ایران خودرو و سایپا توسط آمریکا تحریم شدند

وزارت خزانه‌داری آمریکا در تازه‌ترین بسته تحریمی خود، چند شرکت مهم صنعت خودرو ایران از جمله ایران خودرو، سایپا، ایران خودرو دیزل، پارس خودرو، زامیاد، نیرو موتور شیراز و نیرو موتور دماوند را تحریم کرد. این اقدام در چارچوب فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ انجام شده و چند شرکت خارجی مرتبط با زنجیره تامین قطعات خودرو ایران نیز در فهرست تحریم‌ها قرار گرفته‌اند.

اهمیت این تصمیم فقط به تحریم مستقیم چند خودروساز محدود نمی‌شود. قرار گرفتن صنعت خودرو زیر چتر تحریم‌های آمریکا می‌تواند همکاری شرکت‌ها و تامین‌کنندگان خارجی با این صنعت را دشوارتر کند و هزینه انتقال پول، خرید قطعات، حمل‌ونقل و بیمه را افزایش دهد.

تحریم خودرو چه اثری بر تولید دارد؟

تحریم بخش‌های مختلف اقتصاد ایران در سال‌های گذشته نیز تامین قطعات و مواد اولیه موردنیاز خودروسازان را با مشکل مواجه کرده بود. در دوره‌های مختلف، محدودیت‌های ارزی و دشواری انتقال پول باعث شد تامین برخی قطعات با تاخیر انجام شود و در مقاطعی حتی سرعت خطوط تولید شرکت‌های داخلی کاهش پیدا کند یا تولید برخی محصولات متوقف شود.

اکنون با قرار گرفتن مستقیم خودروسازان بزرگ کشور در فهرست تحریم‌های آمریکا، فشار بر زنجیره تامین می‌تواند ابعاد گسترده‌تری پیدا کند. شرکت‌های خارجی و تامین‌کنندگان بین‌المللی مثل هایما و چانگان و پژو و سیتروئن ممکن است برای ادامه همکاری با ایران خودرو و سایپا با ریسک تحریم مواجه شوند و همین مسئله می‌تواند دسترسی به برخی قطعات، تجهیزات و فناوری‌های موردنیاز تولید را دشوارتر کند.

این موضوع برای محصولات جدید اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا خودروهای تازه‌وارد در ابتدای تولید، وابستگی بیشتری به قطعات جدید، مجموعه‌های الکترونیکی، تجهیزات خاص و فناوری‌های تامین‌شده از خارج دارند. بنابراین، در صورت تشدید محدودیت‌های تجاری و مالی، توسعه و تولید انبوه برخی محصولات جدید ایران‌خودرو و سایپا با تاخیر و محدودیت مواجه می‌شود.

از سوی دیگر، معرفی یک خودرو جدید فقط به طراحی بدنه و آماده‌سازی خط تولید محدود نیست. تامین قطعات، کالیبراسیون سامانه‌های الکترونیکی، تامین تجهیزات تولید و خدمات فنی و مهندسی نیز بخشی از فرایند عرضه یک محصول جدید است. به همین دلیل، ادامه تحریم‌ها می‌تواند روند معرفی و تجاری‌سازی محصولات جدید را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

ارزبری خودرو با قطعات وارداتی یکی نیست

یکی از نکات مهم در بررسی آثار تحریم، تفاوت میان ارزبری و قطعات وارداتی است.

ارزبری یک خودرو به مجموع منابع ارزی موردنیاز برای تولید آن گفته می‌شود و می‌تواند شامل قطعات و مجموعه‌های وارداتی، مواد اولیه، تجهیزات، فناوری و خدمات فنی باشد. بنابراین، عدد ارزبری لزوما نشان‌دهنده تعداد یا سهم قطعات وارداتی یک خودرو نیست.

ممکن است خودرویی ارزبری بالایی داشته باشد اما بخش قابل توجهی از قطعات آن در داخل تولید شود. در مقابل، یک خودروی کم‌ارزبری ممکن است برای ادامه تولید به چند قطعه وارداتی حساس و غیرقابل‌جایگزین وابسته باشد.

برای سنجش آسیب‌پذیری هر خودرو در برابر تحریم، بنابراین باید دو سوال جداگانه مطرح کرد: تولید هر خودرو چه میزان ارز نیاز دارد و چه تعداد قطعه حیاتی و غیرقابل‌جایگزین آن مستقیما از خارج تامین می‌شود؟

کدام محصولات ایران‌خودرو ارزبری بیشتری دارند؟

بر اساس داده‌های منتشرشده درباره ارزبری محصولات ایران‌خودرو، اختلاف میان خودروها قابل توجه است.

در این میان، محصولات هایما بیشترین ارزبری را دارند. هایما 7X با حدود ۱۶.۵ هزار دلار در صدر این فهرست قرار می‌گیرد و پس از آن هایما 8S و S7 قرار دارند.

وضعیت ارزبری محصولات سایپا

در سایپا نیز میزان وابستگی ارزی محصولات یکسان نیست.

بر این اساس، شاهین پلاس بیشترین ارزبری را در میان محصولات این فهرست سایپا دارد، در حالی که ساینا GX و کوییک GX در محدوده پایین‌تری قرار گرفته‌اند.

آیا تحریم می‌تواند معرفی و تولید خودروهای جدید را متوقف کند؟

یکی از نگرانی‌های مهم پس از تحریم مستقیم خودروسازان، آینده محصولات جدید است. در سال‌های گذشته، تحریم‌ها و محدودیت‌های ارزی در مواردی موجب ایجاد وقفه در تامین قطعات و کاهش سرعت تولید برخی خودروها شده‌اند. اکنون اگر تحریم مستقیم خودروسازان موجب شود تامین‌کنندگان خارجی همکاری خود را محدود کنند، توسعه یا تولید انبوه خودروهایی که به قطعات و فناوری‌های جدید وابسته‌اند نیز می‌تواند دشوارتر شود.

با این حال، نمی‌توان فقط بر اساس تحریم اعلام‌شده نتیجه گرفت که ایران خودرو و سایپا دیگر قادر به معرفی هیچ محصول جدیدی نخواهند بود. شدت اثرگذاری تحریم به مسیرهای تامین قطعات، میزان داخلی‌سازی، موجودی قطعات، امکان استفاده از تامین‌کنندگان جایگزین و توان شرکت‌ها برای توسعه داخلی قطعات بستگی دارد.

عوارض احتمالی تحریم جدید بر صنعت و بازار خودرو

در صورت تشدید محدودیت‌های تجاری و مالی، صنعت خودرو ممکن است با مجموعه‌ای از پیامدها مواجه شود؛ از جمله:

• سخت‌تر شدن تامین قطعات و مواد اولیه
• افزایش هزینه انتقال پول، حمل‌ونقل و بیمه
• کاهش تیراژ برخی محصولات
• افزایش هزینه تولید و فشار بر قیمت خودرو
• گران‌تر و کمیاب‌تر شدن برخی قطعات یدکی
• افزایش زمان تعمیر و خواب خودرو
• دشوارتر شدن همکاری با شرکت‌های خارجی
• محدود شدن دسترسی به فناوری و تجهیزات جدید
• افزایش ریسک تاخیر در تولید و عرضه محصولات تازه

در مقابل، افزایش فشار خارجی می‌تواند انگیزه خودروسازان و قطعه‌سازان برای داخلی‌سازی برخی قطعات را بیشتر کند. با این حال، جایگزینی قطعات حساس، به‌خصوص در حوزه الکترونیک، قوای محرکه و سامانه‌های کنترلی، زمان‌بر است و نیاز به سرمایه‌گذاری و دانش فنی دارد.

تحریم جدید و آینده صنعت خودرو

تحریم مستقیم ایران‌خودرو و سایپا را باید فراتر از یک محدودیت مالی برای دو شرکت دید. صنعت خودرو به دلیل گستردگی زنجیره تامین، ارتباط مستقیمی با صدها قطعه‌ساز و تامین‌کننده داخلی و خارجی دارد و هرگونه اختلال در این زنجیره می‌تواند اثر خود را از تولید تا بازار خدمات پس از فروش نشان دهد.

در چنین شرایطی، میزان ارزبری خودروها یکی از شاخص‌های مهم برای بررسی وابستگی صنعت به خارج است، اما تنها شاخص نیست. برای پیش‌بینی اثر واقعی تحریم بر هر محصول باید سهم قطعات وارداتی، میزان داخلی‌سازی واقعی، امکان جایگزینی قطعات و وابستگی فناوری آن خودرو نیز بررسی شود.

به این ترتیب، ممکن است خودرویی با ارزبری بالا به دلیل داخلی‌سازی گسترده برخی قطعات، در برابر اختلال در واردات مقاوم‌تر باشد؛ در مقابل، خودرویی با ارزبری پایین‌تر ممکن است به چند قطعه خاص و حیاتی وابسته باشد و توقف تامین همان قطعات، تولید آن را با مشکل مواجه کند.

https://khodro45.com/mag/?p=123694