر کار سادهای نیست و اغلب با نگرانی از جریمه یا ثبت تخلف همراه میشود.
در همین بستر بود که طرح «پارک حاشیهای» بهعنوان یکی از راهکارهای مدیریت شهری وارد خیابانها شد؛ طرحی که هدفش ساماندهی توقف خودروها در معابر پرتردد و استفاده بهینهتر از فضای محدود شهری است. پارک حاشیهای قرار است به راننده بگوید کجا میتواند توقف کند، تا چه مدت اجازه پارک دارد و در ازای استفاده از این فضا، چه هزینهای باید بپردازد.
با این حال، هنوز برای بسیاری از رانندگان، مفهوم پارک حاشیهای با ابهامهایی همراه است. اینکه این طرح دقیقاً چیست، چرا اجرا شده، چگونه کنترل میشود و اگر هزینه آن پرداخت نشود چه پیامدی دارد، سؤالهایی است که پاسخ روشن به آنها میتواند از بسیاری از جریمهها و دردسرهای بعدی جلوگیری کند.
در این مقاله از مجله خودرو۴۵، تنها راهکار فوری فروش خودرو کارکرده، ابتدا بهطور دقیق توضیح میدهیم پارک حاشیهای چیست و با چه منطقی اجرا شده است. سپس نحوه مدیریت و کنترل آن، هزینهها و پیامدهای پرداخت نکردن عوارض پارک حاشیهای را بررسی میکنیم تا قبل از توقف کنار خیابان، تصویر شفافتری از قوانین و مسئولیتهای خود داشته باشید.
پارک حاشیهای خودرو چیست و چرا اجرا شد؟
پارک حاشیهای به فضاهایی مشخص در حاشیه خیابانها گفته میشود که توقف خودرو در آنها مجاز است، اما استفاده از این فضا مستلزم پرداخت هزینه مشخص و رعایت ضوابط تعیینشده از سوی شهرداری است. این فضاها معمولاً با تابلوهای مشخص، خطکشی ویژه و نشانههای قابل تشخیص از سایر نقاط خیابان جدا میشوند تا راننده بداند توقف در این بخشها تابع مقررات خاصی است.
برخلاف پارک آزاد کنار خیابان که در بسیاری از معابر بدون هزینه و محدودیت زمانی انجام میشود، پارک حاشیهای بر پایه زمان توقف و نوع معبر مدیریت میشود. به همین دلیل از آن با عنوان «پارک هوشمند حاشیهای» هم یاد میشود؛ چراکه ثبت زمان ورود و خروج خودرو، محاسبه هزینه و کنترل تخلفات، بهصورت سیستمی و بدون دخالت نیروی انسانی انجام میگیرد.
اجرای این طرح پاسخی بود به مشکلاتی که سالها در خیابانهای پرتردد شهر وجود داشت. در گذشته، روشهایی مانند پارکبان یا پارکومتر برای ساماندهی توقف خودروها به کار گرفته میشد، اما این مدلها با چالشهای جدی زیر روبهرو بودند:
- ثبت نادرست پلاک
- اختلاف در محاسبه هزینه
- نبود شفافیت در زمان توقف
- ناتوانی شهروندان در پیگیری اعتراضها
هدف شهرداری از اجرای پارک حاشیهای چیست؟
شهرداری با اجرای طرح پارک حاشیهای، چند هدف مشخص و همزمان را دنبال میکند که همگی به ساماندهی ترافیک و استفاده عادلانه از فضای شهری مربوط میشوند.
یکی از مهمترین این اهداف، جلوگیری از توقفهای طولانیمدت در معابر شلوغ است؛ توقفهایی که اغلب توسط خودروهای شخصی یا صاحبان کسبوکارهای مستقر در همان خیابان انجام میشود و عملاً فرصت استفاده از جاپارک را از سایر شهروندان میگیرد.
هدف دیگر، توزیع عادلانه فضای پارک میان رانندگان است. وقتی توقف در حاشیه خیابان بدون محدودیت و هزینه انجام شود، معمولاً تعداد محدودی از خودروها برای ساعتها یک فضای عمومی را اشغال میکنند. پارک حاشیهای با اعمال محدودیت زمانی و دریافت هزینه، این فضا را به گردش میاندازد و امکان استفاده کوتاهمدت را برای افراد بیشتری فراهم میکند.
کاهش پارک دوبل و بینظمی در معابر پرتردد نیز از دیگر اهداف این طرح است. زمانی که راننده بداند امکان توقف قانونی و مشخص در بخشی از خیابان وجود دارد، انگیزه کمتری برای توقف غیرمجاز و ایجاد گره ترافیکی خواهد داشت. در کنار این موارد، مدیریت شهری امیدوار است با اجرای پارک حاشیهای، استفاده از خودروی شخصی در سفرهای غیرضروری کاهش پیدا کند و بخشی از درآمد حاصل از این طرح صرف توسعه زیرساختهایی مانند پارکینگهای عمومی شود.
پارک حاشیهای چگونه مدیریت و کنترل میشود؟
همانطور که پیشتر گفتیم، ثبت توقف خودرو در پارک حاشیهای بهوسیله دوربینهای هوشمند انجام میشود. این دوربینها که بهصورت ثابت یا سیار در معابر مستقر هستند، پلاک خودرو را در زمان ورود به محدوده پارک ثبت میکنند و بر اساس همان اطلاعات، مدت زمان توقف محاسبه میشود. در این فرآیند، نیازی به ثبت دستی ورود یا خروج توسط راننده وجود ندارد و محاسبه زمان توقف بهطور خودکار انجام میگیرد.
نکتهای که بسیاری از رانندگان از آن غافل هستند، این است که جابهجا کردن خودرو در فاصله کوتاه، لزوماً به معنای خروج از پارک حاشیهای محسوب نمیشود. اگر خودرو در محدودهای با یکسان بودن مشخصات معبر دوباره ثبت شود، سیستم آن را بهعنوان ادامه همان توقف در نظر میگیرد. به همین دلیل، تلاش برای دور زدن محدودیت زمانی با جابهجاییهای کوتاه معمولاً نتیجهای ندارد.
اطلاعات مربوط به پارک حاشیهای، از جمله زمان توقف و هزینه محاسبهشده، در سامانههای متمرکز شهرداری ثبت میشود و مبنای محاسبه عوارض و پیگیریهای بعدی قرار میگیرد. این ساختار باعث میشود نظارت بر پارک حاشیهای یکپارچه، قابل پیگیری و تا حد زیادی بدون خطای انسانی انجام شود؛ موضوعی که در مدلهای قدیمیتر پارک حاشیهای همواره یکی از نقاط ضعف اصلی به شمار میرفت.
هزینه پارک حاشیهای در سال ۱۴۰۴
هزینه پارک حاشیهای در سال ۱۴۰۴ بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر تهران محاسبه میشود و برخلاف تصور بسیاری از رانندگان، یک عدد ثابت برای همه خیابانها و همه خودروها نیست. مبلغی که بابت پارک حاشیهای پرداخت میشود، به عوامل مختلفی مثل نوع وسیله نقلیه، مدت زمان توقف و ردهبندی معبری که خودرو در آن پارک شده، بستگی دارد.
در این مدل، توقف خودرو بهعنوان «حق استفاده موقت از فضای عمومی شهر» در نظر گرفته میشود و هزینه آن بهصورت پلکانی و هوشمند محاسبه میشود. به این معنا که هرچه مدت توقف بیشتر شود یا معبر پرترددتر باشد، مبلغ پرداختی نیز افزایش پیدا میکند. محاسبه هزینه بهصورت نیمساعته انجام میشود و نرخها برای توقفهای کوتاهمدت و طولانیمدت متفاوت است. در ادامه نرخ پایه حق توقف پارک حاشیهای تهران (۱۴۰۴) را برای شما آوردهایم.
| نوع وسیله نقلیه | هر نیمساعت (تا ۲ ساعت) | هر نیمساعت (بیش از ۲ ساعت) |
| سواری و وانت | ۳,۰۰۰ تومان | ۳,۹۰۰ تومان |
| کامیونت و مینیبوس | ۶,۱۰۰ تومان | ۷,۵۰۰ تومان |
این مبالغ، نرخ پایه هستند و بسته به رده معبر ممکن است افزایش پیدا کنند. در ادامه ضریب ردهبندی معابر مجاز پارک حاشیهای را میخوانید.
| رده معبر | الف | ب | ج | د |
| ضریب محاسبه | ۱٫۸ | ۱٫۴ | ۱٫۲ | ۱ |
معابر پرتردد و مرکزی شهر معمولاً در ردههای بالاتر قرار میگیرند و هزینه پارک حاشیهای در آنها با اعمال این ضریب محاسبه میشود. به همین دلیل ممکن است هزینه توقف در دو خیابان مختلف، حتی با مدت زمان یکسان، متفاوت باشد.
هزینه پارک حاشیهای موتورسیکلت
نرخ پارک حاشیهای موتورسیکلت معادل ۲۰ درصد تعرفه خودروها (بر اساس جداول بالا) محاسبه میشود. این موضوع باعث شده هزینه توقف موتورسیکلت در پارک حاشیهای بهمراتب کمتر از خودروهای سواری باشد.
نکات مهم درباره محاسبه هزینه پارک حاشیهای
- محاسبه هزینه بهصورت هوشمند و از طریق سامانههای مورد تأیید شهرداری انجام میشود.
- در صورت داشتن اعتبار کافی در حساب «تهران من»، هزینه پارک با ضریب خوشحسابی (۰٫۹) محاسبه میشود و مبلغ کمتری از حساب کسر خواهد شد.
- در برخی معابر پرتردد، در ساعات اوج ترافیک، ضریب افزایش هزینه اعمال میشود.
- خودروهای دارای پلاک معلولان و جانبازان، در معابر مجاز مربوط به خود، مشمول پرداخت هزینه پارک حاشیهای نمیشوند.
در مجموع، هزینه پارک حاشیهای در سال ۱۴۰۴ بهگونهای طراحی شده که توقفهای کوتاهمدت را منطقی و مقرونبهصرفه نگه دارد و در مقابل، توقفهای طولانیمدت در معابر شلوغ را محدود کند.
اگر هزینه پارک حاشیهای پرداخت نشود چه اتفاقی میافتد؟
پرداخت نکردن هزینه پارک حاشیهای میتواند برای راننده پیامدهای قانونی و مالی بههمراه داشته باشد. بر اساس مقررات، اگر هزینه پارک در بازه زمانی مشخص تسویه نشود، بدهی مربوط به آن بهعنوان عوارض معوق روی پلاک خودرو ثبت میشود.
پس از ثبت پارک حاشیهای، اطلاعات پلاک خودرو بهصورت هوشمند در سامانههای شهرداری ثبت میشود. اگر هزینه مربوط به این توقف پرداخت نشود، ابتدا بدهی به مالک خودرو اطلاع داده میشود و مهلتی برای تسویه در نظر گرفته خواهد شد. طبق مقررات، راننده حداکثر ده روز کاری فرصت دارد تا بدهی اعلامشده را پرداخت کند.
در صورتی که این بدهی در مهلت مقرر تسویه نشود، جریمه دیرکرد به آن تعلق میگیرد. این جریمه بهصورت ماهانه ۲ درصد محاسبه میشود و میتواند تا سقف ۲۴ درصد در سال افزایش پیدا کند. بدهی پارک حاشیهای بهعنوان دیون معوق روی پلاک خودرو ثبت میشود و تا زمان تسویه کامل، در سوابق خودرو باقی میماند.
نکته مهمتر اینکه عدم پرداخت هزینه پارک حاشیهای، از نظر قانونی بهمنزله ارتکاب تخلف «پارک ممنوع» تلقی میشود. در این شرایط، شهرداری موظف است پلاک خودرو را برای اعمال قانون به پلیس راهنمایی و رانندگی معرفی کند و جریمه راهور نیز برای خودرو ثبت خواهد شد. علاوه بر این، وجود بدهی پارک حاشیهای میتواند در زمان نقلوانتقال خودرو مشکلساز شود و تسویه آن، شرط انجام مراحل فروش و انتقال سند خواهد بود.
روش استعلام و پرداخت پارک حاشیهای خودرو
حالا که با چیستی پارکینگ حاشیهای و جریمه آن آشنا شدیم زمان آن رسیده که روش استعلام و پرداخت هزینه را هم یاد بگیریم تا از جریمههای احتمالی جلوگیری کنیم. تنها روش رایگان و قطعی برای استعلام پارک حاشینهای خودرو، مراجعه به سامانه «تهران من» است.
برای این کار ابتدا وارد وبسایت تهران من به آدرس mytehran.ir شوید و اطلاعات ورود خود را وارد کنید. در صورتی که هر مشکلی در فرایند ورود داشتید میتوانید از روش «ورود با درگاه دولت» هم استفاده کنید.
پس از ورود گزینه «پارک حاشیهای» را انتخاب کنید تا به صفحه بعدی هدایت شوید.
در این مرحله میتوانید جریمههای پارک حاشیهای خود را مشاهده کنید. اگر هنوز اطلاعات خودروی خود را در سامانه تهران من وارد نکردهاید با صفحه زیر مواجه خواهید شد. در این صورت روی «اضافه کردن خودروی جدید» بزنید تا به صفحه «افزودن خودرو» هدایت شوید.
حالا کافی است شماره پلاک خودرو و کد VIN ماشین را بنویسید و روی گزینه «درج خودرو» بزنید تا ماشین شما اضافه شود.
حالا که ماشینتان را اضافه کردید، مجددا وارد صفحه لیست جریمههای پارک حاشیهای شوید. در صورتی که تاریخچهای از پارک در پارکینگهای حاشیهای نداشته باشید صفحه زیر به شما نشان داده میشود.
در غیر این صورت لیستی مانند تصویر زیر برای شما نشان داده میشود که میتوانید با انتخاب گزینه «پرداخت» نسبت به واریز وجه جریمه اقدام کنید.
در نظر داشته باشید برای پرداخت جریمه پارک حاشیه در سامانه تهران من باید نسبت به افزایش موجودی کیف پول شهروندی خود اقدام کنید.
جمعبندی و نکات مهم برای رانندگان
پارک حاشیهای بخشی از واقعیت تردد و توقف در شهرهای بزرگی مثل تهران است؛ طرحی که با هدف ساماندهی فضاهای عمومی، کاهش بینظمی در پارک خودرو و افزایش دسترسی عادلانهتر رانندگان به محل توقف اجرا شده است. در این مدل، دیگر صرف پیدا کردن جای پارک کافی نیست و توجه به قوانین، زمان توقف و پرداخت هزینه هم اهمیت پیدا میکند.
برای رانندگان، مهمترین نکته این است که پارک حاشیهای یک فرآیند هوشمند و پلاکمحور است. یعنی نیازی به برچسب، قبض کاغذی یا حضور مأمور برای ثبت توقف وجود ندارد و همهچیز از طریق ثبت پلاک انجام میشود. همین موضوع باعث میشود فراموش کردن پرداخت هزینه، بهسادگی به ثبت بدهی و جریمه منجر شود.
اگر بخواهیم نکات کلیدی را بهصورت کاربردی مرور کنیم، توجه به موارد زیر میتواند از دردسرهای بعدی جلوگیری کند:
- فقط در معابر مجاز و دارای پارک حاشیهای توقف کنید؛ نبود خطکشی یا تابلو بهمعنای رایگان بودن پارک نیست.
- مدت زمان توقف را در نظر بگیرید؛ افزایش زمان پارک، هزینه را بهصورت پلکانی بالا میبرد.
- پرداخت هزینه را به روزهای بعد موکول نکنید؛ تأخیر در پرداخت، بدهی و جریمه ایجاد میکند.
- اگر حساب «تهران من» اعتبار داشته باشد، هزینه پارک با تخفیف خوشحسابی محاسبه میشود.
- قبل از فروش یا انتقال خودرو، بدهیهای پارک حاشیهای را بررسی و تسویه کنید.
در نهایت، پارک حاشیهای اگرچه در نگاه اول یک هزینه اضافی به نظر میرسد، اما با کمی دقت و مدیریت ساده، میتواند بدون تنش و جریمه انجام شود. آگاهی از قوانین و پرداخت بهموقع، به راننده کمک میکند هم از فضای شهری درست استفاده کند و هم با خیال راحت پشت فرمان بنشیند.
نویسنده: بهاره سامانی پور
