شاسی ماشین کجاست؟ (ضربه، سرشاسی، عینکی)

در زمان خرید ماشین و فروش خودرو با مفاهیمی مثل سلامت شاسی، سرشاسی، خوردگی شاسی، عینکی، سینی فن و… روبرو می‌شویم که درباره خودروهایی که دارای ضربه و تصادف هستند، به کار می‌رود. برای آشنایی با این بخش‌ها و درک این موضوع که ضربه دیدن هر قسمت از شاسی تا چه حدی اهمیت دارد و چه تاثیری روی قیمت خودرو می‌گذارد، بهتر است تا ابتدا با شاسی و بخش‌های مختلف آن آشنا شویم.

شاسی ماشین کجاست؟

شاسی ماشین در حکم سازه اصلی و ستون فقرات خودرو است. یعنی قسمتی که وزن اصلی خودرو و قطعات مختلف اتاق روی آن سواری می‌شود و قسمت‌های زیرین ماشین نیز با آن در ارتباط هستند. بنابراین شاسی را می‌توان در حکم یک پل ارتباطی بین قسمت‌های بالایی خودرو و قسمت‌های زیرین ماشین دانست که تمام اجزای خودرو به‌نحوی به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم روی آن سوار شده‌اند.

می‌توان به طور خلاصه گفت که ما در خودروها سه مدل شاسی را می‌توانیم ببینم. شاسی کامل که از نوع نردبانی است و در خودروهای باری و آفرودی و برخی از خودروهای سواری قدیمی وجود دارد و می‌توان به‌راحتی آن را در زیر اتاق دید، شاسی فضایی که در واقع قسمتی محکم از کلاف بدنه در زیر اتاق است و با اتاق یکپارچه بوده و چیزی جدا از بدنه ماشین نیست و نوع سوم آن که در برخی از خودروها وجود دارد و ترکیبی از شاسی یکپارچه در کل بدنه و شاسی جدا در قسمت جلو است.

انواع شاسی خودرو

در دنیای خودروسازی در کنار شاسی نردبانی و یکپارچه که بیشترین سهم را در خودروها دارند، از دو نوع شاسی دیگر نیز تا حدودی استفاده شده است که رواج و گسترش آنها اصلاً قابل مقایسه به شاسی‌های نردبانی و یکپارچه نیست؛ اما استفاده‌های خاصی دارند و در برخی از خودروها دیده می‌شوند.

شاسی نردبانی (Ladder Frame)

شاسی نردبانی قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نوع شاسی خودرو است که از دو تیر طولی موازی و چند تیر عرضی تشکیل می‌شود. ظاهر این شاسی از بالا شبیه یک نردبان است و به همین دلیل این نام را برای آن انتخاب کرده‌اند. در این ساختار، بدنه به‌صورت جداگانه روی شاسی نصب می‌شود و بخش عمده نیروها و تنش‌های وارد شده توسط شاسی تحمل می‌شود.

مهم‌ترین مزیت شاسی نردبانی استحکام بالای آن در برابر بارهای سنگین، کشش و پیچش است. به همین دلیل در وانت‌ها، کامیون‌ها، خودروهای نظامی و بسیاری از خودروهای آفرودی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین تعمیرات آن معمولاً ساده‌تر بوده و در صورت آسیب‌دیدن بدنه، لزوماً نیازی به تعویض یا تعمیر شاسی وجود ندارد.

در مقابل، وزن زیاد یکی از مهم‌ترین معایب این نوع شاسی است. وزن بالاتر باعث افزایش مصرف سوخت، کاهش شتاب و افت کیفیت سواری می‌شود. همچنین مرکز ثقل بالاتر و انعطاف بیشتر شاسی نسبت به ساختارهای مدرن، باعث کاهش دقت هندلینگ در سرعت‌های بالا می‌شود.

شاسی مونوکوک یا یکپارچه (Monocoque / Unibody)

شاسی مونوکوک که امروزه رایج‌ترین ساختار در صنعت خودرو است، بر پایه حذف شاسی جداگانه و استفاده از بدنه به‌عنوان عضو اصلی تحمل‌کننده نیرو طراحی شده است. در این ساختار، کف خودرو، ستون‌ها، سقف و سایر اجزای بدنه به صورت یک مجموعه یکپارچه عمل می‌کنند و بارهای وارده را میان خود توزیع می‌نمایند.

بزرگ‌ترین مزیت شاسی مونوکوک در کاهش وزن خودرو است. حذف شاسی مستقل باعث می‌شود خودرو سبک‌تر، کم‌مصرف‌تر و چابک‌تر باشد. همچنین به دلیل یکپارچگی ساختار، استحکام پیچشی بالاتری نسبت به وزن خود ایجاد می‌شود که نتیجه آن فرمان‌پذیری بهتر، پایداری بیشتر و سواری نرم‌تر است.

در حوزه ایمنی نیز این ساختار عملکرد بسیار خوبی دارد. مهندسان می‌توانند نواحی جذب ضربه را در بدنه طراحی کنند تا در هنگام تصادف بخش زیادی از انرژی برخورد جذب شود و به سرنشینان منتقل نگردد.

البته تعمیر خودروهای مونوکوک پس از تصادفات شدید معمولاً دشوارتر و پرهزینه‌تر از خودروهای شاسی‌مستقل است. همچنین این ساختار برای تحمل بارهای بسیار سنگین یا شرایط آفرود شدید به اندازه شاسی نردبانی مناسب نیست.

امروزه تقریباً تمام خودروهای سواری، کراس‌اوورها و بسیاری از شاسی‌بلندهای مدرن از ساختار مونوکوک استفاده می‌کنند، زیرا تعادل بسیار خوبی بین وزن، ایمنی، راحتی و هزینه تولید ایجاد می‌کند.

شاسی فضایی (Space Frame)

شاسی فضایی نوعی ساختار مهندسی پیشرفته است که از شبکه‌ای از لوله‌ها یا پروفیل‌های فلزی تشکیل می‌شود. در این طراحی، نیروها به جای تمرکز روی چند عضو اصلی، در سراسر شبکه توزیع می‌شوند. نتیجه این روش، دستیابی به استحکام بسیار بالا در کنار وزن نسبتاً کم است.

در یک شاسی فضایی، هر عضو بخشی از بارهای وارده را تحمل می‌کند و شکل مثلثی، اجزا نقش مهمی در جلوگیری از تغییر شکل سازه دارد. به همین دلیل این نوع شاسی در خودروهای مسابقه‌ای، سوپراسپرت‌ها و برخی خودروهای خاص کاربرد فراوانی دارد.

مزیت اصلی شاسی فضایی، نسبت استحکام به وزن بسیار عالی آن است. این ویژگی باعث افزایش شتاب، بهبود فرمان‌پذیری و ارتقای ایمنی خودرو می‌شود. همچنین مهندسان آزادی بیشتری در طراحی بدنه دارند، زیرا بخش عمده استحکام توسط اسکلت فضایی تأمین می‌شود. در مقابل، ساخت این نوع شاسی پیچیده و پرهزینه است. تعداد زیاد اتصالات و نیاز به جوشکاری دقیق باعث می‌شود تولید انبوه آن دشوار باشد. همچنین تعمیرات پس از تصادف می‌تواند زمان‌بر و تخصصی باشد. امروزه بسیاری از خودروهای مسابقات فرمول، خودروهای کیت‌کار، باگی‌های آفرودی و برخی محصولات خاص شرکت‌های خودروسازی از ساختار فضایی استفاده می‌کنند.

شاسی ستون فقراتی (Backbone Chassis)

شاسی ستون فقراتی نوعی ساختار خاص است که در آن یک تیر یا مقطع مرکزی بسیار مقاوم در امتداد طول خودرو قرار می‌گیرد و همانند ستون فقرات بدن، وظیفه تحمل بخش عمده نیروها را بر عهده دارد. محورهای جلو و عقب، سیستم انتقال قدرت و سایر اجزا به این عضو مرکزی متصل می‌شوند.

این طراحی نخستین‌بار به طور گسترده توسط شرکت Tatra توسعه یافت و بعدها در برخی خودروهای اسپرت نیز مورد استفاده قرار گرفت. وجود یک عضو مرکزی مستحکم باعث افزایش مقاومت پیچشی و محافظت بهتر از اجزای انتقال قدرت می‌شود.

یکی از مزایای مهم این شاسی، استحکام بالا همراه با وزن کمتر نسبت به بسیاری از شاسی‌های نردبانی است. همچنین طراحی آن فضای مناسبی برای عبور میل‌گاردان و برخی قطعات مکانیکی فراهم می‌کند. در خودروهای آفرودی نیز عملکرد خوبی در مسیرهای ناهموار دارد.

بااین‌حال، نصب بدنه روی این نوع شاسی پیچیدگی بیشتری دارد و طراحی سیستم تعلیق مستقل روی آن می‌تواند دشوار باشد. همچنین فضای داخلی خودرو در برخی طراحی‌ها تحت تأثیر ابعاد ستون مرکزی قرار می‌گیرد.

شاسی ستون فقراتی هرگز به اندازه شاسی نردبانی یا مونوکوک فراگیر نشد، اما همچنان یکی از جالب‌ترین و خلاقانه‌ترین روش‌های طراحی سازه خودرو به شمار می‌رود.

آیا شاسی ماشین دیده می‌شود؟

بسته به نوع شاسی می‌توان گفت که شاسی دیده می‌شود یا خیر. مثلا در خودروهایی که دارای شاسی مستقل و نردبانی هستند، شاسی را می‌توان به‌راحتی در قسمت‌هایی مثل پشت چرخ‌ها دید. همچنین اگر از زیر به این خودروها نگاه کنیم، شاسی را از جلو تا انتهایی‌ترین نقطه ماشین به صورت یک قوطی بزرگ سرتاسری می‌توان مشاهده کرد.

اما در خودروهایی که شاسی آنها به صورت یکپارچه با بدنه است و اصطلاحاً شاسی مونوکوک دارند، عملاً قطعه و بخشی جداگانه به اسم شاسی نداریم که بتوان آن را دید. بلکه قسمت‌های اصلی و ضخیم بدنه که حکم بخش‌های باربر و ستون خودرو را دارند به عنوان شاسی نامیده می‌شوند که کارشناس فنی خودرو نیز با بررسی و معاینه همین بخش‌ها، سلامت شاسی را کنترل و چک می‌کند.

سرشاسی ماشین چیست و کجاست؟

از جمله مهم‌ترین و رایج‌ترین اصطلاحاتی که در زمان کارشناسی بدنه خودرو شنیده می‌شود و هم خریدار و هم فروشنده به آن توجه و تمرکز خاصی دارند، بخش سرشاسی خودرو است. برای بسیاری از افراد شاید سؤال باشد که سرشاسی چیست و محل قرارگیری سرشاسی کجاست.

همان‌طور که از نام این بخش می‌توان فهمید، سرشاسی در جلوی شاسی است و در واقع جلوترین بخش شاسی را سرشاسی می‌نامیم. در خودروهایی که دارای شاسی نردبانی هستند، سرشاسی را به‌وضوح می‌توان دید که قسمت‌هایی از جلوی ماشین مثل رادیاتور آب و رادیاتور کولر، سینی فن، سپرها و… روی آن نصب می‌شوند. این بخش استحکام بسیار زیادی دارد و حتی قطعاتی مثل وینچ در خودروهای آفرودی و یا سپرهای آفرودی را روی این بخش قرار می‌دهند.

اما در خودروهایی که دارای بدنه یکپارچه با شاسی یا همان شاسی مونوکوک هستند، سرشاسی به معنی آنچه در خودروهای با شاسی نردبانی می‌بینیم، نخواهد بود. در خودروها با شاسی یکپارچه مثل بسیاری از خودروهای سواری و کراس‌اووری که این روزها در دنیا و کشورمان تولید می‌شود، سرشاسی قسمتی از جلوی بدنه است که در واقع یک شکل هندسی ساخته شده از ورق بوده و در حکم تقویت‌کننده این بخش برای اتصال قطعاتی مثل فنرها و کمک‌فنرها، ادوات مربوط به فرمان و چرخ‌ها به بدنه خودرو است و به همین علت هم آسیب به این بخش، می‌تواند در مواردی مثل فرمان‌پذیری و هندلینگ ماشین و لاستیک‌سایی نقش داشته باشد.

سرشاسی در خودروهای با شاسی مونوکوک، محل نصب رام موتور یا ساب‌فریم است و نیروهای ناشی از تصادف را جذب می‌کند. سرشاسی محل اتصال بخشی از سیستم تعلیق جلوست و استحکام قسمت جلوی خودرو را تأمین می‌کند.

در حالی که سرشاسی باید در جلوی خودرو فقط باشد؛ اما گاهی مواقع از اصطلاح سرشاسی عقب برای انتهای خودرو و جایی که سینی عقب ماشین قرار دارد نیز استفاده می‌شود که بازهم محل اتصال قطعاتی مثل سپر عقب است و در حکم قوی‌ترین بخش انتهایی بدنه و شاسی محسوب می‌شود.

عینکی ماشین چیست و کجاست؟

اگر جلوی خودرو و دماغه ماشین را از تمام قطعاتی که روی اتاق بسته شده است، خالی کنیم، یک سینی به صورت عمود بر گلگیرها و بدنه خودرو دیده می‌شود که محل قرارگیری چراغ‌ها روی آن شبیه به یک عینک خواهد بود و به همین خاطر به این بخش از دماغه ماشین، عینکی گفته می‌شود. البته بسیاری از کارشناسان و افراد فنی خودرویی به این بخش سینی پشت چراغ نیز می‌گویند که اصطلاحی رایج‌تر است.

وظیفه عینکی یا همان سینی فن در خودرو نگهداری و تنظیم موقعیت چراغ‌های جلو، نگهداری قفل کاپوت، کمک به استحکام بخش جلویی بدنه و ایجاد محل نصب برای برخی قطعات خنک‌کننده و متعلقات جلو خودرو است.

آیا تعویض عینکی خودرو خطرناک است؟

تعویض عینکی ماشین به معنی دریافت ضربه‌ای شدید از سمت جلوی خودرو است. این اتفاق معمولاً باعث به‌هم‌ریختن نسبت و اندازه دقیق قطعات در دماغه ماشین می‌شود که بعد از بستن سپر و چراغ‌ها، می‌بینیم که درزهای بین آنها دقیق نیست و اگر کار صافکار دقیق نباشد، حتی امکان دارد که دماغه خودرو به یک سمت نیز تمایل و کشیدگی اندکی داشته باشد.

بنابراین وقتی که عینکی ماشین تعویض می‌شود به معنی این است که خودرو ضربه‌ای شدید دیده که این ضربه می‌تواند به دیگر قسمت‌های حساس اتاق مثل سرشاسی‌ها و پالانی گلگیرها نیز رسیده باشد. اما در حالت کلی، تعویض عینکی کار خطرناکی نیست و چون نقشی در چارچوب کلی اتاق و شاسی ندارد، نمی‌تواند ایمنی ماشین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

همچنین باید توجه داشت که در برخی از خودروها، عینکی استقامت چندانی ندارد و ممکن است با کوچک‌ترین ضربه‌ای که حتی به گلگیرها نیز نرسد، عینکی آسیب ببیند. اما در برخی از خودروها که قسمت عینکی آنها استقامت بالاتری دارد، تعویض عینکی به معنی دریافت ضربه‌ای شدید است که لازم است تا دقت بیشتری در بررسی و کارشناسی دیگر بخش‌های اطراف عینکی و دماغه خودرو انجام شود.

سینی فن ماشین چیست و کجاست؟

همان‌طور که از نام این قطعه و این بخش برمی‌آید، سینی فن در واقع سینی جلویی بدنه خودرو است که در خودروهای امروزی مجموعه فن‌های برقی روی آن قرار می‌گیرد و در پشت آن، رادیاتور کولر و رادیاتور ماشین است. روی سینی فن چراغ‌ها نصب می‌شود و کوچک‌ترین ضربه‌ای به این دماغه ماشین، باعث رسیدن ضربه به این قطعه خواهد شد. به سینی فن، عینکی نیز گفت هرچند که اصطلاح سینی فن رایج‌تر است و بخش کامل‌تری از دماغه ماشین را در برمی‌گیرد.

آیا تعویض سینی فن خودرو خطرناک است؟

سینی فن در واقع همان دماغه ماشین است که به آن عینکی نیز گفته می‌شود که قطعاتی مثل چراغ‌ها، قفل کاپوت ماشین و بادگیر و… روی آن نصب می‌شود و در پشت نیز رادیاتور آب قرار دارد. ازآنجایی‌که این بخش در دماغه ماشین است و بخش بزرگی با اتصال ضعیف نسبت به ابعاد بزرگش است، ضربات وارده به این قسمت به‌خوبی نشان داده شده و باعث به‌هم‌ریختن درزبندی و فاصله قطعات با هم خواهد شد. سینی فنر در بعضی از خودروها، استقامت کمتری دارد و به‌راحتی با کوچک‌ترین ضربه، تغییر فرم و حالت داده و این اتفاق را نشان می‌دهد. تعویض سینی فن به معنی ضربه خوردن ماشین با شدت زیاد است که می‌تواند این ضربه باعث آسیب‌دیدن سرشاسی‌ها نیز شده باشد.

به همین خاطر معمولاً وقتی سینی فن و عینکی ماشین ضربه دیده و یا تعویض می‌شود، احتمال آسیب‌دیدگی سرشاسی‌ها نیز با دقت بیشتری بررسی می‌شود تا معلوم شود که ضربه وارد شده تا چه حد بوده است. البته در بعضی حالت‌ها مثل برخورد با خودروهای شاسی‌بلند، سینی فن ممکن است آسیب ببیند؛ اما هیچ ضربه‌ای به سمت سرشاسی‌ها نرفته باشد.

ماشین شاسی‌خورده یعنی چه؟

گاهی مواقع در زمان خرید خودرو یا فروش آن به‌اصطلاح شاسی‌خورده برخورد می‌کنیم. این اصطلاح برای خودروهایی استفاده می‌شود که تصادف داشته‌اند و تصادف آن‌ها به حدی شدید بوده است که باعث آسیب‌دیدن شاسی شده و شاسی یا سرشاسی، این ضربه را دریافت کرده است.
حالا شدت تصادف می‌تواند باعث آسیب‌دیدگی سطح وسیعی از شاسی شده باشد و یا فقط شاسی و سرشاسی این ضربه را حس کرده باشد که به این حالت گفته می‌شود که شاسی فشار داشته است که به معنی آسیب جزئی به شاسی یا سرشاسی است.

اما باید در نظر داشت که هرچند شاسی خوردگی به معنی یک تصادف نسبتاً شدید است؛ اما باید دقت کرد که حجم و شدت آسیب نیز چقدر بوده و آیا باعث تغییرات اساسی و ساختاری در چارچوب و کلاف خودرو شده است و یا خیر. گاهی مواقع، شاسی‌خوردگی محدود است و آسیبی به ساختار کلی خودرو وارد نکرده است و بنابراین می‌توان با درنظرگرفتن افت قیمت این‌چنین خودرویی، آن را خریداری کرد.

انواع ضربه شاسی و شاسی‌خوردگی خودرو

شاسی خوردگی ماشین را می‌توان از چندین جهت مورد بررسی قرار داد. از نظر محل و شدت آسیب و تغییر شکلی که ایجاد شده است و روش تعمیرات.

شاسی خوردگی از نظر محل آسیب

• شاسی‌خوردگی از جلو که جزو رایج‌ترین و بیشترین نوع شاسی خوردگی است و باعث آسیب به سرشاسی‌ها، سینی جلو، دیواره آتش یا همان فایروال و در ضربات شدیدتر حتی باعث آسیب‌دیدن رام شاسی و رام موتور نیز می‌شود.
• شاسی‌خوردگی از عقب که به خاطر تصادفات از پشت اتفاق می‌افتد و منجر به آسیب‌دیدن سینی عقب، کف صندوق، سرشاسی‌های عقب و دیاق‌های نصب سپر می‌شود.
• شاسی‌خوردگی از بغل یا جانبی که در تصادف از بغل رخ می‌دهد و اگر ضربه شدید باشد، می‌تواند باعث آسیب‌دیدن و تغییر حالت ستون‌ها، رکاب‌ها، کف خودرو و نقاط اتصال سیستم تعلیق نیز شود.

شاسی خوردگی از نظر شدت آسیب

شاسی خوردگی از نظر شدت آسیب را می‌توان در سه دسته خفیف و جزئی، متوسط و شدید دسته‌بندی کرد.

• در حالت خفیف و جزئی که اصطلاحاً گفته می‌شود شاسی فشار جزئی دارد و یا خراشیده شده است، شاهد تغییر شکل جزئی بدون پارگی یا شکستگی فلز هستیم و معمولاً با شاسی‌کشی ساده اصلاح می‌شود
• در حالت متوسط، خم‌شدگی محسوس است و به شاسی‌کشی دقیق و اندازه‌گیری ابعادی نیاز خواهد بود تا شاسی دوباره به وضعیت استاندارد خودش برسد.
• در حالت شاسی خوردگی شدید، ماشین دچار پارگی، شکستگی یا چروک شدن قطعات سازه‌ای می‌شود و نیاز به تعویض یا برش بخش‌هایی از سازه خواهد بود و در این حالت افت قیمت خودرو نیز قابل توجه خواهد بود.

ضربه شاسی از نظر نوع تغییر شکل

شاسی ماشین با توجه به اینکه چه ضربه و با چه شدتی و از چه زاویه‌ای آسیب دیده است، ممکن است که فقط دچار خم‌شدگی شده باشد، یا پیچیده باشد و یا اینکه مثل ضربه از روبروی شاسی، این بخش را چروک و له کرده باشد. همچنین در شدیدترین حالت آن، شاسی ترک می‌خورد یا پاره می‌شود.

ضربه شاسی از نظر روش تعمیر

انواع ضربه شاسی را می‌توان از نظر روش تعمیر و کارهایی که برای درست‌شدن دوباره شاسی باید انجام داد نیز دسته‌بندی کرد. گاهی مواقع شدت ضربه به شاسی به‌گونه‌ای است که برای تعمیر آن، شاسی‌کشی بدون برش کافی خواهد بود. گاهی شاسی‌کشی با حرارت کنترل‌شده جوابگو است و در ضربات شدیدتر، مجبور به تعویض سرشاسی و یا حتی تعویض بخشی از سازه شاسی هستیم. همچنین در خودروهایی که دارای شاسی مستقل هستند، شاید مجبور به تعویض کامل شاسی نیز شویم.

از کجا بفهمیم شاسی و سرشاسی خودرو ضربه دیده است؟

درک این که شاسی خودرو آسیب دیده یا نه بر اساس بازدید چشمی و البته کارشناسی است. گاهی مواقع خودرو از بغل دارای ضربه است و شاسی ماشین از جلو ایرادی ندارد و یا گاهی مواقع ضربه به خودرو به‌نحوی بوده که شاسی آسیب دیده؛ اما پیداکردن علائم آن به‌راحتی ممکن نیست. برعکس این قضیه نیز صادق است که گاهی مواقع بخش‌هایی مثل سینی فن و یا پالانی گلگیرها آسیب دیده؛ اما ضربه به شاسی و سرشاسی نرسیده است.

برای درک این واقعیت که شاسی خودرو آسیب دیده است و یا خیر باید خودرو را از چند زاویه مورد بررسی و کارشناسی قرار دهیم و بهتر است که برای اطمینان بیشتر از یک کارشناس ماهر نقاشی و صافکار خبره نیز کمک بگیریم.

فاصله‌های نامتقارن بدنه

فاصله‌ها همیشه محل و شدت ضربه را نشان می‌دهند. فاصله بین چراغ‌ها با سپر و بدنه خودرو، درز کاپوت ماشین، فاصله درز بین درب‌ها با بدنه و گلگیر و… از بهترین نشانه‌های برای نمایش شدت و محل ضربه هستند. وقتی این فاصله‌ها در هر دو طرف خودرو با هم برابر نباشد و یا خط و خطوط روی بدنه در یک امتداد قرار نگرفته باشند، نشان می‌دهد که خودرو ضربه خورده و باید در همان قسمت به بررسی کلاف‌ها و شاسی خودرو پرداخت.

آثار رنگ و جوشکاری روی شاسی

با نگاهی به زیر خودرو و شاسی ماشین به دنبال آثار و علائمی از جوشکاری و یا رنگ‌شدگی می‌گردیم. جوشکاری غیرکارخانه‌ای، رنگ تازه یا متفاوت روی شاسی، بتونه یا درزگیر غیرعادی، آثار صافکاری و چکش‌کاری از نشانه‌های صافکاری و تعمیر هستند که ثابت می‌کند که خودرو از آن ناحیه دارای ضربه شدیدی است.

نحوه قرارگیری خودرو روی زمین

اگر به خودروهایی که ضربه شدید به شاسی دارند نگاهی بیندازیم، می‌بینیم که در حالت ایستاده و یا در زمان حرکت در جاده، خودرو به صورت کامل صاف و متقارن قرار نمی‌گیرد. چرا که شاسی خودرو کاملاً به حالت استاندارد خودش نرسیده است.

انحراف خودرو در حرکت

اکثر خودروهایی که ضربات شدید به شاسی و سرشاسی دارند، مشکلاتی مثل کشیدن فرمان و یا لاستیک‌سایی را همیشه با خود به همراه دارند. با چنین خودروهایی اگر در جاده فرمان را رها کنیم، خودرو به یک سمت کشیده می‌شود. البته این وضعیت می‌تواند از تنظیم فرمان و یا ایراد در لاستیک‌ها و همچنین جلوبندی نیز باشد.

لاستیک‌سایی

ایراد در شاسی و یا زیربندی خودرو در اثر ضربه شدیدی که به این قسمت وارد شده است، لاستیک‌سایی و زاویه‌گرفتن لاستیک‌ها را در پی دارد. لاستیک‌سایی می‌تواند دلایل دیگری نیز داشته باشد؛ اما اگر لاستیک‌سایی و زاویه نامتقارن لاستیک‌ها را دیدیم، باید در اطراف آن قسمت به دنبال جای ضربه و نشانه‌های آن نیز باشیم.

اختلاف اندازه در قطرها

جوشکاران و سازندگان درب و پنجره، از روش اندازه‌گیری قطری و ضربدری برای برسی کار خود استفاده می‌کنند. این روش در مورد شاسی خودرو نیز جواب می‌دهد. بین دو نقطه مشخص از شاسی را در عقب و جلو به صورت ضربدری اندازه می‌گیرند تا تغییر ابعاد و تابیدگی شاسی به این صورت به دست آید.

مشاهده سینی فن و عینکی‌ها

وقتی بخش‌هایی مثل کاپوت، گلگیرها و خصوصاً سینی فن یا عینکی ماشین تعویض می‌شود، باید نگاهی به زیر این بخش‌ها نیز بیندازیم و سلامت شاسی و سرشاسی را در این قسمت‌ها چک و کنترل کنیم.

مشاهده سرشاسی‌ها

سرشاسی‌ها خصوصاً در خودروهای سواری جزو اولین نقاطی هستند که در تصادف آسیب می‌بینند. نشانه‌هایی مثل چین‌خوردگی فلز، ترکیدن رنگ، از بین رفتن موم کشی فابریک اتاق، موج افتادن ورق و یا آثار کشش با دستگاه شاسی‌کشی از جمله نشانه‌های تعمیر و شاسی‌کشی هستند.

بررسی در دستگاه میزان شاسی

دقیق‌ترین روش استفاده از دستگاه اندازه‌گیری شاسی است. در تعمیرگاه‌های حرفه‌ای، ابعاد خودرو با نقشه کارخانه مقایسه خواهد شد و مشخص می‌شود که شاسی سالم است و یا شاسی کشیده شده، شاسی تاب برداشته، سرشاسی تعویض شده و… .

بررسی کف اتاق و صندوق

ضربه‌ای که به شاسی خودرو رسیده باشد، از جلو باعث چین‌خوردن و ضربه دیدن پشت سنی فن و عینکی ماشین شده و از عقب نیز باعث چین‌خوردن کف صندوق خواهد شد. نشانه‌هایی مثل موج در کف اتاق، تغییر شکل محل زاپاس، ترک درزهای جوش کارخانه، چین‌خوردگی و جمع‌شدگی ورق‌ها، نشانه ضربه شدیدی است که به شاسی‌ها نیز ممکن است رسیده باشد.

روش‌های تعمیر شاسی ماشین

پاسخ این سول که آیا شاسی تعمیر می‌شود، مثبت است. تعمیر شاسی می‌تواند به صورت ساده و جزئی باشد و یا در نهایت با تعمیر یک بخش از آن و یا حتی تعویض قسمتی از شاسی یا سرشاسی و یا تعویض کل شاسی در خودروهای دارای شاسی مستقل، خرابی آن را برطرف کرد. بنابراین تعمیر شاسی و سرشاسی به شدت ضربه وارد شده به آن و محل ضربه بستگی دارد.

شاسی‌کشی

هرچند که شاسی‌کشی یا Frame Straightening بخشی از تعمیر شاسی است و یک فرایند در تعمیر شاسی محسوب می‌شود؛ اما در کشورمان در بین عموم مردم به هر کاری که روی شاسی یک خودرو تصادفی انجام شود، معمولاً شاسی‌کشی می‌گویند. اما در واقع شاسی‌کشی یک نوع از تعمیراتی است که روی شاسی انجام می‌شود.

در این کار، شاسی ماشین با زنجیر و جک‌های هیدرولیکی به زمین و یک تکیه‌گاه بسیار محکم مهار می‌شود و سپس شاسی ماشین تا رسیدن به حالتی که مدنظر صافکار است، کشیده می‌شود تا نزدیک‌ترین وضعیت را به حالت استاندارد خود پیدا کند. این کار هزینه کمتری نسبت به تعویض کامل شاسی یا قسمت‌هایی از آن دارد و افت قیمت کمتری نیز برای خودرو به همراه خواهد داشت. اما ممکن است که در ضربات شدید، شاسی به طور کامل به وضعیت مطلوب و استاندارد خود نرسد. قابل ذکر است که در تعمیر شاسی ضربه خورده، شاسی‌کشی همیشه قسمتی از ماجرای تعمیر است و ممکن است در ادامه تعمیر، مجبور به تعویض قسمتی از شاسی یا شاسی‌کشی نقطه‌ای، جوشکاری و یا تقویت شاسی و… نیز شویم.

برش و تعویض قسمتی از شاسی

در فرایند تعمیر شاسی ضربه خورده، شاسی‌کشی همیشه قسمت بزرگی از این کار تعمیراتی است. اما گاهی مواقع به خاطر مسائلی مثل له‌شدن شاسی و یا سرشاسی به خاطر ضربه بزرگی که به آن وارد شده است، قسمتی از شاسی برداشته شده و آن را تعویض می‌کنند. این کار باعث می‌شود تا قسمتی از شاسی که امکان صاف‌کردن آن به شکل اصولی ممکن نیست، تعویض شود و خودرو از نظر ظاهر و چارچوب کلی به شرایط استاندارد خودش برسد. اما در مقابل هزینه این کار بیشتر بوده و افت قیمت بیشتری نیز برای خودرو به همراه دارد.

تعویض کامل سرشاسی

در بسیاری از تصادفات شدید، بعد از شاسی‌کشی و صاف‌کردن بخش‌هایی از شاسی، نیاز به تعویض سرشاسی است. این کار خصوصاً در خودروهای با شاسی یکپارچه بیشتر اتفاق می‌افتد به‌نحوی که سرشاسی این خودروها در بازار وجود دارد. قسمتی از سرشاسی بریده شده و با سرشاسی جدید جایگزین می‌شود. این کار هرچند که افت قیمت زیادی برای خودرو به همراه دارد؛ اما خودرو به فابریک‌ترین حالت خودش نزدیک می‌شود.

جوشکاری ترک شاسی

هم در خودروهایی که شاسی مستقل دارند و هم خودروهای سواری، گاهی مواقع شاسی دچار ترک‌هایی می‌شود که نیازی به تقویت آن نیست؛ اما باید آن را نیز تعمیر کنیم. جوشکاری ترک‌های روی شاسی باید توسط افراد ماهر صورت بگیرد تا دوباره شاهد شکستن شاسی از آن قسمت نباشیم.

تقویت شاسی

گاهی مواقع نیازی به کشیدن شاسی و سرشاسی نیست و شاسی دچار عیوبی مثل شکستن شده است. بعد از جوشکاری محل شکستن شاسی، این بخش را تقویت می‌کنند. این کار با انداختن صفحات فلزی در داخل دل شاسی، آن را تقویت می‌شود. این کار معمولاً روی خودروهایی که شاسی جدا دارند مثل کامیون‌ها و وانت‌بارها و خودروهای شاسی‌بلند واقعی دیده می‌شود. نکته مهم این است که باید دقت کرد که این تقویت شاسی در محل کوبیده شدن شماره شاسی یا نزدیک به آن نباشد که از نظر قانونی به مشکلاتی در زمان تعویض پلاک خودرو برخورد خواهیم کرد.

کشش نقطه‌ای سرشاسی

معمولاً در ضربه‌های خفیف یا جمع‌شدن نوک سرشاسی و آسیب محدود به یک نقطه از کشش نقطه‌ای سرشاسی استفاده می‌شود. این کار خصوصاً در خودروهای با شاسی یکپارچه، کاربرد بسیاری دارد. با اتصال ابزارآلات لازم به قسمتی از شاسی که تغییر شکل دارد، کشش نقطه‌ای آن ناحیه تا رسیدن به حالت استاندارد شاسی ادامه پیدا می‌کند. برای این حالت اصطلاحاً گفته می‌شود که شاسی ضربه خفیف و ضعیفی داشته است.

تعویض کامل شاسی

تعویض کامل شاسی در خودروهایی که شاسی مستقل و جدا دارند انجام می‌شود و ازآنجایی‌که هزینه زیادی خواهد داشت و از نظر قانونی نیز مشکلات خاص خود را دارد، کمتر کسی به سمت تعویض کامل شاسی می‌رود. معمولاً در زمانی که نیاز به تعویض کامل شاسی باشد، شاسی خودرو تاحدامکان کشیده می‌شود و سپس قسمت‌هایی از آن را تعویض می‌کنند.

تأثیر شاسی‌خوردگی روی قیمت خودرو

شاسی خوردگی ماشین از جمله مواردی است که بیشترین افت قیمت و کاهش ارزش ماشین را در پی دارد. خوردن شاسی معمولاً با آسیب به دیگر بخش‌های خودرو مثل گلگیر، کاپوت ماشین، پالانی گلگیر، سینی جلو و… نیز همراه است که باعث افت قیمت مضاعفی خواهد شد.

اما چرا ضربه خوردن شاسی اثر زیادی روی افت قیمت ماشین دارد؟

• ضربه خوردن شاسی به معنی یک تصادف سنگین و ضربه‌ای شدید است که این‌چنین ضربات می‌تواند روی دیگر بخش‌های خودرو مثل سیستم فنربندی، فرمان، دماغه خودرو و ظاهر ماشین نیز اثر زیادی داشته باشد. به‌نحوی که خودروهایی که ضربه به شاسی دارند، اگر به‌خوبی تعمیر و جمع نشده باشند حتی از نظر ظاهری و شکل دماغه نیز کاملاً مشخص هستند.
• ضربه به شاسی اگر شدید باشد، معمولاً تا کلاف درب‌ها و درز بین درب‌ها نیز اثر خود را می‌گذارد. به همین علت هندسه خودرو در دیگر بخش‌ها نیز اثر می‌گذارد.
• ضربه به شاسی اگر سنگین باشد، باعث خرابی‌ها و ایرادات پنهانی در خودرو می‌شود که به مرور خود را نشان می‌دهند.
• ضربات سنگین و شدید به شاسی حتی در ایمنی ماشین نیز اثر دارند. چرا که شاسی این ضربات سنگین را دریافت کرده و حتی بعد از صافکاری و شاسی‌کشی و تعمیر شاسی، استقامت قبل را ممکن است که نداشته باشد.

اما باید بدانیم که ضربه به شاسی را می‌توان در چند حالت تعریف کرد.

• حالت خفیف آن که اصطلاحاً به آن فشار جزئی به شاسی می‌گویند و در حد خط‌وخش افتادن روی شاسی و سرشاسی است.
• حالت شدیدتر آن که ضربه به شاسی رسیده؛ اما تغییر چندانی روی آن نداشته و با کمی صافکاری و شاسی‌کشی سبک، عیب این بخش برطرف شده است.
• حالت سنگین‌تر آن که با شاسی‌کشی‌های سنگین و تعمیرات کلی، خودرو تعمیر شده است و اثر این ضربه را می‌توان در دیگر قسمت‌های اطراف شاسی نیز مشاهده کرد.
• اما سنگین‌ترین وضعیت ضربه به شاسی در حالتی است که قسمتی از شاسی تعویض شده است و برش‌کاری روی شاسی انجام شده باشد.

شماره شاسی خودرو کجاست؟

شماره شاسی خودروها در یک جای مشخص در تمام خودروها نیست. محل قرارگیری شماره شاسی متفاوت است و به همین خاطر هم شرکت‌های خودروسازی اقدام به انتشار اطلاعاتی از خودروهای تولیدی خود در مورد محل شماره شاسی، شماره اتاق و شماره موتور می‌کنند. ضمن اینکه معمولاً خودروسازان در چند نقطه از خودرو اقدام به قراردادن شماره شاسی می‌کنند تا درصورتی‌که ارکان خودرو مثل اتاق و یا شاسی در بعضی از قسمت‌ها تعویض شد، بتوان با مطابقت‌دادن شماره‌های شاسی در نقاط مختلف خودرو، این دستکاری‌ها را تشخیص داد.

اما در خودروهایی که دارای شاسی مستقل هستند، این شماره دقیقاً روی شاسی حک می‌شود و معمولاً در جایی است که بتوان به‌راحتی به آن دسترسی داشت. جایی مثل پشت چرخ‌های جلو یا زیر درب راننده یا شاگرد، روی شاسی در نزدیکی چرخ عقب و البته روی پلاک مشخصات داخل محفظه موتور.

در خودروهای سواری و خودروهایی که شاسی یکپارچه دارند، شماره شاسی در قسمت‌های مختلفی حک می‌شود. از جمله زیر موکت کف خودرو که معمولاً با یک دریچه پلاستیکی پوشانده شده است. سینی جلو یا برجک کمک‌فنر، دیواره آتش یا همان فایروال، کف اتاق کنار صندلی شاگرد یا راننده و البته در بسیاری از خودروهای جدید، VIN از بیرون خودرو قابل مشاهده است و می‌توان آن را زیر شیشه جلو در سمت راننده مشاهده کرد.

جمع‌بندی

شاسی ماشین قسمتی از پلتفرم آن است که وظیفه تحمل وزن، حفظ استحکام کلی و جذب نیروهای ناشی از حرکت و تصادف را بر عهده دارد. ساختار خودرو روی شاسی شکل می‌گیرد و به همین دلیل، هرگونه آسیب، تغییر شکل یا اصطلاحاً شاسی‌خوردگی می‌تواند بر ایمنی، هندلینگ و ارزش خودرو تأثیر قابل توجهی بگذارد. شاسی‌خوردگی معمولاً در اثر تصادف‌های شدید، واژگونی یا حتی فشارهای سنگین در مسیرهای آفرود ایجاد می‌شود و بسته به میزان آسیب، ممکن است از یک خم‌شدگی جزئی تا تغییر شکل گسترده در ساختار اصلی خودرو متغیر باشد. امروزه با استفاده از تجهیزات پیشرفته شاسی‌کشی و اندازه‌گیری، بسیاری از آسیب‌های شاسی قابل تعمیر هستند و در مواردی می‌توان ابعاد خودرو را تا حد زیادی به استاندارد کارخانه بازگرداند. بااین‌حال، سابقه شاسی‌خوردگی معمولاً در زمان خریدوفروش خودرو اهمیت زیادی دارد و باعث افت قیمت می‌شود، زیرا خریداران نسبت به استحکام، ایمنی و کیفیت تعمیرات انجام‌شده حساس هستند. میزان افت قیمت نیز به شدت آسیب، محل ضربه، کیفیت تعمیر و وجود یا عدم وجود تعویض قطعات اصلی شاسی بستگی دارد. به همین دلیل، بررسی دقیق وضعیت شاسی توسط کارشناس و استفاده از روش‌های استاندارد تعمیر، نقش مهمی در حفظ ایمنی خودرو و جلوگیری از کاهش ارزش آن در آینده خواهد داشت.

سوالات متداول

• منظور از شاسی‌خوردگی ماشین چیست؟

در تصادفات از روبرو، پهلو و یا از عقب اگر شدت ضربه به حدی باشد که به سازه اصلی خودرو یعنی همان شاسی‌ها برسد، گفته خواهد شد که ماشین شاسی خوردگی دارد.

• منظور از خوردن سرشاسی‌های ماشین چیست؟

سرشاسی‌ها در عقب و جلو ماشین هستند و ضربه‌ای که به این دو ناحیه وارد می‌شود، ابتدا باعث آسیب‌دیدن سرشاسی‌ها شده و درصورتی‌که شدت ضربه بیشتر باشد، به خود شاسی نیز آسیب وارد می‌شود. خوردن سرشاسی‌ها ممکن است آن‌قدر شدید باشد که منجر به تعویض آنها شود و یا فقط اثر ضربه را روی آنها منعکس کند.