روش صحیح شستن موتور ماشین؛ بایدها و نبایدها

وقتی صحبت از شستن ماشین می‌شود، بیشتر افراد بدون نگرانی سراغ بدنه، شیشه‌ها و رینگ‌ها و داخل اتاق می‌روند؛ اما وقتی نوبت به موتور و فضای زیر کاپوت ماشین می‌رسد، ماجرا کمی متفاوت است.

موتور خودرو با انواع قطعات مکانیکی، سیم‌کشی‌ها، سوکت‌ها، سنسورها، جعبه فیوز، آلترناتور و در خودروهای جدیدتر با تعداد زیادی قطعه الکترونیکی در ارتباط است. به همین دلیل، شستن موتور ماشین اگر با روش درست انجام شود می‌تواند ظاهر محفظه موتور را مرتب‌تر کند و حتی پیداکردن نشتی‌ها و ایرادهای احتمالی را آسان‌تر کند، اما در نقطه مقابل اگر بدون دقت انجام شود، همین کار ساده ممکن است باعث ایجاد مشکلات برقی، بد کارکردن موتور یا حتی خرابی بعضی قطعات شود. بنابراین سؤال اصلی این نیست که آیا می‌توان موتور ماشین را شست، بلکه سؤال درست این است که موتور را تا چه اندازه، با چه موادی و با چه مقدار آب و به چه صورت باید شست؟

آیا شستن موتور ماشین لازم است؟

در حالت عادی، تمیز بودن موتور تأثیر مستقیمی روی قدرت موتور یا مصرف سوخت ندارد. یک موتور کثیف لزوماً بد کار نمی‌کند و یک موتور بسیار تمیز هم به‌خودی‌خود قدرت بیشتری تولید نمی‌کند. بااین‌حال، شستن موتور ماشین و تمیزکردن محفظه موتور چند فایده واقعی دارد.

اول اینکه پیداکردن نشتی‌ها بسیار راحت‌تر می‌شود. وقتی اطراف موتور پر از روغن، گردوغبار و گل‌ولای باشد، ممکن است تشخیص نشتی روغن، ضدیخ یا سایر مایعات بسیار دشوار شود.

دوم اینکه تمیز بودن اطراف قطعات، انجام تعمیرات را راحت‌تر می‌کند. مکانیکی که قرار است روی یک موتور تمیز کار کند، معمولاً با دست و ابزار تمیزتری کار می‌کند و آلودگی کمتری وارد قسمت‌های بازشده موتور می‌شود.

سوم اینکه در هنگام فروش خودرو، یک محفظه موتور تمیز ظاهر مرتب‌تری ایجاد می‌کند. البته تمیزی بیش از حد درست قبل از فروش خودرو همیشه هم مزیت نیست؛ چون خریدار ممکن است از خودش بپرسد چرا محفظه موتور به‌تازگی به‌شدت شسته شده است. از طرف دیگر، تمیز بودن موتور باعث می‌شود نشتی‌های جدید سریع‌تر خودشان را نشان دهند. همچنین برداشتن لایه‌های نازک چربی و غبار روی موتور، در انتقال حرارت موتور با هوای آزاد و خنک‌شدن آن، تأثیر مثبتی دارد. بنابراین شستشوی موتور خودرو بیشتر یک کار نظافتی و نگهداری است، نه یک سرویس مکانیکی ضروری.

قبل از شستن موتور خودرو چه کارهایی انجام دهیم؟

قبل از اینکه حتی یک قطره آب روی موتور بریزیم، باید چند کار ساده را انجام دهیم.

موتور باید کاملاً خنک باشد

هیچ‌وقت نباید موتور بسیار داغ را با آب سرد بشوییم. علاوه بر اینکه شوک حرارتی برای بعضی قطعات مناسب نیست، آب روی قطعات داغ خیلی سریع بخار می‌شود و کنترل مسیر آن دشوارتر خواهد بود. بهتر است خودرو را خاموش کنیم و اجازه دهیم تا موتور کاملاً خنک شود.

ابتدا گردوغبار و آشغال‌های بزرگ را بردارید

قبل از استفاده از آب، برگ، خاک، گل خشک و سایر آلودگی‌های درشت را با دست، برس نرم یا هوای فشرده خارج کنیم. این کار باعث می‌شود برای تمیزکردن موتور به آب و شوینده کمتری نیاز داشته باشیم. ضمن اینکه وقتی گل و خاک خشک با آب مخلوط می‌شود، ممکن است به یک لایه گل چسبناک تبدیل شود که تمیزکردن آن سخت‌تر است.

قسمت‌های حساس را بپوشانیم

در خودروهای جدید، بهتر است قسمت‌هایی مثل جعبه فیوز، ECU و محل قرارگیری آن، دینام، ورودی هوای موتور، بعضی سوکت‌های حساس، کوئل و قسمت‌های مربوط به سیستم جرقه، اتصالات برقی بزرگ، جعبه فیوز و… در خودروهای دارای دلکو، این قطعه را با پلاستیک بپوشانیم تا آب به داخل آنها نفوذ نکند. همچنین در خودروهای کاربراتوری باید مراقب بود تا آب از هواکش به داخل موتور نرود.

برخی از افراد از ترکیبات بنزین و گازوئیل برای پاک‌کردن چربی و روغن روی موتور استفاده می‌کنند. این کار می‌تواند هم خطر آتش‌سوزی را در پی داشته باشد و هم باعث آسیب‌دیدن قطعات برقی و الکترونیکی موتور شود. بنابراین حتی اگر تصمیم به انجام این کار داشتیم، توصیه می‌شود که بست باتری را قطع کرده تا احتمال آتش‌سوزی نباشد.

برای شستن موتور از چه شوینده‌ای استفاده کنیم؟

برای موتورهایی که فقط گردوغبار و کمی چربی دارند، یک شوینده مناسب خودرو یا موتور می‌تواند کافی باشد. اگر سطح موتور چرب و روغنی است، می‌توان از چربی‌زدای مناسب استفاده کرد. اما یک اشتباه رایج این است که هر ماده شوینده‌ای که چربی را حل می‌کند، برای موتور مناسب فرض شود. مواد بسیار قوی می‌توانند به بعضی سطوح، پوشش‌ها، لاستیک‌ها و قطعات پلاستیکی آسیب بزنند.

بنابراین بهتر است برای شستن موتور ماشین از محصولی استفاده شود که مشخصاً برای محفظه موتور یا قطعات خودرو طراحی شده باشد و دستورالعمل تولیدکننده آن رعایت شود. اگر آلودگی بسیار شدید و روغنی است، مسئله فقط تمیزی نیست و باید مراقب بود که روغن و مواد چرب شسته شده نباید وارد فاضلاب یا محیط اطراف شوند.

این در شرایطی است که بخواهیم از مواد شوینده در ترکیب با آب استفاده کنیم. اما یک سری شوینده‌های بی‌نیاز از آب نیز برای شستن موتور وجود دارد که فقط کافی است تا طبق دستورالعمل آنها، روی موتور اسپری شده و سپس با یک دستمال تمیز شروع به تمیزکردن موتور کنیم. اما ایراد این نوع شوینده‌ها در این است که نمی‌توانند همه جای موتور ماشین را به‌خوبی شوینده‌های ترکیب‌شونده با آب، تمیز کنند.

مراحل شستن موتور ماشین

حالا به مهم‌ترین قسمت کار برای شستن موتور خودرو می‌رسیم. با رعایت مواردی که قبلاً گفته شد مثل خنک بودن موتور ماشین و پوشاندن قسمت‌های حساس موتور با پلاستیک، اقدام به شستن موتور می‌کنیم.

مرحله اول: برداشتن آلودگی‌های بزرگ و در دسترس

ابتدا با برس نرم، پارچه، هوای فشرده یا جارو، تا جایی که امکان دارد گردوغبار و آشغال‌های خشک را خارج کنیم. این مرحله ساده به نظر می‌رسد، اما مقدار آبی را که در ادامه نیاز خواهیم داشت به شکل محسوسی کم می‌کند.

مرحله دوم: شوینده را روی قسمت‌های آلوده بزنیم

شوینده را روی قسمت‌های چرب و کثیف اسپری می‌کنیم. لازم نیست کل موتور را غرق مواد شوینده کنیم و بهتر است کار را قسمت به قسمت انجام دهیم. برای مثال یک سمت موتور را تمیز کرده، سپس سراغ قسمت دیگر برویم.

مرحله سوم: اجازه دهیم شوینده کار خودش را انجام دهد

یکی از اشتباهات این است که بلافاصله بعد از اسپری‌کردن شوینده، آب گرفته شود. بیشتر چربی‌زداها به کمی زمان نیاز دارند تا چربی و آلودگی را نرم کنند. البته نباید اجازه داد شوینده روی سطح خشک شود.

مرحله چهارم: با برس تمیز کنید

برای این کار یک یا چند برس با اندازه‌های مختلف بسیار مفید هستند. برس بزرگ برای قسمت‌های باز و برس کوچک برای اطراف پیچ‌ها، گوشه‌ها و فضاهای محدود مناسب است. در این مرحله معمولاً چیزی که موتور را واقعاً تمیز می‌کند، ترکیب شوینده و برس است، نه فشار آب.

مرحله پنجم: آبکشی با فشار کم

بعد از جداشدن آلودگی‌ها، باید مواد شوینده از روی موتور پاک شوند. اینجا به‌جای واترجت، بهتر است از شلنگ با جریان ملایم آب استفاده شود. اگر مجبور به استفاده از دستگاه فشارقوی هستید، فشار و زاویه پاشش باید بسیار کنترل‌شده باشد و هرگز نباید نازل را به سوکت‌ها، جعبه فیوز، آلترناتور، ECU و سایر قطعات حساس نزدیک کرد. به‌طورکلی، هرچه فشار کمتر باشد و آب با فاصله بیشتری پاشیده شود، احتمال آسیب کمتر است.

باید در نظر داشت که یکی از رایج‌ترین اشتباهات، گرفتن کارواش پرفشار روی موتور است. این روش سریع است و ظاهر موتور را خیلی زود تمیز می‌کند، اما فشار بالای آب می‌تواند آب را به داخل سوکت‌ها، اتصالات، جعبه فیوز و قسمت‌هایی که در حالت عادی برای تحمل فشار مستقیم آب طراحی نشده‌اند، وارد کند. شست‌وشوی زیر کاپوت با فشار بالا و بخار برای خودروهای امروزی نامناسب است، زیرا محفظه موتور پر از اتصالات برقی و قطعات الکترونیکی بوده و روش پیشنهادی کارشناسان، استفاده از شوینده و برس و در نهایت آبکشی بسیار ملایم است.

به زبان ساده‌تر باید گفت که آب دشمن موتور نیست؛ بلکه فشار و جهت نامناسب آب می‌تواند مشکل‌ساز شود.

بعد از شستن موتور خودرو چه کار کنیم؟

یکی از مهم‌ترین مراحل شستن موتور خودرو، مرحله‌ای است که خیلی‌ها فراموشش می‌کنند: خشک‌کردن. توصیه می‌شود که بعد از آبکشی، آب جمع‌شده در قسمت‌های مختلف را با دستمال، هوای فشرده یا دمنده مناسب خارج کنیم. خصوصاً اطراف سوکت‌ها، کوئل، وایرها، شمع‌ها، دینام و آلترناتور، جعبه فیوز، قسمت‌های فرورفته موتور، دلکو و کاربراتور و… را بررسی کنیم.

اگر آب در یک فرورفتگی باقی مانده باشد، ممکن است چند ساعت بعد خودش را به شکل بد کارکردن موتور یا ایجاد خطای برقی نشان دهد. در بعضی خودروها بهتر است بعد از خشک‌کردن، موتور را روشن کرده و اجازه دهیم تا مدتی کار کند. این کار باعث می‌شود تا گرمای موتور به خشک‌شدن رطوبت باقی‌مانده کمک کند.

اگر بعد از شستن موتور ماشین بد کار کرد، چه کنیم؟

این اتفاق نسبتاً رایج است و در بسیاری از خودروها پیش می‌آید. اگر قبل از شست‌وشو موتور کاملاً سالم بوده و بلافاصله بعد از شست‌وشو دچار مواردی مثل لرزش و ریپ‌زدن، خاموش‌شدن، بد روشن‌شدن، روشن‌نشدن، افت قدرت، روشن‌شدن چراغ چک و… شده است، اولین مظنون می‌تواند رطوبت در قسمت‌های برقی یا سیستم جرقه باشد. در موتورهای قدیمی، وایرها، دلکو و اطراف شمع‌ها اهمیت بیشتری دارند. در موتورهای جدید، سوکت‌ها، کوئل‌ها، سنسورها و اتصالات مختلف باید بررسی شوند. بنابراین از شمع و وایرها و دلکو شروع کرده و آن‌ها را کاملاً با فشار باد، خشک می‌کنیم. اگر باز هم فرقی در کارکرد موتور ایجاد نشد و موتور ماشین همچنان کارکرد معیوبی داشت، باید به ترتیب سراغ اتصالات و سنسورهایی که ممکن است خیس شده باشند، رفت.

آیا شستن موتور ماشین باعث زنگ‌زدگی می‌شود؟

خود آب به‌تنهایی قرار نیست بلافاصله باعث زنگ‌زدگی موتور شود، اما باقی‌ماندن رطوبت در قسمت‌های فلزی، مخصوصاً در حضور آلودگی و نمک، می‌تواند شرایط خوردگی را در قسمت‌های آهنی و آلومینیومی ایجاد کند. به همین دلیل خشک‌کردن بعد از شست‌وشو اهمیت زیادی دارد. در خودروهایی که در مناطق مرطوب یا جاده‌های نمکی استفاده می‌شوند، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین توصیه می‌شود بعد از شستن موتور، قسمت‌هایی که امکان خشک‌کردن دارند را با دستمال و یا بادگرفتن، تاحدامکان خشک کنیم و سپس هم با روشن‌کردن موتور، به خشک‌شدن سریع‌تر دیگر قسمت‌ها کمک کنیم.

آیا می‌توان باتری خودرو را شست؟

قسمت بیرونی باتری را می‌توان با روش مناسب تمیز کرد، اما نباید با آن مثل یک قطعه معمولی رفتار کرد. به‌خصوص هنگام کار با باتری، محافظت از چشم و دست اهمیت دارد. معمولاً بخار اسید در باتری‌های کارکرده و قدیمی‌تر روی بدنه باتری نشسته است و به همین خاطر هم باید مراقب بود که این اسید ضعیف شده، باعث آسیب‌دیدن بدن نشود.

اگر اطراف ترمینال باتری رسوبات سفیدرنگ ایجاد شده باشد، می‌توان آن قسمت را با روش مناسب تمیز کرده و بعد از خشک‌شدن، از محافظ مخصوص ترمینال استفاده کرد. برای تمیزکردن رسوبات ترمینال باتری، استفاده از محلول مناسب و با رعایت محافظت از چشم و دست را توصیه می‌شود. این رسوبات سفیدرنگ نیز، ترکیباتی اسیدی هستند که می‌توانند باعث آسیب‌دیدن پوست بدن شود.

بخارشویی موتور بهتر است یا شست‌وشو با آب؟

بخارشویی از نظر ظاهری می‌تواند موتور را خیلی تمیز کند، اما این روش هم بدون خطر نیست. بخار داغ می‌تواند به قسمت‌هایی برسد که نباید رطوبت یا حرارت زیادی دریافت کنند.

به همین دلیل بسیاری از کارشناسان نیز بخارشویی و شست‌وشوی پرفشار زیر کاپوت را برای خودروهای مدرن روش مناسبی نمی‌داند و تمیزکاری کنترل‌شده با شوینده، برس و آبکشی ملایم را پیشنهاد می‌کنند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که بخارشویی لزوماً به معنی ایمن‌تر بودن نیست.

چه زمانی موتور ماشین را نشوییم؟

• اگر موتور تازه تعمیر شده و قسمت‌های مختلف آن باز بوده‌اند، بهتر است تا زمانی که مطمئن نشده‌اید همه اتصالات، درپوش‌ها و قسمت‌های حساس به‌درستی بسته شده‌اند، سراغ شست‌وشوی گسترده نرویم.
• همچنین اگر می‌دانیم یک اتصال برقی، سوکت یا سیم‌کشی مشکل دارد، شستن موتور ممکن است مشکل موجود را شدیدتر کند.
• اگر خودرو همین حالا مشکل برقی یا بد کارکردن دارد، بهتر است ابتدا عیب آن مشخص شود و بعد موتور شسته شود. در واقع شست‌وشو نباید تبدیل به روشی برای امتحان‌کردن خودرو شود.
• موتوری که هنوز گرم و داغ است را نباید بشوییم.
• از شستن موتور با موادی مثل گازوئیل و یا بنزین باید به‌شدت خودداری کرد. این موارد به‌راحتی باعث خراب‌شدن قسمت‌های حساس موتور شده و احتمال آتش‌سوزی را نیز در پی دارند.

آیا شستن موتور خودرو باعث بهترشدن عملکرد خودرو می‌شود؟

در حالت عادی، خیر و شستن موتور ماشین نهایتاً باعث انتقال حرارت راحت‌تر و بیشتر بدنه موتور با هوای آزاد اطراف آن می‌شود که حتی در مقایسه با خنک‌کاری موتور توسط سیستم خنک‌کاری، این مقدار تبادل حرارت هم به چشم نمی‌آید.

تمیزکردن موتور باعث افزایش اسب بخار، کاهش مصرف سوخت یا بهترشدن شتاب خودرو نمی‌شود. اگر کسی بعد از شست‌وشوی موتور احساس کرده خودرو بهتر کار می‌کند، باید دید آیا قبل از آن مشکلی وجود داشته یا خیر. تنها در شرایط خاص، مثلاً وقتی آلودگی باعث ایجاد مشکل در یک اتصال یا قسمت مشخصی شده باشد، تمیزکردن آن می‌تواند به برطرف‌شدن مشکل کمک کند. اما تمیز بودن موتور باعث می‌شود تا در صورت وجود نشتی آب و یا بخار روغن، زودتر به آن پی برده و دنبال آن را بگیریم.

بنابراین باید گفت که یک مزیت مهم که کمتر به آن توجه می‌شود این است که شاید مهم‌ترین فایده شستن موتور، زیباتر شدن آن باشد و البته تشخیص نشتی‌ها. مثلاً در مورد موتوری که اطراف موتور پر از روغن و خاک باشد، اگر واشر درپوش سوپاپ یا یک کاسه‌نمد مقدار کمی روغن پس بدهد، پیداکردن محل دقیق نشتی بسیار دشوار خواهد بود. اما اگر موتور تمیز باشد، بعد از چند روز رانندگی می‌توان مشخص کرد روغن تازه دقیقاً از کجا خارج شده است. به همین دلیل، تمیزکردن موتور قبل از عیب‌یابی یک نشتی می‌تواند بسیار مفید باشد.

اشتباهات رایج هنگام شستن موتور ماشین

• شستن موتور داغ، یکی از اشتباهات رایج است
• گرفتن مستقیم فشار زیادی کارواش روی موتور، سرعت کار را بالا می‌برد، اما ریسک آن را هم بالا می‌برد.
• جعبه فیوز یکی از جاهایی است که باید بیشترین احتیاط را درباره آن داشت. این بخش را باید پوشاند.
• شستن مستقیم آلترناتور و دینام، می‌تواند آسیب‌هایی به آن وارد کند.
• اسپری‌کردن مواد شوینده روی تمام موتور بدون توجه به نوع ماده می‌تواند باعث آسیب‌دیدن قسمت‌های حساس شود.
• آب و مواد شوینده نباید به‌هیچ‌وجه وارد مسیر هوای ورودی شوند.
• خشک‌نکردن موتور مثل کار را نیمه‌کاره رهاکردن است. با فشار باد و دستمال تاحدامکان باید موتور را خشک کرد.
• استفاده بیش از حد از مواد براق‌کننده، می‌توانند در درازمدت باعث آسیب‌دیدن قطعات حساس شوند. همچنین زیاده‌روی در استفاده از مواد براق‌کننده می‌تواند باعث جذب گردوغبار بیشتر شود.
• استفاده از مایعاتی مثل گازوئیل و یا بنزین برای پاک‌کردن چربی و روغن‌های نشسته روی موتور. این کار حتی خطر آتش‌سوزی را نیز می‌تواند به همراه داشته باشد.

آیا هر بار که ماشین را می‌شوییم، موتور را هم بشوییم؟

لازم نیست همراه با هر بار شستن بدنه، موتور هم شسته شود. اگر محفظه موتور فقط کمی گردوغبار دارد، یک تمیزکاری خشک با برس، دستمال و هوای فشرده می‌تواند کاملاً کافی باشد. شست‌وشوی کامل باید زمانی انجام شود که واقعاً آلودگی وجود دارد یا برای عیب‌یابی، تعمیر یا نگهداری به تمیزشدن قسمت خاصی نیاز دارید. هر چیزی که بیشتر شسته شود، الزاماً بهتر نگهداری نمی‌شود. همان‌طور که در طی گذشت زمان، موتور ماشین نسبت به بدنه آن، بسیار کمتر کثیف خواهد شد، شستن آن نیز می‌تواند با فاصله زمانی بسیار بیشتری انجام شود.

جمع‌بندی

شستن موتور ماشین کار اشتباهی نیست و اگر درست انجام شود، می‌تواند مزایایی مثل تمیزشدن محفظه موتور، آسان‌تر شدن تعمیرات، تشخیص بهتر نشتی‌ها، تبادل حرارت راحت‌تر موتور و مرتب‌تر شدن موتور خودرو را به همراه داشته باشد. اما نکته مهم این است که موتور ماشین را نباید مانند بدنه خودرو شست.

برای بدنه، آب و فشار نسبتاً زیاد معمولاً مسئله بزرگی نیست؛ اما زیر کاپوت، مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی و الکتریکی کنار هم قرار گرفته‌اند که هرکدام شرایط متفاوتی دارند. روش منطقی این است که ابتدا موتور سرد شود، آلودگی‌های خشک و بزرگ برداشته شوند، قسمت‌های حساس پوشیده و محافظت شوند، شوینده مناسب روی قسمت‌های آلوده استفاده شود، آلودگی با برس جدا شود و در نهایت با آب کم‌فشار آبکشی و سپس به‌خوبی خشک شود. اگر محفظه موتور فقط خاک گرفته است، حتی ممکن است اصلاً به آب احتیاج نداشته باشیم.

در نهایت باید این نکته را به خاطر داشته باشیم که هدف از شستن موتور، تمیزکردن آن است؛ نه خیس کردن آن. هرچه این تفاوت را بهتر درک کنیم، احتمال اینکه بعد از یک شست‌وشوی ساده مجبور شویم دنبال ایراد برقی یا بد کارکردن موتور بگردیم، کمتر خواهد بود.

سؤالات متداول

آیا شستن موتور با فشار بالای کارواش کار درستی است؟

فشار بالای آب می‌تواند باعث نفوذ آب به سوکت‌ها، جعبه فیوز، آلترناتور و سایر قسمت‌های حساس شود. بهتر است برای آبکشی موتور از جریان ملایم آب استفاده کرده و از گرفتن مستقیم نازل روی قطعات برقی خودداری کنیم. ضمن اینکه برخی قطعات داخل موتور، توان مقاومت در برابر فشار بالای آب را ندارند.

بعد از شستن موتور ماشین، اگر خودرو بد کار کرد چه کنیم؟

ابتدا احتمال وجود رطوبت در قسمت‌های برقی را بررسی کنیم. اطراف شمع‌ها، کوئل، وایرها و سوکت‌ها را خشک کرده و اجازه دهیم رطوبت کاملاً از بین برود. اگر مشکل برطرف نشد، باید سیستم جرقه و اتصالات برقی بررسی شوند.

نویسنده: علیرضا داودی

https://khodro45.com/mag/?p=124123