علت چپ کردن ماشین چیست؟ بررسی دلایل و راههای پیشگیری
تصادفهای ناشی از واژگونی یا چپ کردن ماشین نسبتاً احتمال وقوع کمتری دارند و حدود ۳ درصد از کل تصادفات را شامل میشوند، اما مرگبار محسوب میشوند و نزدیک به یکسوم تلفات جانی و جرحی جادهای را به خود اختصاص میدهند. معمولا تصادفات واژگونی خودرو به دو دسته «واژگونی بدون عامل خارجی» (ناشی از خطای راننده) و «واژگونی ناشی از عامل خارجی» تقسیم میشوند که این موضوع در تعیین مسئولیت حقوقی حادثه نیز نقش مهمی دارد.
از مهمترین عوامل افزایشدهنده خطر چپ کردن ماشین میتوان به نوع و ارتفاع خودرو، نقصهای فنی، سرعت بالا، لاستیکهای فرسوده، مانورهای ناگهانی برای اجتناب از برخورد با سایر رانندگان یا موانع و خوابآلودگی راننده به ویژه در فواصل نزدیک ورودی شهرها اشاره کرد. آسیبهای جسمی ناشی از چپ کردن ماشین هم معمولاً بسیار شدید هستند و شامل صدمات مغزی، آسیبهای نخاعی، شکستگی استخوانها و جراحات داخلی میشوند.
افراد آسیبدیده یا خانواده قربانیان ممکن است در صورت مقصر بودن شخص یا نهاد دیگری، مستحق دریافت خسارت بابت هزینههای درمان، از کارافتادگی، درد و رنج جسمی و روحی یا خسارت ناشی از فوت و… باشند که معمولا توسط بیمه شخص ثالث پوشش داده میشود.
بر اساس امار رسمی برخی منابع بینالمللی تصادفات واژگونی تنها حدود ۳ درصد از کل تصادفات وسایل نقلیه در کشورهایی نظیر ایالات متحده را تشکیل میدهند و احتمالا در کشور ما هم آمار به این عدد نزدیک باشد. با این حال، نزدیک به یکسوم از کل مرگومیرهای ناشی از حوادث رانندگی در ایالات متحده به این نوع تصادفات مربوط میشود و به همین دلیل واژگونی خودرو یکی از مرگبارترین انواع سوانح جادهای به شمار میرود.
به طور کلی واژگونی خودرو یکی از خسارت بارترین انواع تصادفات و حوادث رانندگی به شمار میرود که در صورت وقوع میتواند عواقب ناگواری نظیر مجروح شدن سرنشینان یا فوت آنها را به دنبال داشته باشد. به ویژه خواب آلودگی راننده یکی از مهمترین دلایلی است که در کشور ما به این نوع حادثه منجر شده و معمولاً در جادههای صاف و هموار یا فواصل حدود ۲۰ تا ۳۰ کیلومتری مانده به ورودی شهرها این اتفاق بیشتر رخ میدهد که نقش راننده و خستگی او را در وقوع حادثه پررنگ میکند. به هر ترتیب در ادامه به بررسی انواع علت چپ کردن ماشین و دلایل واژگونی خودرو میپردازیم تا بدانید چه عواملی میتواند به این نوع حادثه رانندگی منجر شود و راههای پیشگیری از آن چه خواهد بود.
واژگونی خودرو یا چپ کردن ماشین چیست؟
چپ کردن خودرو به هر سانحهای گفته میشود که در آن حداقل یک ماشین به پهلو بیفتد، روی سقف خود برگردد یا حداقل یک دور کامل غلط بزند و روی سقف بچرخد. بهطور کلی خودرو در شرایط زیر دچار واژگونی محسوب میشود:
- خودرو روی یکی از پهلوهای خود قرار گیرد.
- خودرو بهصورت وارونه روی سقف قرار بگیرد و سقف با سطح جاده تماس داشته باشد.
- خودرو حداقل یک غلط کامل انجام دهد، صرفنظر از اینکه در نهایت در چه وضعیتی متوقف شود.
- در موارد نادر، خودرو روی قسمت عقب خود به حالت عمودی متوقف شود.
بر اساس پژوهش منابع رسمی بینالمللی، حدود ۶۸ درصد از تصادفات واژگونی تنها یک خودرو را درگیر میکنند و در ۵۰ درصد موارد نیز تنها یک سرنشین در خودرو حضور دارد. با این حال، واژگونی ممکن است باعث چندین بار غلط زدن خودرو، برخورد با وسایل نقلیه دیگر یا حتی برخورد با عابران پیاده شود که همین موضوع نرخ بالای مرگومیر این نوع حوادث را توضیح میدهد.
تصادفات واژگونی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- واژگونی بدون دخالت عامل خارجی: این نوع چپ کردن ماشین بدون برخورد با مانع خارجی رخ میدهد و معمولاً ناشی از خطاهای راننده مانند پیچیدن بیش از حد تهاجمی یا اصلاح ناگهانی مسیر در سرعت بالا است.
- واژگونی ناشی از حضور عامل خارجی: در این حالت خودرو با مانعی مانند جدول کنار خیابان، گودال، گاردریل، خودروی دیگر یا موانع موجود در مسیر برخورد میکند و همین برخورد باعث واژگونی میشود.
در واژگونیهای بدون عامل خارجی، معمولاً راننده مقصر مسئول جبران خسارات وارده به سایر افراد آسیبدیده یا خانواده قربانیان است. اما در واژگونیهای ناشی از عامل خارجی، ممکن است مسئولیت متوجه راننده بیاحتیاط مقابل یا حتی نهاد دولتی مسئول طراحی و نگهداری جاده باشد.
رایجترین دلایل چپ کردن ماشین چیست؟
اگرچه تقریباً هر خودرویی در شرایط نامناسب میتواند واژگون شود، اما برخی عوامل احتمال وقوع این حادثه را بهطور چشمگیری افزایش میدهند. دادههای رسمی موارد زیر را بهعنوان مهمترین عوامل واژگونی خودرو معرفی میکنند.
سرعت غیرمجاز
بر اساس آمار منابع معتبر بینالمللی، سرعت بیش از حد مجاز در حدود ۴۰ درصد از تصادفات واژگونی نقش دارد. نزدیک به ۷۵ درصد از این حوادث در مسیرهایی رخ میدهند که محدودیت سرعت آنها ۹۰ کیلومتر بر ساعت یا بیشتر است.
سرعت در وقوع چپ شدن خودرو نقش پررنگتری نسبت به سایر انواع تصادفات دارد. هرچه سرعت خودرو بیشتر باشد، زمان واکنش راننده در برابر موانع، پیچها یا مانورهای اضطراری کمتر خواهد بود و احتمال اصلاح اشتباه مسیر و در نتیجه واژگونی افزایش مییابد.
رانندگی تحت تأثیر مواد مخدر یا محرک ذهنی
بر اساس آمارهای رسمی خارجی، حدود نیمی از تصادفات واژگونی منجر به فوت با مصرف مواد محرک ذهن مانند الکل مرتبط هستند. همچنین حدود ۳۲ درصد از کل واژگونیهای ثبتشده به رانندگان تحت تأثیر الکل یا مواد مخدر مربوط میشوند.
شاخص BAC یا غلظت الکل خون، میزان الکل موجود در بدن فرد را نشان میدهد. بر اساس یافتههای علمی، هرگاه غلظت الکل خون راننده از صفر بالاتر باشد، قضاوت، هماهنگی عضلانی و قدرت بینایی او تحت تأثیر منفی قرار میگیرد و احتمال از دست دادن کنترل خودرو افزایش مییابد. به عبارت دیگر، مصرف هر مقدار الکل میتواند در وقوع یک تصادف واژگونی نقش داشته باشد
بنابراین استعمال الکل و مواد مخدر زمان واکنش را کاهش میدهند، قدرت تصمیمگیری را مختل کرده و باعث حرکات نامنظم فرمان میشوند. تمامی این عوامل احتمال از دست رفتن کنترل خودرو را بهشدت افزایش میدهند. خصوصا در خودروهای مرتفع مانند شاسیبلندها و وانتها، انحراف ناگهانی در سرعتهای بزرگراهی میتواند بهراحتی منجر به واژگونی ماشین شود، زیرا این خودروها زودتر دچار حرکات عرضی یا جانبی اتاق شده و به دلیل مرکز ثقل بالاتر، احتمال واژگونی آنها بالاتر است.
حواسپرتی راننده
مطالعات نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد از واژگونیهای تکخودرو در شرایط عادی رانندگی رخ میدهند و حواسپرتی یکی از مهمترین عوامل آن است. خودرویی که با سرعت ۹۰ کیلومتر بر ساعت حرکت میکند، در حدود پنج ثانیه مسافتی معادل طول یک زمین فوتبال را طی میکند که تقریباً همان زمانی است که برای خواندن یک پیامک نیاز دارید. یک لحظه غفلت میتواند باعث خروج خودرو از مسیر، برخورد با جدول یا واکنش دیرهنگام به پیچ جاده شود و در نهایت چپ شدن ماشین را رقم بزند.
مواردی مثل استفاده از تلفن همراه، خوردن و آشامیدن، تنظیم تجهیزات صوتی خودرو و هر فعالیت دیگری که توجه راننده را از جاده منحرف کند، در این دسته قرار میگیرند و جزو دلایل مهم چپ کردن خودرو محسوب میشوند.
نوع خودرو
خودروهایی نظیر شاسی بلندها که مرکز ثقل بالاتری دارند یا وزن آنها بیشتر در قسمتهای بالایی متمرکز شده است، بهطور قابلتوجهی بیشتر در معرض واژگونی قرار دارند. هنگامی که یک خودروی شاسی بلند در سرعت بالا وارد پیچ شود یا بهطور ناگهانی تغییر مسیر دهد، وزن خودرو به سمت جانبی منتقل میشود و ممکن است چسبندگی لاستیکها به سطح جاده از بین برود و خودرو به پهلو واژگون شود.
هر سال منابع رسمی رتبهبندی ایمنی خودروها را منتشر میکنند که شامل ارزیابی مقاومت در برابر واژگونی نیز میشود. در این بین خودروهایی که کمترین امتیاز را دریافت میکنند، معمولاً شاسیبلندها، مینیونها و وانتها هستند که همگی مرکز ثقل بالایی دارند
شاسیبلندها بهویژه نمونههای قدیمیتر که فاقد سیستمهای جدید مانند سیستم کنترل پایداری خودرو و لغزش هستند، بیشتر در معرض واژگونی قرار داشته و فرورفتگی سقف در این حوادث یکی از مهمترین عوامل بروز آسیبهای مغزی شدید، فلج و فوت محسوب میشود.
نقصهای فنی خودرو
برخی نقصهای فنی میتوانند مستقیماً باعث واژگونی شوند یا شدت آن را افزایش دهند. از جمله مهمترین این عیوب فنی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نقص در سیستم کنترل پایداری الکترونیکی: سیستم کنترل پایداری الکترونیکی یکی از تجهیزات نسبتاً جدید خودروهای امروزی به شمار میرود که در صورت از بین رفتن چسبندگی لاستیکها و احتمال انحراف وارد مدار شده و با کنترل نیروی ترمز و گاز، تا حد امکان از انحراف ماشین و در نهایت چپ کردن آن جلوگیری میکند. قاعدتاً خرابی این سیستم میتواند احتمال چپ کردن خودرو در شرایط حساس را بالا ببرد.
خرابی سیستم ترمز: سیستم ترمز مهمترین و پایهایترین مانه ایمنی هر خودرو به شمار میرود و خرابی آن میتواند منجر به انواع حادثه از جمله چپ کردن ماشین شود. فرض کنید ا سرعت نسبتاً بالا در حال ورود به یک پیچ جاده هستید اما ترمز به درستی عمل نمیکند و قادر نیست سرعت خودرو را برای عبور از پیچ به اندازه کافی کاهش دهد در این حالت با چرخاندن فرمان برای عبور از پیچ شتاب جانبی زیادی به اتاق وارد شده و احتمال چپ کردن ماشین افزایش پیدا میکند.
خرابی اجزای فرمان: سیستم فرمان در عبور از پیچهای جاده و مسیرهای منحنی شکل نقش اساسی ایفا میکند و در صورتی که نقص مهمی در عملکرد این سامانه رخ بدهد، هدایت خودرو در پیچ بسیار سخت شده و احتمال واژگونی افزایش پیدا میکند.
لاستیکهای معیوب: اگر لاستیکهای مورد استفاده در خودرو به طور ذاتی کیفیت مطلوبی نداشته باشند یا به دلایل مختلف دچار نقص باشند، ممکن است دچار ترکیدگی شده و واژگونی ماشین را رقم بزنند.
همچنین گاهی اوقات ممکن است خودرو دارای عیب فنی ذاتی در خط تولید باشد و به همین صورت به مشتری تحویل داده شود. تحت این شرایط، در صورتی که نقص فنی ذاتی خودرو عامل اصلی حادثه باشد، علاوه بر سایر عوامل، شرکت سازنده خودرو نیز ممکن است مسئول شناخته شود. به عنوان مثال اگر جنس مواد استفاده شده در تولید میل گاردان یک خودرو مطلوب نبوده و این قطعه مهم، در بازه زمانی نسبتا کوتاه دچار شکستگی به خودی خود شود، احتمال مقصر دانستن تولیدکننده خودرو بالا میرود.
خرابی یا فرسودگی لاستیکها
کاهش چسبندگی لاستیکها یکی از عوامل مهم واژگونی خودرو است. لاستیکهای فرسوده، کمباد یا آسیبدیده میتوانند موجب از دست رفتن کنترل خودرو، بهویژه هنگام پیچیدن یا انجام مانورهای اضطراری شوند.
ترکیدن لاستیک فرسوده در سرعتهای بالا نیز میتواند کنترل خودرو را بهطور کامل از راننده سلب کند. بررسی منظم وضعیت لاستیکها، تعویض بهموقع و تنظیم صحیح فشار باد بهترین راه برای کاهش این خطر است. به طور کلی حتی اگر ظاهر لاستیکهای شما سالم باشد، بهتر است بعد از حدود ۴ سال استفاده از این تایرها، آنها را با نمونههای نو و باکیفیت تعویض کنید تا خطر ترکیدگی تایر به حداقل برسد.
شرایط نامناسب مسیر
سطح خیس جاده، یخزدگی، بارش برف، چالههای ریزودرشت آسفالت، ناهمواری مسیر و نبود گاردریل یا جداکنندههای مناسب، نبود تابلوی هشدار دهنده و… همگی احتمال واژگونی خودرو را افزایش میدهند.
به ویژه در جادههای روستایی یا مسیرهایی که موانع حفاظتی یا علایم هشدار دهنده کافی ندارند، رانندگانی که کنترل خودرو را از دست میدهند، بیشتر در معرض خروج از مسیر و واژگونی قرار میگیرند.
خطای سایر رانندگان
در برخی موارد ممکن است راننده خودروی واژگونشده هیچ نقشی در وقوع حادثه نداشته باشد. ورود ناگهانی یک راننده به مسیر شما، بریدن مسیر در سرعت بالا یا مجبور کردن شما به انجام مانور اضطراری میتواند باعث انحراف شدید خودرو و در نهایت واژگونی شود.
خستگی و خواب آلودگی راننده، رانندگی در حالت مستی یا حواسپرتی سایر رانندگان از مهمترین عواملی هستند که میتوانند چنین شرایطی را ایجاد کنند.
راههای پیشگیری از چپ کردن ماشین
اگرچه جلوگیری از همه حوادث واژگونی خودرو امکانپذیر نیست، اما اقدامات زیر میتواند این خطر را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد:
استفاده از سامانه کنترل پایداری الکترونیکی: سیستم کنترل پایداری الکترونیکی یکی از مهمترین تجهیزات کاربردی در زمینه کاهش احتمال واژگونی و چپ کردن ماشین است. خوشبختانه طبق استانداردهای جدید، تمامی خودروهای تولید داخل و وارداتی به کشور ما باید حتماً به این سیستم مهم تجهیز شوند تا احتمال بروز تصادف و واژگونی ناشی از برهم خوردن پایداری خودرو به حداقل برسد.
بررسی منظم فشار باد و میزان فرسودگی لاستیکها: تنظیم بودن باد تایرها میتواند چسبندگی آنها را به سطح جاده در حد مطلوب قرار دهد و از ایجاد انحراف یا ناپایداری در خودرو جلوگیری کند. بدین منظور توصیه میشود حداقل هفته یک بار باد تمام تایرها را تنظیم کنید تا احتمال ناپایداری و انحراف خود را ناشی از عدم بالانس باد تایرها به کمترین سطح ممکن برسد.
پرهیز از حمل بار سنگین روی سقف: حمل بار سنگین روی سقف نیز میتواند تعادل دینامیکی خودرو را به ویژه هنگام عبور سریع از مسیرهای مارپیچ به حد بیشتری بر هم بزند و در نتیجه احتمال چپ کردن ماشین افزایش مییابد.
خودداری از بارگیری بیش از حد خودرو: قرار دادن بار بیش از حد سنگین و بالاتر از ظرفیت در خودرو سبب میشود تا فشار زیادی به تایرها و سیستم تعلیق وارد شود در نتیجه احتمال ترکیدگی تایر و یا خرابی سیستم تعلیق بالا میرود که هر دو عامل نقش مهمی در برهم خوردن تعادل ماشین و چپ کردن خودرو به ویژه در سرعتهای بالا ایفا میکنند.
کاهش سرعت در پیچها و رمپهای ورودی و خروجی بزرگراهها: کاهش سرعت و به حداقل رساندن شتاب خودرو در مسیرهای منحنی شکل نظیر ورودی یا خروجیهای جاده میتواند نقش مهمی در کاهش احتمال چپ کردن خودرو تحت این موارد داشته باشد.
بستن کمربند ایمنی در تمام طول سفر: شاید بستن کمربند ایمنی به طور مستقیم تاثیری در چپ کردن ماشین نداشته باشد، اما قطعاً در کاهش صدمات بدنی به سرنشینان تاثیر بسزایی دارد و در تمامی شرایط باید از بسته بودن کمربند ایمنی تمام سرنشینان در زمان استفاده از خودرو مطمئن شد.
کمربند ایمنی مؤثرترین ابزار حفاظتی در تصادفات واژگونی است و پرتاب شدن سرنشین به بیرون از خودرو در این حوادث تقریباً همیشه با فوت یا جراحات بسیار شدید همراه است.
آسیبهای بدنی رایج در تصادفات واژگونی خودرو
چپ کردن خودرو نوعی برخورد بسیار شدید و چندجهته است که سرنشینان را همزمان در معرض نیروهایی از زوایای مختلف قرار میدهد. رایجترین آسیبها عبارتاند از:
- آسیبهای مغزی تروماتیک (TBI) ناشی از مچاله شدن سقف یا برخوردهای مکرر سر
- آسیب نخاعی و فلج
- شکستگی جمجمه و استخوانهای صورت
- شکستگی استخوانها، بهویژه در دستها، پاها و دندهها
- آسیب اندامهای داخلی در اثر تغییر شکل بدنه یا فشار کمربند ایمنی
- صدمات بافت نرم شامل پارگی پوست، رباطها و عضلات
- مرگ، بهویژه در مواردی که سرنشین از خودرو به بیرون پرتاب شود
جمع بندی
سوانح واژگونی خودرو از مرگبارترین انواع حوادث رانندگی هستند که ممکن است برای یک راننده رخ دهند. در این زمینه علاوه بر نوع خودرو، عواملی مانند رفتار راننده، شرایط جاده و عوامل محیطی نیز میتوانند باعث چپ کردن ماشین شوند. بنابراین با رعایت کردن یک سری نکات میتوان احتمال بروز چنین حوادث مرگبار و ناراحت کنندهای را به حداقل رساند.
اطمینان از سلامت تایرها و تعویض آنها پیش از فرسودگی، برطرف کردن نقایص فنی خودرو به ویژه در حوزه سیستم تعلیق و فرمان، رانندگی نکردن در شرایط خستگی مفرط و خواب آلودگی، استراحت کوتاه در هر ساعت رانندگی، استفاده از خودروهای دارای تجهیزات مدرن پیشگیری از تصادف و هشدار دهنده خستگی راننده، قرار ندادن بار سنگین و بیش از ظرفیت در خودرو و… از جمله مهمترین عواملی هستند که در پیشگیری از بروز سوانح رانندگی نظیر چپ کردن خودرو کاملاً موثر خواهند بود.
همچنین سرعت بیش از حد مجاز هم یکی از عوامل مهم و رایج در بسیاری از واژگونیهای مرگبار محسوب میشود. در واقع، حدود ۴۰ درصد از واژگونیهای منجر به فوت با سرعت غیرمجاز مرتبط هستند و نزدیک به سهچهارم این حوادث در جادههایی رخ دادهاند که محدودیت سرعت آنها ۹۰ کیلومتر بر ساعت یا بیشتر بوده است. حقیقت محض این است که سرعت بالا جان انسانها را میگیرد. با کاهش سرعت، احتمال حفظ کنترل خودرو و جلوگیری از چپ کردن ماشین به میزان قابل توجهی افزایش مییابد.
علاوه بر موارد یاد شده، حواس پرتی راننده را نیز جزو مهمترین دلایل چپ شدن خودرو بدانیم؛ تقریباً همه رانندگان تجربه کردهاند که برای لحظهای حواسشان پرت و خودرو به سمت حاشیه جاده منحرف شود. واکنش طبیعی بسیاری از افراد در چنین شرایطی، چرخاندن ناگهانی فرمان به سمت مسیر اصلی است. این اقدام ممکن است به اصلاح بیش از حد مسیر منجر شود و خودرو را به حرکت زیگزاگی یا نوسان شدید از یک سمت به سمت دیگر وادار کند.
حدود ۹۰ درصد از خودروهای درگیر در واژگونیهای تکخودرو، هنگام انجام مانورهای معمول رانندگی مانند حرکت مستقیم یا عبور از پیچ، درگیر حادثه شدهاند. هنگامی که راننده دچار حواسپرتی، بیتوجهی یا اختلال در تمرکز باشد، احتمال وقوع تصادف بهطور چشمگیری افزایش پیدا میکند.
بنابراین تلفن همراه خود را کنار بگذارید، تمرکزتان را روی مسیر حفظ کنید و شاید بتوانید از وقوع یک واژگونی و حتی از دست رفتن جان خود جلوگیری کنید.
فروش خودرو
قیمت روز خودرو
تخمین قیمت
خرید خودرو
کسب درآمد از خودرو۴۵
مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید