
راهنمای هواگیری رادیاتور خودرو؛ دلایل هوا گرفتن رادیاتور
سیستم خنککاری یکی از مهمترین بخشهای هر خودرو است و وظیفه دارد دمای موتور را در محدوده مناسب نگه دارد. موتور هنگام کار، گرمای زیادی تولید میکند و اگر این گرما بهدرستی دفع نشود، ممکن است دمای قطعات بیش از حد افزایش پیدا کند و آسیبهای سنگینی به موتور وارد شود.

مایع خنککننده با گردش در مجاری موتور، گرمای ایجادشده در قطعاتی مانند بلوک سیلندر و سرسیلندر را جذب میکند و سپس با عبور از رادیاتور، این گرما را به محیط انتقال میدهد. برای اینکه این فرایند بهدرستی انجام شود، مسیر گردش مایع باید تاحدامکان از مایع خنککننده پر باشد.
وجود هوا در بخشهایی از مدار خنککاری، بهخصوص رادیاتور خودرو میتواند گردش مایع را مختل کند، باعث ایجاد نقاط داغ در موتور شود و حتی خطر داغکردن و آسیبدیدن قطعات را افزایش دهد. به همین دلیل، هواگیری رادیاتور خودرو پس از بعضی تعمیرات یا در شرایط خاص، اهمیت زیادی دارد.
هواگیری رادیاتور خودرو چیست و چرا باید انجام شود؟
هواگیری رادیاتور خودرو یا سیستم خنککاری، به فرایند خارجکردن هوای موجود در سیستم مایع خنککننده گفته میشود. سیستم خنککاری موتور از بخشهای مختلفی مانند رادیاتور، واترپمپ، ترموستات، مجاری داخلی موتور، شیلنگها، رادیاتور بخاری و مخزن انبساط تشکیل شده است. در بسیاری از خودروها، این اجزا بهصورت یک مدار به هم متصل هستند و مایع خنککننده در آنها گردش میکند.
هنگامی که سیستم بهدرستی پر شده باشد، مایع خنککننده باید در مسیرهای تعیینشده جریان داشته باشد. اما اگر هوا در قسمتهایی از این مسیر محبوس شود، ممکن است گردش مایع کاهش پیدا کند یا در برخی نقاط به طور کامل مختل شود.
هواگیری رادیاتور ماشین که به معنی خارجکردن این هوای محبوس شده است باعث میشود تا:
- مایع خنککننده بهدرستی در مدار گردش کند.
- گرمای موتور بهتر به رادیاتور منتقل شود.
- رادیاتور بخاری عملکرد مناسبی داشته باشد.
- واترپمپ بتواند آب سیستم خنککاری را بهدرستی جابهجا کند.
- احتمال ایجاد نقاط داغ در موتور کاهش پیدا کند.
- دمای موتور پایدارتر بماند.
البته باید توجه داشت که وجود هوا در مخزن انبساط یا فضای مخصوصی که سازنده برای انبساط مایع در نظر گرفته، لزوماً نشانه وجود مشکل نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که هوا در مسیرهای گردش مایع، بهخصوص نقاط حساس موتور، جمع شود.
علائم وجود هوا در سیستم خنککاری و رادیاتور خودرو
وجود هوا در سیستم ممکن است با علائم مختلفی همراه باشد. البته هیچکدام از این علائم بهتنهایی تشخیص قطعی نیستند.
سرد و گرمشدن غیرعادی بخاری
اگر بخاری یکبار گرم و یکبار سرد میشود، ممکن است هوا در رادیاتور بخاری وجود داشته باشد. البته گرفتگی رادیاتور بخاری، کمبود مایع یا خرابی بخشهای دیگر سیستم تهویه نیز میتواند چنین علامتی ایجاد کند.
صدای شرشر آب پشت داشبورد
شنیدن صدای حرکت آب یا شرشر از پشت داشبورد ممکن است ناشی از وجود هوا در مدار رادیاتور بخاری باشد. این علامت بهخصوص زمانی مهمتر است که همراه با کمشدن سطح مایع یا عملکرد نامنظم بخاری دیده شود.
نوسان دمای موتور
اگر دمای موتور بدون دلیل مشخص تغییر کند، باید موارد مختلفی بررسی شود. هوا در مدار، خرابی ترموستات، اختلال در عملکرد واترپمپ، مشکل فن یا خرابی سنسور دما میتوانند از علتهای احتمالی باشند.
کاهش سطح مایع پس از چند بار گرم و سردشدن
پس از تعمیرات یا پر کردن سیستم، ممکن است با خارجشدن هوا، سطح مایع کمی کاهش پیدا کند. اما اگر کاهش سطح ادامهدار باشد، باید نشتی یا ایراد دیگری بررسی شود.
ایجاد حباب غیرعادی در مدار
حباب در بعضی نقاط سیستم ممکن است هنگام پر کردن یا هواگیری طبیعی باشد. اما ایجاد حباب مداوم پس از اتمام هواگیری میتواند نشانه وجود ایراد باشد و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
داغکردن موتور در شرایط خاص
اگر موتور در سربالایی، ترافیک یا دور موتور مشخصی بیش از حد گرم میشود، باید عملکرد کل سیستم خنککاری بررسی شود. هوا یکی از علتهای احتمالی است، اما نمیتوان بدون بررسی، تمام مشکلات دمایی را به هوا نسبت داد.
دلایل هوا گرفتن رادیاتور خودرو
ورود هوا به سیستم خنککاری دلایل مختلفی دارد. گاهی این اتفاق پس از یک تعمیر معمولی رخ میدهد و گاهی میتواند نشانه وجود یک ایراد در سیستم باشد. اما بههرحال این وضعیت باید سریعاً برطرف شود و علت آن را پیدا کنیم.
تعویض مایع خنککننده یا ضدیخ
یکی از رایجترین دلایل هواگیری رادیاتور خودرو، تخلیه مایع خنککننده و پر کردن مجدد سیستم است. هنگامی که مایع قدیمی تخلیه میشود، بخشهایی از مدار؛ مانند مجاری داخل موتور، شیلنگها، رادیاتور بخاری و محفظه ترموستات ممکن است با هوا پر شوند.
اگر هنگام پر کردن مجدد، هوا بهدرستی خارج نشود، مقداری از آن در مدار باقی میماند. این هوا ممکن است در قسمتهای مرتفع سیستم جمع شود و مانع گردش صحیح مایع شود. به همین دلیل، پس از تعویض مایع خنککننده، باید روش پر کردن و هواگیری توصیهشده برای همان خودرو انجام شود.
کاهش سطح مایع خنککننده
وقتی سطح مایع خنککننده بیش از حد پایین بیاید، ممکن است هوا وارد بخشهایی از سیستم شود که در حالت عادی باید کاملاً پر از مایع باشند.
برای مثال، اگر سطح مایع در رادیاتور یا مخزن مربوط به مدار اصلی بیش از حد کاهش پیدا کند، واترپمپ ممکن است بهجای مایع، ترکیبی از مایع و هوا را دریافت کند. این اتفاق میتواند گردش مایع را مختل کند و حتی باعث افزایش دمای موتور شود. کمشدن سطح مایع خنککننده معمولاً نباید نادیده گرفته شود و اگر پس از هواگیری، سطح مایع دوباره کاهش پیدا کرد، باید علت آن مشخص شود. کاهش سطح مایع خنککاری ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- نشتی شیلنگها
- نشتی رادیاتور
- خرابی درپوش رادیاتور یا مخزن انبساط
- نشتی پوسته ترموستات
- خرابی واترپمپ
- نشتی از رادیاتور بخاری
- نشتی داخلی موتور
- ورود مایع به محفظه احتراق یا روغن موتور
وجود نشتی در سیستم خنککاری
نشتی یکی از دلایل مهم کاهش مایع و هواگیری رادیاتور خودرو است. نکته مهم این است که در برخی شرایط، ممکن است هنگام کار موتور، مایع از محل نشتی خارج شود؛ اما پس از خاموششدن موتور و کاهش فشار، هوا از همان مسیر به داخل سیستم راه پیدا کند. گاهی نشتی بسیار جزئی است و در حالت عادی دیده نمیشود. در این شرایط، بررسی سیستم با ابزار تست فشار میتواند به پیداکردن محل نشتی کمک کند. نشتی میتواند در قسمتهای مختلفی رخ دهد، از جمله:
- اتصالات شیلنگها
- بستها
- رادیاتور
- پوسته ترموستات
- واترپمپ
- درپوش رادیاتور
- مخزن انبساط
- رادیاتور بخاری
- واشرها و اورینگهای مدار خنککاری
خرابی واشر سرسیلندر
یکی دیگر از دلایل احتمالی ایجاد حباب و ورود گاز به سیستم خنککاری، خرابی واشر سرسیلندر است. در صورت آسیبدیدن واشر سرسیلندر، ممکن است گازهای حاصل از احتراق وارد مجاری مایع خنککننده شوند. این گازها میتوانند باعث ایجاد حباب در سیستم خنککاری، افزایش فشار مدار و خروج مایع از مخزن یا رادیاتور شوند. علائم احتمالی این مشکل عبارتاند از:
- ایجاد حبابهای مداوم در سیستم خنککاری ماشین
- افزایش غیرعادی فشار سیستم
- کمشدن مایع بدون نشتی قابل مشاهده
- داغکردن موتور
- خروج مایع از مخزن انبساط
- سفیدشدن دود اگزوز در شرایط خاص
- مخلوطشدن روغن و مایع خنککننده در برخی موارد
بااینحال، وجود حباب بهتنهایی به معنی خرابی واشر سرسیلندر نیست. هواگیری ناقص، نشتی، طراحی خاص مدار و برخی مشکلات دیگر نیز میتوانند باعث ایجاد حباب شوند. برای تشخیص دقیق، ممکن است به تست فشار سیستم، تست گازهای احتراق در مایع خنککننده یا بررسیهای تخصصی نیاز باشد.
تعویض قطعات سیستم خنککاری
باز شدن هر بخش از مدار خنککاری ممکن است باعث ورود هوا شود. در بعضی خودروها، محل قرارگیری این قطعات بهگونهای است که هوا بهراحتی در آنها محبوس میشود. به همین دلیل، روش هواگیری کارخانه باید در اولویت قرار بگیرد. برای مثال، پس از تعویض قطعات زیر معمولاً باید سطح مایع بررسی و در صورت نیاز، هواگیری انجام شود:
- واترپمپ
- ترموستات
- رادیاتور
- شیلنگهای اصلی
- رادیاتور بخاری
- پوسته ترموستات
- برخی قطعات مربوط به مدارهای فرعی خنککاری
طراحی خاص سیستم خنککاری
در بعضی خودروها، به دلیل طراحی موتور و نحوه قرارگیری رادیاتور، رادیاتور بخاری، ترموستات یا شیلنگها، خروج هوا از سیستم دشوارتر است. برای مثال، اگر بخشی از مدار در ارتفاع بالاتری نسبت به سایر قسمتها قرار داشته باشد، هوا ممکن است در همان نقطه جمع شود. در چنین خودروهایی، ممکن است سازنده برای هواگیری، پیچ مخصوص، مسیر برگشت هوا، قیف پرکننده یا روش خاصی در نظر گرفته باشد.
نشانهها و دلایل هوا گرفتن رادیاتور خودرو
گاهی علائم وجود هوا با خرابی سایر اجزای سیستم خنککاری شباهت دارد. به همین دلیل، نباید بدون بررسی، تمام مشکلات را به هوا نسبت داد. گاهی برای تشخیص دقیق، ممکن است بررسی سطح مایع، تست فشار سیستم، کنترل عملکرد ترموستات و واترپمپ یا تست گازهای احتراق لازم باشد.
| نشانه | علتهای احتمالی |
| بخاری سرد یا ناپایدار | هوا در رادیاتور بخاری، کمبود مایع، گرفتگی مدار |
| نوسان دمای موتور | هوا، ترموستات، سنسور دما، اختلال گردش مایع |
| کمشدن مایع خنککننده | نشتی، خرابی درپوش، نشتی داخلی موتور |
| ایجاد حباب مداوم | هواگیری ناقص، نشتی، ورود گاز احتراق |
| داغکردن سریع موتور | کمبود مایع، هوا، خرابی واترپمپ، ترموستات یا گرفتگی |
| سرد ماندن بخشی از رادیاتور | اختلال گردش مایع، ترموستات، گرفتگی یا وجود هوا |
| صدای شرشر پشت داشبورد | هوا در مدار بخاری، کمبود مایع یا ایراد گردش مایع |
خطرات هوا گرفتن رادیاتور خودرو چیست؟
وجود هوا در سیستم خنککاری همیشه به معنی آسیب فوری به موتور نیست؛ اما اگر هوا در نقاط حساس مدار باقی بماند، میتواند عملکرد سیستم را مختل کند. ضمن اینکه نحوه طراحی سیستم خنککاری خودرو نیز در این میان نقش زیادی در اثر وجود هوا در سیستم خنککاری دارد.
افزایش احتمال داغکردن موتور
مایع خنککننده برای انتقال گرما از قطعات موتور به رادیاتور طراحی شده است. هوا نمیتواند مانند مایع خنککننده، گرمای موتور را بهخوبی منتقل کند. اگر هوا در اطراف مجاری سرسیلندر یا بخشهایی از بلوک موتور جمع شود، انتقال حرارت در آن قسمت کاهش پیدا میکند. در نتیجه، ممکن است دمای بعضی قطعات بیش از حد افزایش پیدا کند، حتی اگر دمای نمایشدادهشده روی آمپر هنوز طبیعی به نظر برسد.
ایجاد نقاط داغ در موتور
یکی از خطرات مهم هوا گرفتن رادیاتور خودرو، ایجاد نقاط داغ در بخشهایی از موتور است. این اتفاق زمانی رخ میدهد که بخشی از سطح فلزی موتور، به دلیل کمبود گردش مایع، گرمای خود را بهاندازه کافی از دست ندهد. نقاط داغ میتوانند باعث افزایش تنش حرارتی در قطعاتی مانند سرسیلندر شوند و در شرایط شدید، احتمال تاب برداشتن یا آسیبدیدن آنها را افزایش دهند.
اختلال در عملکرد بخاری
رادیاتور بخاری ماشین نیز بخشی از مدار خنککاری خودرو است. مایع گرم موتور باید از داخل آن عبور کند تا گرما به هوای داخل کابین منتقل شود. اگر هوا در رادیاتور بخاری یا شیلنگهای آن محبوس شود، گردش مایع کاهش پیدا میکند. در این شرایط ممکن است که بخاری باد سرد تولید کند، دمای بخاری نوسان داشته باشد، بخاری در دور آرام سرد و هنگام افزایش دور موتور گرم شود و یا صدای شرشر آب از پشت داشبورد شنیده شود. البته گرفتگی رادیاتور بخاری، کمبود مایع یا خرابی دریچههای سیستم تهویه نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
اختلال در عملکرد ترموستات
ترموستات خودرو وظیفه دارد جریان مایع خنککننده به سمت رادیاتور را باتوجهبه دمای موتور تنظیم کند. اگر هوا در اطراف ترموستات جمع شود، ممکن است ترموستات دمای واقعی مایع را بهدرستی دریافت نکند یا عملکرد آن تحتتأثیر قرار بگیرد. این موضوع در بعضی سیستمها میتواند باعث تأخیر در باز شدن ترموستات، نوسان دما یا اختلال در تنظیم دمای موتور شود.
کاهش عملکرد واترپمپ و احتمال کاویتاسیون
واترپمپ برای جابهجایی مایع خنککننده طراحی شده است. اگر مقدار زیادی هوا وارد بخش مکش آن شود، ممکن است پمپاژ مایع کاهش پیدا کند. در برخی شرایط، وجود حباب و افت فشار در ناحیه پروانه میتواند پدیدهای به نام کاویتاسیون ایجاد کند. کاویتاسیون به تشکیل و فروپاشی حبابهای بخار یا گاز در ناحیهای از جریان گفته میشود که میتواند به سطوح قطعات آسیب بزند. البته میزان خطر به نوع واترپمپ، شرایط کار، دما، فشار و شدت ورود هوا بستگی دارد.
افزایش فشار و خروج مایع
اگر هوا به دلیل نشتی یا ورود گازهای احتراق در سیستم وجود داشته باشد، ممکن است فشار مدار بهصورت غیرعادی تغییر کند. در این حالت، امکان خروج مایع از درپوش رادیاتور یا مخزن انبساط افزایش پیدا میکند. باید توجه داشت که وجود هوا و افزایش فشار همیشه دو موضوع یکسان نیستند؛ افزایش فشار غیرعادی میتواند علت دیگری داشته باشد و باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
آسیب به واشر سرسیلندر و قطعات موتور
اگر وجود هوا باعث کاهش گردش مایع و داغشدن بیش از حد موتور شود، احتمال آسیب به واشر سرسیلندر، سرسیلندر و سایر قطعات افزایش پیدا میکند. البته هواگیری ناقص معمولاً تنها یکی از عوامل احتمالی داغکردن موتور است و باید شرایط کلی سیستم خنککاری نیز بررسی شود.
تفاوت سیستم خنککاری با رادیاتور تحتفشار و مخزن انبساط تحتفشار
در بسیاری از خودروها، برای کنترل افزایش حجم مایع خنککننده در اثر گرمشدن، از مخزن انبساط استفاده میشود. اما نوع اتصال این مخزن به مدار خنککاری و محل کنترل فشار، در خودروهای مختلف، متفاوت است. در گفتوگوهای عمومی، گاهی از اصطلاحهای مدار باز و مدار بسته برای توضیح این تفاوت استفاده میشود؛ اما این اصطلاحها ممکن است باعث برداشت نادرست شوند.
از نظر گردش مایع، بیشتر سیستمهای خنککاری خودروها دارای یک مدار مشخص و کنترلشده هستند. تفاوت اصلی معمولاً در نحوه انبساط مایع، کنترل فشار و ارتباط مخزن با مدار اصلی است. به همین دلیل، بهتر است این دو نوع طراحی را با عنوان دقیقتر بررسی کنیم.
سیستم دارای رادیاتور و درپوش تحتفشار
در بسیاری از خودروهای قدیمی، رادیاتور دارای درپوشی است که فشار داخل سیستم را کنترل میکند. هنگامی که مایع خنککننده گرم میشود، حجم آن افزایش پیدا میکند و فشار سیستم بالا میرود. در صورت افزایش فشار بیش از حد تعیینشده، درپوش رادیاتور اجازه میدهد مقداری از مایع به سمت مخزن ذخیره یا انبساط و یا حتی بیرون از رادیاتور هدایت شود. پس از سردشدن موتور، ممکن است مایع از مخزن به رادیاتور بازگردد؛ البته این موضوع به طراحی دقیق سیستم بستگی دارد. در بعضی خودروها، مخزن انبساط تنها نقش ذخیره مایع را دارد و در برخی دیگر، بخشی از مدار اصلی گردش مایع محسوب میشود. در این نوع سیستم خنککاری:
- رادیاتور معمولاً دارای درپوش تحتفشار است.
- محل پر کردن مایع ممکن است خود رادیاتور باشد.
- مخزن ذخیره یا انبساط ممکن است ارتباط متفاوتی با مدار اصلی داشته باشد.
- هواگیری ممکن است از طریق رادیاتور یا پیچهای مخصوص انجام شود.
- روش هواگیری به طراحی خودرو وابسته است.
سیستم دارای مخزن انبساط تحتفشار
در بسیاری از خودروهای جدیدتر، مخزن انبساط بخشی از مدار تحتفشار است. در این سیستمها، رادیاتور ممکن است درپوش جداگانه نداشته باشد و پر کردن مایع از طریق مخزن انبساط انجام شود. مخزن انبساط معمولاً در نقطهای با ارتفاع مناسب قرار میگیرد تا هم افزایش حجم مایع را جبران کند و هم به خروج هوا از مدار کمک کند. در این نوع سیستم خنککاری:
- مخزن انبساط ممکن است بخشی از مدار اصلی باشد.
- رادیاتور ممکن است درپوش جداگانه نداشته باشد.
- کنترل فشار از طریق درپوش مخزن انجام میشود.
- محل پر کردن مایع معمولاً مخزن انبساط است.
- روش هواگیری ممکن است با سیستمهای دارای درپوش رادیاتور تفاوت داشته باشد.
چه زمانی باید رادیاتور خودرو را هواگیری کنیم؟
لازم نیست بعد از هر بار سرویس خودرو، رادیاتور خودرو را نیز هواگیری کنیم. همچنین این کار با هر بار معاینه سطح آب نیز لازم نیست. اما در شرایط زیر باید هوا داشتن و هواگیری سیستم خنککاری موتور را بررسی کرد:
- پس از تعویض ضدیخ یا مایع خنککننده
- پس از تخلیه رادیاتور
- بعد از تعویض واترپمپ
- پس از تعویض ترموستات
- هنگام تعویض رادیاتور یا شیلنگهای اصلی
- بعد از تعمیر رادیاتور بخاری
- پس از باز شدن بخشهایی از مدار خنککاری
- در صورت مشاهده کاهش غیرعادی سطح مایع
- هنگام گرم و سردشدن غیرعادی بخاری
- پس از مشاهده صدای شرشر آب پشت داشبورد
- هنگام نوسان غیرعادی دمای موتور
- پس از تعمیراتی که طبق دستورالعمل سازنده نیاز به هواگیری دارند
اگر سیستم خنککاری کاملاً سالم بوده و هیچ بخشی از آن باز نشده باشد، معمولاً نیازی به هواگیری دورهای و بدون دلیل وجود ندارد.
روش هواگیری رادیاتور در خودروهای معمولی
روش هواگیری در خودروهای مختلف یکسان نیست. بعضی خودروها پیچ هواگیری دارند، برخی از طریق مخزن انبساط هواگیری میشوند و بعضی دیگر به ابزار یا دستورالعمل ویژه نیاز دارند و حتی در برخی از خودروهای قدیمی، نیازی به هواگیری رادیاتور نیست. بنابراین روش زیر یک راهنمای عمومی برای هواگیری رادیاتور خودرو در سیستمهای سادهتر است و نباید بدون بررسی دستورالعمل خودرو، برای همه مدلها اجرا شود. همچنین باید گفت که در بعضی خودروها، روشن بودن موتور هنگام هواگیری رادیاتور ماشین ضروری است و در بعضی دیگر، هواگیری رادیاتور خودرو باید با موتور خاموش انجام شود که این موضوع به طراحی سیستم بستگی دارد.
مرحله اول: اجازه دهیم موتور کاملاً سرد شود
قبل از باز کردن درپوش رادیاتور یا مخزن تحتفشار، باید موتور کاملاً سرد باشد. وقتی موتور داغ است، مایع خنککننده و بخار داخل سیستم ممکن است تحتفشار زیادی باشند. باز کردن ناگهانی درپوش میتواند باعث خروج شدید مایع داغ و ایجاد سوختگی شود. هرگز درپوش رادیاتور خودرو یا مخزن تحتفشار را روی موتور داغ باز نکنیم.
مرحله دوم: بررسی سطح مایع خنککننده
پس از سردشدن موتور، سطح مایع را در محل تعیینشده بررسی کنیم. بسته به نوع خودرو، این محل ممکن است که رادیاتور باشد، مخزن انبساط سیستم باشد و یا مخزن مخصوص پر کردن سیستم خنککاری. از مایع مناسب خودرو استفاده کنیم. در بسیاری از خودروها، استفاده از ترکیب صحیح آب مقطر و ضدیخ یا مایع آماده مصرف توصیه میشود. نوع مایع باید با مشخصات سازنده مطابقت داشته باشد. همچنین در ابتدای باز کردن درب رادیاتور به وجود هوا یا نبودن آن در رادیاتور ماشین نیز دقت کنیم.
مرحله سوم: پیداکردن محلهای هواگیری
برخی خودروها دارای پیچ هواگیری هستند که ممکن است در قسمتهای مختلف قرار گرفته باشد. این قسمت در بعضی از خودروها روی پوسته ترموستات یا مجموعه رادیاتور هست، ممکن است در شیلنگ بالایی رادیاتور، مسیر رادیاتور بخاری و یا محفظههای مخصوص هواگیری قرار گرفته باشد. در برخی خودروها ممکن است بیش از یک محل هواگیری وجود داشته باشد. باید تمام محلهای موردنظر را طبق دستورالعمل سازنده شناسایی کرد.
مرحله چهارم: باز کردن محل هواگیری
در صورت وجود پیچ هواگیری، آن را طبق روش تعیینشده باز کنیم. در بعضی سیستمها، باید ابتدا پیچ هواگیری باز شود و سپس مایع اضافه شود. در بعضی دیگر، ترتیب کار متفاوت است. به همین دلیل، نباید ترتیب باز کردن پیچها و پر کردن سیستم را بهصورت یکسان برای تمام خودروها در نظر گرفت.
مرحله پنجم: اضافهکردن مایع خنککننده
مایع خنککننده را بهآرامی و از محل تعیینشده اضافه کنیم. پر کردن سریع سیستم ممکن است باعث باقیماندن حباب در بعضی قسمتها شود. در برخی خودروها، استفاده از قیف مخصوص هواگیری یا ابزار پرکننده به خروج بهتر هوا کمک میکند.
مرحله ششم: خارجشدن هوا از مدار
در صورت وجود پیچ هواگیری، ممکن است ابتدا مخلوطی از هوا و مایع خارج شود. با ادامه فرایند، جریان مایع باید یکنواختتر شود و حبابها کاهش پیدا کنند. در بعضی خودروها، لازم است این کار در چند نقطه از مدار انجام شود. زمانی که هوا از محل تعیینشده خارج شد و جریان مایع مطابق دستورالعمل سازنده به حالت مناسب رسید، میتوان مرحله بعد را انجام داد.
مرحله هفتم: بستن پیچ هواگیری
پس از خروج هوا، پیچ هواگیری باید طبق دستورالعمل و با روش مناسب بسته شود. در بعضی خودروها، سفت کردن بیش از حد پیچ میتواند باعث آسیب به رزوه یا بدنه قطعه شود. همچنین نباید از پیچ هواگیری نامناسب یا قطعه آسیبدیده استفاده کرد.
مرحله هشتم: بررسی عملکرد سیستم
پس از اتمام هواگیری رادیاتور خودرو، باید عملکرد سیستم خنککاری بررسی شود. موارد مهم عبارتاند از:
- کنترل سطح مایع خنککننده
- دمای موتور
- عملکرد بخاری
- وجود نشتی
- عملکرد فن
- گرمشدن مناسب شیلنگها در شرایط عادی
- تغییرات غیرعادی فشار
- باقیماندن علائم هوا در سیستم
- در صورت نیاز، پس از سردشدن کامل موتور، سطح مایع دوباره بررسی میشود.
هواگیری رادیاتور خودرو برای ماشینهایی که پیچ هواگیری ندارند
برخی خودروها پیچ هواگیری مشخصی ندارند. این موضوع به معنی بینیازی آنها از هواگیری رادیاتور خودرو نیست. در این خودروها، سازنده ممکن است مسیرهایی برای خروج طبیعی هوا از طریق مخزن انبساط یا مسیر برگشت مایع طراحی کرده باشد. ضمن اینکه در بعضی خودروها، مخزن انبساط در ارتفاع مناسبی قرار دارد و به خروج هوا کمک میکند. در برخی دیگر، لازم است خودرو با ابزار مخصوص پر شود تا هوای محبوس در مدار باقی نماند.
در چنین سیستمهایی، روش هواگیری ممکن است شامل مراحل زیر باشد که روش دقیق آن را باید از با سؤال از یک کارشناس فنی و مکانیک ماهر و یا از دفترچه راهنمای خودرو پیدا کرد.
- پر کردن سیستم از محل تعیینشده
- رعایت سطح مناسب مایع
- استفاده از قیف مخصوص در صورت توصیه سازنده
- بازگذاشتن یا بستن برخی مسیرها طبق دستورالعمل
- روشنکردن موتور در شرایط تعیینشده
- تنظیم بخاری روی گرمترین حالت، در صورت نیاز
- صبرکردن تا فعالشدن بخشهای مشخص مدار
- بررسی سطح مایع پس از سردشدن موتور
هواگیری سیستم خنککاری در خودروهای جدید با واترپمپ برقی و ترموستات کنترلشونده
در خودروهای جدید، سیستم خنککاری ممکن است بسیار پیچیدهتر از سیستمهای قدیمی باشد. برخی از این خودروها به اجزایی مانند موارد زیر مجهز هستند:
- واترپمپ برقی
- ترموستات کنترلشونده الکترونیکی
- شیرهای برقی مسیر مایع
- مدارهای جداگانه خنککاری
- مدارهای مستقل برای بخشهای مختلف موتور
- سیستمهای مدیریت حرارتی
- سنسورهای متعدد دما و فشار
در چنین خودروهایی، هواگیری رادیاتور ماشین ممکن است تنها با باز کردن پیچ و روشنکردن موتور انجام نشود. به همین دلیل هواگیری موتور و رادیاتور این خودروها کمی دشوارتر است. چرا که در یک سیستم قدیمی، واترپمپ معمولاً به موتور متصل است و مایع خنککننده با روشنشدن موتور شروع به گردش میکند. اما در سیستمهای دارای واترپمپ برقی، ممکن است پمپ اصلی در شرایط خاصی فعال شود یا مدارهای مختلف بهصورت جداگانه کنترل شوند.
در این نوع از پیشرانهها ممکن است که در حالت خاموش بودن موتور، بعضی مسیرهای مایع بسته باشند، برخی شیرهای برقی در وضعیت مشخصی قرار داشته باشند، واترپمپ نیاز به فعالسازی جداگانه داشته باشد و یا بخشی از مدار نیازمند روش هواگیری اختصاصی باشد. بنابراین، روش سنتی هواگیری ممکن است برای چنین سیستمی صحیح و کاربردی نباشد.
در برخی خودروها، سازنده امکان فعالکردن واترپمپ برقی را بدون روشنکردن موتور فراهم کرده است. این کار معمولاً در حالت تعمیرگاه و سرویس در خودرو و توسط روش خاصی انجام میشود.
پس از فعالشدن پمپ، مایع در مدار گردش میکند و هوای محبوس از مسیرهای تعیینشده خارج میشود. البته روش فعالسازی، مدتزمان کارکرد پمپ، وضعیت ترموستات و ترتیب هواگیری در هر خودرو میتواند متفاوت باشد. نباید یک روش مشخص را برای تمام خودروهای دارای واترپمپ برقی تجویز کرد.
هواگیری چندمرحلهای رادیاتور خودرو و چرخههای گرم و سردشدن موتور
در برخی خودروهای پیشرفته، هواگیری رادیاتور خودرو ممکن است تنها با یک بار پر کردن مایع و فعالکردن واترپمپ تمام نشود. طراحی مدار، وجود چند مسیر خنککاری، محل قرارگیری رادیاتور بخاری، نوع ترموستات و نحوه کنترل حرارتی موتور میتواند باعث شود فرایند هواگیری در چند مرحله انجام شود.
در چنین شرایطی، ممکن است لازم باشد:
- سیستم در حالت اولیه با روش تعیینشده پر شود.
- واترپمپ یا مسیرهای مشخص فعال شوند.
- هوای محبوس از مدار خارج شود.
- سطح مایع بررسی و تنظیم شود.
- موتور در شرایط کنترلشده به دمای کاری برسد.
- پس از سردشدن موتور، سطح مایع دوباره بررسی شود.
- در صورت نیاز، مرحله هواگیری تکرار شود.
در بعضی خودروها، ممکن است پس از هواگیری اولیه، انجام یک چرخه رانندگی یا گرم و سردشدن موتور طبق دستورالعمل کارخانه لازم باشد. این کار به فعالشدن مسیرهایی کمک میکند که در حالت اولیه ممکن است گردش مایع در آنها کامل نباشد. بااینحال، رانندگی چندکیلومتری برای هواگیری، یک روش عمومی برای همه خودروها نیست. اگر سیستم خنککاری بهدرستی پر نشده باشد یا سطح مایع پایین باشد، رانندگی میتواند خطر داغکردن موتور را افزایش دهد. بنابراین در خودروهایی که نیاز به هواگیری چندمرحلهای دارند، باید دقیقاً از دستورالعمل سازنده پیروی کرد.
اشتباهات رایج هنگام هواگیری رادیاتور خودرو
- باز کردن در رادیاتور در حالت موتور گرم و داغ میتواند باعث خروج ناگهانی مایع و بخار داغ شود و خطر سوختگی شدید داشته باشد.
- استفاده از آب معمولی نامناسب ممکن است باعث خوردگی، رسوب و کاهش عملکرد سیستم شود.
- نوع مایع خنککننده باید مطابق مشخصات سازنده باشد.
- پر کردن سریع سیستم ممکن است باعث باقیماندن هوا در بخشهایی از مدار شود.
- هواگیری با روش اشتباه میتواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد. هواگیری رادیاتور در یک خودروی قدیمی حتماً برای خودرویی با واترپمپ برقی یا مدار پیچیده مناسب نباشد.
- روشنکردن موتور با سطح پایین مایع میتواند خطر داغشدن و آسیبدیدن قطعات را افزایش دهد.
- اگر سیستم مرتباً هوا میگیرد، باید احتمال وجود نشتی بررسی شود.
- هواگیری مکرر بدون رفع علت اصلی، راهحل مناسبی نیست. تصور اینکه هر حبابی نشانه خرابی واشر سرسیلندر است. این حباب ممکن است به دلیل هواگیری ناقص یا ورود هوا از محل نشتی ایجاد شود.
- رانندگی طولانی پس از هواگیری ناقص حتماً خطر داغکردن موتور و حتی آسیب به برخی از قطعات سیستم خنککاری مثل شیلنگها و اتصالات را به همراه دارد.
آیا وجود هوا در رادیاتور همیشه به معنای خرابی است؟
پاسخ این سؤال منفی است. چرا که پس از تعویض مایع خنککننده یا باز شدن مدار، باقیماندن مقداری هوا ممکن است طبیعی باشد. همچنین در بعضی سیستمها، مقدار مشخصی فضای خالی در مخزن انبساط برای انبساط مایع در نظر گرفته شده است. اما اگر پس از هواگیری صحیح، مشکلات زیر ادامه پیدا کند، باید علت اصلی بررسی شود. در چنین شرایطی، هواگیری مجدد بدون پیداکردن علت، ممکن است فقط مشکل را موقتاً پنهان کند.
- دوباره هوا وارد سیستم میشود.
- سطح مایع کاهش پیدا میکند.
- حباب بهصورت مداوم ایجاد میشود.
- بخاری عملکرد نامنظم دارد.
- موتور بیش از حد گرم میشود.
- فشار سیستم غیرعادی است.
جمعبندی
هواگیری رادیاتور خودرو یکی از کارهای مهم پس از بعضی تعمیرات و سرویسهای مربوط به رادیاتور، واترپمپ، ترموستات و مایع خنککننده است. وجود هوا در بخشهایی از مدار میتواند گردش مایع را مختل کند، عملکرد بخاری را کاهش دهد، باعث ایجاد نقاط داغ شود و احتمال داغکردن موتور را افزایش دهد.
بااینحال، هر کاهش سطح مایع یا هر حبابی به معنی هواگیری ناقص نیست. نشتی، خرابی واشر سرسیلندر، ترموستات، واترپمپ و سایر قطعات نیز باید در نظر گرفته شوند. همچنین روش هواگیری در همه خودروها یکسان نیست. بعضی خودروها پیچ هواگیری دارند، برخی از طریق مخزن انبساط هواگیری میشوند و بعضی مدلهای جدید با واترپمپ برقی، ترموستات کنترلشونده یا مدارهای پیچیده، به روش اختصاصی و چندمرحلهای نیاز دارند. بهترین روش هواگیری، روشی است که مطابق طراحی سیستم خنککاری و دستورالعمل سازنده خودرو انجام شود.
سؤالات متداول
- آیا هواگیری اشتباه میتواند به موتور آسیب بزند؟
اگر هواگیری ناقص باعث اختلال در گردش مایع و داغشدن موتور شود، احتمال آسیب به واشر سرسیلندر، سرسیلندر و سایر قطعات افزایش پیدا میکند. - آیا میتوان هواگیری رادیاتور خودرو را با موتور داغ انجام داد؟
باز کردن درپوش رادیاتور یا مخزن تحتفشار روی موتور داغ خطرناک است. هواگیری باید طبق دستورالعمل خودرو و با رعایت شرایط ایمنی انجام شود.
نویسنده: علیرضا داودی
علیرضا داودی 





مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید