دوو ریسر؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

بازار خودرو ایران اولین تکانه‌های سنگین و تغییرات اساسی در روال خودروسازی را در دهه 1370 شمسی شاهد بود. تنها چند سال از جنگ ویرانگر هشت ساله با عراق گذشته و اقتصاد ایران در مسیر بازگشت به شرایط نرمال قرار داشت.

خودروهای عرضه‌شده در این دهه چه از نمونه‌های نادر خارجی، چه نسخه‌های وارداتی حاشیه‌دار (تیراژ محدود و غالبا غیر قانونی) و چه نسخه‌های مونتاژی، غالبا در دو اصل با یکدیگر در اشتراک بودند: اقتصادی و ارزان‌قیمت.

دوو ریسر (Daewoo Racer) یکی از نام‌های گم‌شده این دوران در بازار خودرو ایران است که امروزه تعداد بسیار معدودی از آن در بازار به جا مانده و طرفدار چندان خاصی ندارد. با این حال داستان دوو ریسر موجب می‌شود که نگارش این مقاله به یک چالش جذاب فرهنگی و تاریخی بدل شود.

معرفی دوو ریسر

نمی‌توان بدون معرفی تاریخچه و زادگاه دوو ریسر یک‌راست سر اصل مطلب رفت و مشخصات فنی این خودرو را بررسی کرد. اما برای آشنایی با دوو ریسر و اینکه خودرو سایز کوچک و جمع‌وجور کره‌ای از کجا سرچشمه می‌گیرد، باید یک فلش‌بک سنگین در زمان زده و به دهه 1980 میلادی بازگردیم.

دو بحران شدید سوخت در سال‌های 1973 و 1979 میلادی در کشور آمریکا، دهه 1980 میلادی را برای خودروسازان آمریکایی به یک کابوس و برای خودروسازان اقتصادی سایز کوچک کم‌مصرف به یک فرصت طلایی بدل کرد.

خودروسازان آمریکایی برای همسویی با تغیرات بسیار ناگهانی و شدید در استانداردهای مصرف سوخت، آلایندگی و تغییرات سلیقه‌ای مشتریان، در جست‌وجوی گزینه‌های جایگزین سریع و ارزان‌قیمتی بودند که سهم فروش برند را در بازار ملی (بازار داخلی ایالات متحده آمریکا) و بازارهای هدف صادراتی حفظ کند. این مهم ما را به یک تکنیک صنعتی با نام مهندسی برند (بَج اِنجینییر / Badge Engineer) می‌رساند. مهندسی برند به معنای استفاده از یک محصول رایج در یک بازار هدف مشخص با اعمال تغییرات جزئی در مشخصات فنی و ظاهری است.

اما بیایید به‌جای توضیح مهندسی برند، این مفهوم را در قالب دوو ریسر بیان کنیم. جنرال موتورز در آن دوران مالک برندهای خودروسازی غیر آمریکایی بسیاری به حساب می‌آمد که دوو کره جنوبی (با نام دیگر جنرال موتورز کره جنوبی / GM-Korea) و اپل آلمان نیز شامل آن‌ها بود. در نتیجه بسیاری از قطعات به‌کاررفته در خودروهای این دو برند کره‌ای و آلمانی، مستقیما از بازار آمریکا و از سوی جنرال موتورز تامین می‌شد.

دوو کره جنوبی و اپل آلمان با همکاری یکدیگر محصولی اقتصادی و ارزان‌قیمت به تولید رسانده بودند که اساس پلتفرم آن اپل کَدِت (Opel Kadett E) با نام دیگر واکسال اَسترا (همان نسخه قدیمی اپل اَسترا) تشکیل می‌داد. این خودرو سایز کوچک بر اساس پلتفرم T جنرال موتور (GM T-Body) بنا شده و از سوی اپل و دوو در طراحی و ساخت خودروهای مختلفی استفاده شد.

یکی از این خودروها دوو لمانز (LeMans / لومان) است که از سال 1986 به بازار راه یافت. لمانز در بازارهای هدف مختلف با نام‌های متنوعی از جمله دوو فانتزی، دوو پوینتر، دوو ریسر و در بازار کانادا تحت برندهای آسونا GT/SE و پاسپورت اوپتیما عرضه شد. اما خود بازار آمریکا نیز از نعمت حضور این خودرو اقتصادی بی‌بهره نماند. در نتیجه جنرال موتورز دوو لمانز را در کشورهای آمریکای شمالی تحت برند پونتیاک و با نام لمانز روانه بازار کرد. پس تمامی نام‌های بیان‌شده عملا نسخه‌های مهندسی برند خودرو دوو لمانز در بازارهای هدف به حساب می‌آیند.

این خودرو در دهه 1370 شمسی (معادل با بازه زمانی تقریبی ابتدایی دهه 1990 میلادی) به همراه سایر خودروهای وارداتی تیراژ انبوه بازار ایران (ملقب به خودروهای دهه 90) در تعداد محدود وارد کشور شد. تنها نکته کوچک اما بسیار مهمی که باید در نظر داشته باشید آن است که انواع دوو ریسر وارداتی بازار ایران که بیشتر در نسخه سدان و در تعداد انگشت‌شمار در نسخه هاچ‌بک به کشور راه یافتند، هر دو نسخه قبل و پس از فیس‌لیفت 1991 را دربر می‌گیرند، با این تفاوت که تعداد نمونه‌های فیس‌لیفت بیشتر از نسخه قدیمی است.

پس دوو ریسر عملا یک خودرو کره‌ای / آلمانی تولیدشده بر اساس پلتفرم و قطعات آمریکایی جنرال موتورز است. در نتیجه جای تعجب ندارد که بسیاری از قطعات و سنسورهای به‌کاررفته در محصولات این دو برند غیر آمریکایی با خودروهای تولید جنرال موتورز آن دوران نظیر شورولت سلبرتی، اولدزمبیل کاتلس سییرا و بعضا حتی با قطعات شکل‌دهنده پیشرانه‌های مشهور 305 و 350 مشترک باشد.

اما داستان دوو ریسر اینجا تمام نمی‌شود. دوو لمانز در دو نسل به تولید رسید که نمونه موجود آن در بازار ایران را غالبا نسخه فیس‌لیفت نسل اول تشکیل می‌دهد. اما نسل دوم که در سال 1994 روانه خط تولید دوو شد نیز در بازار ایران حضور دارد، آن هم به صورت مونتاژی اما نه با نام ریسر!

نسل دوم دوو لمانز در بازار کره جنوبی از سال 1994 تا 1997 بر خط تولید قرار داشت. این خودرو اما با اعمال تغییرات طراحی در بسیاری از بازارهای هدف با نام‌های جدیدی نظیر دوو هِوِن، دوو نِکسیا (در بازار ازبکستان) و مخصوصا در بازار کره جنوبی با نام کاملا متفاوت دوو سیلو (Cielo) به تولید رسید!

بله، نسل دوم دوو ریسر دقیقا همان دوو سیلو است که در بازار ایران از سوی کرمان موتور و در دهه 1370 شمسی در تیراژ قابل توجه به تولید رسید. هرچه دوو ریسر (لمانز نسل اول) در بازار ایران فاقد محبوبیت است، در عوض نسخه نسل دوم آن با نام جدید دوو سیلو به دلیل داشتن طراحی زیباتر و همچنین تولید داخلی از سوی کرمان موتور، هنوز هم در زمره کلاسیک‌های مونتاژی دهه 1370 بازار ایران به حساب می‌آید.

دوو ریسر در ساختار اتاق سدان، هاچ‌بک پنج در و هاچ‌بک سه در به تولید رسید. این خودرو بیشتر در نسخه سدان و سپس در نسخه هاچ‌بک پنج در در بازار ایران حضور دارد. نسخه هاچ‌بک سه در آن به بازار ایران راه نیافت.

طراحی ظاهری دوو ریسر

نمای بیرونی دوو ریسر به عنوان یک خودرو اقتصادی و ارزان‌قیمت روزمره فاقد هرگونه هیجان است. این خودرو به منظور کاهش هزینه‌های سوخت و مقابله با دشواری‌های اقتصادی پایان دهه 1970 و 1980 میلادی شکل گرفته بود.

با این وجود طراحی بدنه ریسر کاملا بر اساس اصول ائرودینامیک دنبال شد تا حاصل کار دستیابی به ضریب دگر (.Cd) برابر با 0.32 در نسخه هاچ‌بک و 0.33 در نسخه سدان باشد. اعدادی که برای آن دوران بسیار قابل توجه و نشانگر شکافت بسیار خوب هوا به هنگام حرکت و سندی قابل استناد بر مصرف سوخت بسیار کم خودرو بود.

شاید ظاهر بیرونی ریسر چنین موضوعی را به سادگی بروز ندهد اما در نمای جانبی با نیم‌نگاهی به پوزه کشیده و بسیار باریک که مستقیما از سبک طراحی خودرو مفهومی اپل تِک-1 (Tech-1) مدل 1980 الهام گرفته است، متوجه دقت طراح در راستای دستیابی به بهترین سطح از ضریب درگ خواهید شد.

ریشه طراحی دوو ریسر از قلم گوردون براون (Gordon M. Brown) آمریکایی نشات می‌گیرد. کسی که مسئولیت تغییر زبان طراحی اپل کدت سری D (Kadett D) و ارائه یک جانشین مدرن را در سال 1980 بر عهده داشت.

داستان از این قرار است که براون در سال 1964 با پیوستن به گروه خودروسازی جنرال موتورز مسیر پیشرفت را در شرکت‌های زیرمجموعه نظیر اولدزمبیل، پونتیاک و شورولت پیمود تا در سال 1980 به عنوان مدیر ارشد بخش طراحی جنرال موتورز اروپا راهی راسلهایم آلمان شده تا برای جایگزینی اپل کدت سری D جانشینی جدید قلم بزند.

پروژه طرح جانشینی کدت سری D به خوبی پیش رفت و بیشتر فرایند طرح نهایی انجام گرفته بود. گوردون براون که یک عکاس حرفه‌ای نیز بود به منظور استراحت در راستای یک روز مرخصی به دیدار از صخره تاریخی لورلِی (Lorelei) بر فراز رودخانه راین رفت. اما در یک لحظه غفلت بر اثر سُر خوردن در حالی که تنها 41 سال سن داشت به سوی مرگ خود در عمق دره راین سقوط کرد. گوردون براون از دیدگاه حجم فروش خودروهای طراحی‌شده از سوی او، یکی از برترین طراحان حوزه خودرو در جهان و یکی از مشاهیر طراحی صنعتی در بازار خودرو اروپا به حساب می‌آید که متاسفانه طول عمر بسیار کوتاهی داشت.

ساختار طراحی دوو ریسر (دوو لمانز) مستقیما از همان زبان طراحی جدیدی الهام گرفت که براون از سال 1980 تا 1983 برای جانشین اپل کدت سری D قلم زد. در نتیجه هر بار که به ظاهر بیش از حد ساده، پیش پا افتاده و به دور از هیجان دوو ریسر نگاه می‌کنید در ذهن داشته باشید که این طراحی قدیمی و از مد افتاده در دوران عرضه ریسر به بازار بین‌الملل به عنوان یکی از ائرودینامیک‌ترین خودروهای جهان شناخته می‌شد.

طراحی داخلی دوو ریسر

دوو ریسر یک خودرو اقتصادی، ارزان‌قیمت و روزمره زاده دهه 1980 میلادی است. پس عملا هیچ فاکتوری به نام لوکس‌گرایی، تجمل و مصرف‌گرایی در آن دیده نمی‌شود. از آن جایی که دهه 1980 میلادی در صنعت خودروسازی جهان به عنوان یکی از بدترین دهه‌های تاریخ خودروسازی شناخته می‌شود، کابین ریسر نیز پیرو المان‌های همان دوران شکل گرفت.

استفاده فراوان از متریال پلاستیکی، ترکیب تریم پارچه و پلاستیک در ساختار رودری‌ها البته در هماهنگی با پوشش پارچه‌ای صندلی‌ها، استفاده از ادوات و کلید‌های کنترلی فیزیکی پلاستیکی، همگی فاکتورهایی کاملا مشترک در بین خودروهای اقتصادی رایج آن دوران است.

سبک طراحی کابین، از ساختار زاویه‌دار داشبرد در سمت راننده گرفته تا مجموعه کلاستر آنالوگ، مجموعه کلید‌های کنترلی سیستم تهویه مطبوع، ساختار دسته دنده و غربیلک سه‌شاخه فرمان مزین به لوگو تجاری دوو، اگر ساختار طراحی خودرو اقتصادی دیگری نظیر پرایدهای قدیمی تولید سایپا را یادآور نشود، بدون تردید زبان طراحی سایر اعضای خانواده دوو و حتی برخی از ژاپنی‌های آن دوران نظیر هوندا آکورد و میتسوبیشی گالانت ۱۹۹۲ را یادآور خواهد شد.

با این حال ساختار طراحی کابین مستقیما بر اساس کاربری روزمره و ارائه بیشترین حجم ممکن از آسایش شکل گرفته است. همه چیز در دسترس راننده و شاگرد قرار دارد و طراحی ارگونومی صندلی‌ها به شکل جالب توجهی راحت‌تر از هر محصول تولید داخل امروزی از ساخته‌های ایران خودرو و سایپا است.

این خودرو در نسخه سدان با فضای صندوق 470 لیتری به بازار عرضه شد. رقمی در خور احترام که نه‌تنها برابر با استانداردهای خودروهای هم‌کلاس امروزی است، بلکه باز هم با در نظر داشتن سهولت کاربری روزمره طراحی شده است.

مشخصات فنی دوو ریسر

دوو ریسر بازار ایران نسل اول دوو لمانز کره جنوبی است. این خودرو با نسخه نسل دوم که ما در ایران با نام دوو سیلو می‌شناسیم، هیچ تفاوت فنی بارزی ندارد. در نتیجه همانند دوو سیلو، ریسر نیز از یک پیشرانه تنفس طبیعی چهار سیلندر 8 سوپاپ (SOHC / تک میل‌سوپاپ-2 سوپاپ در هر سیلندر) به حجم 1.5 لیتر از خانواده سری 15MF به طراحی و توسعه مشترک جنرال موتورز و اپل بهره می‌گیرد. این پیشرانه کم‌مصرف‌ترین، کوچک‌ترین و اقتصادی‌ترین موتور عرضه‌شده در دو نسل تولیدی دوو لمانز (ریسر و سیلو) و ملقب به تیپ GTE به حساب می‌آید. تیپ دیگری از ریسر با نام GTi نیز وجود دارد که از پیشرانه قدرتمندتر 1.6 لیتری انژکتوری (GM-G15SF) بهره می‌برد. همچنین موتور 2 لیتری (GM-C20LZ / قدرتمندترین پیشرانه ممکن) نیز برای این خودرو در نظر گرفته شده که در بازار ایران موجود نیست.

با توجه به سال تولید و بازار هدف صادراتی، سیستم سوخت‌رسانی در دوو ریسر یا از نمونه کاربراتوری و انژکتوری TBI (انژکتور تک سوزن دریچه گاز) بخصوص در نسخه نسل پیش از فیس‌لیفت یا از نوع انژکتور MPI (انژکتور چند نقطه‌ای) در نسخه‌های پس از فیس لیفت و همچنین مدل تولیدی نسل دوم (دوو سیلو) است. بیشتر تیپ‌های موجودی ریسر در بازار ایران را نسخه انژکتوری TBI و در نمونه‌های فیس‌لیفت نسخه انژکتوری MPI تشکیل می‌دهند. اما در هر صورت، پیشرانه‌های به‌کاررفته در خانواده دوو ریسر توان و گشتاور خیره‌کننده‌ای ارائه نخواهد داد.

بنابراین حتی با داشتن وزن نهایی بسیار کم و استفاده از گیربکس 5 سرعت دستی، شتاب اولیه چیزی در حدود 12 تا 16 ثانیه و مصرف سوخت متوسط آن برابر با 8 تا 9 لیتر در هر 100 کیلومتر است. اعدادی که با استانداردهای امروز خودروسازی اقتصادی ایران تقریبا برابری کرده و چندان هویت قدیمی خود را بروز نمی‌دهد.

هویت اقتصادی دوو ریسر حتی در ساختار زیربندی و سیستم تعلیق نیز مشهود است. این خودرو درست همانند خودروهای اقتصادی و ارزان‌قیمت درون‌شهری امروزی نظیر خانواده پراید، خانواده پژو 206، 207، پارس، 405، سمند و … در محور جلو از سیستم تعلیق مستقل مکفرسون استرات با ترمز‌های دیسک و در عقب از سیستم تعلیق محور پیچشی یکپارچه نیمه مستقل با ترمزهای کاسه‌ای بهره می‌گیرد.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های دوو ریسر

به عنوان یک خودرو ارزان‌قیمت روزمره قدیمی، دوو ریسر عملا با قابلیت‌ها و امکانات رفاهی یا ایمنی بخصوصی همراه نیست. با این حال از آن‌ جایی که بازار هدف اصلی این خودرو کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا و بسیاری دیگر از کشورهای اروپایی را دربر می‌گرفت، برخی ویژگی‌ها نظیر بالابر برقی چهار شیشه، قفل مرکزی، سیستم تهویه مطبوع دستی، کمک فرمان هیدرولیک، سیستم رادیو پخش، گیربکس اتوماتیک 3 سرعت (در برخی از بازارها) و سیستم ضد قفل ترمز (در برخی از بازارها) به صورت استاندارد در دوو ریسر ارائه می‌شد.

جدول زیر فهرست آپشن‌های دوو ریسر در ایران است.

مزایای دوو ریسر

• اعتبار برندهای دخیل در طراحی و ساخت (جنرال موتورز، دوو و اپل)
• دوام فنی قابل قبول
• کیفیت سواری خوب
• مصرف سوخت کم
• فضای صندوق بزرگ
• قیمت مناسب

معایب دوو ریسر

• کارکرد بالا، احتمال خرابی و پوسیدگی
• کمبود قطعات یدکی اصلی
• کمبود مکانیک متخصص
• محبوبیت کمتر از دوو سیلو
• واردات محدودتر از دوو سیلو
• بازار دست دوم ضعیف

قیمت دوو ریسر در بازار

اگر در فضای مجازی در جست‌وجوی دوو ریسر باشید خواهید دید که آگهی‌های فروش خودرو برای این ماشین ممکن است حتی به تعداد انگشتان یک دست نیز نرسد. این مهم در حالی است که تعداد آگهی‌های فروش خودرو دوو سیلو حداقل سه تا پنج برابر بیشتر است.

دوو ریسر امروزه در نسخه‌های بسیار تمیز و بکر تقریبا وجود ندارد اما دوو اسپرو، به عنوان یک سدان گران‌قیمت‌تر وارداتی، رده بالاتر، شیک‌تر از ریسر و سیلو، در نسخه‌های بسیار تمیز و در بازه قیمت نسبتا قابل توجه در بازار معامله می‌شود.

برادر جدیدتر و شیک‌تر مونتاژی ریسر، یعنی همان دوو سیلو خودمان در بازه قیمت خودرو 400 تا 700 میلیون تومان بر حسب میزان سلامت ظاهری و فنی فی می‌خورد. این مهم در حالی است که دوو ریسر به عنوان خودرویی مهجور با تیراژ واردات بسیار کم، در بهترین حالت در حدود 250 تا 400 میلیون تومان قیمت دارد.

دوو ریسر اگرچه برادر تنی دوو سیلو است اما تیراژ واردات بسیار محدود آن، کمبود قطعات تزئیناتی و ظاهری، دشواری تامین قطعات اصلی و عدم دسترسی به مکانیک خبره آن را در جایگاهی بسیار ضعیف‌تر از دیدگاه محبوبیت نسبت به سیلو مونتاژی قرار می‌دهد.

https://khodro45.com/mag/?p=120580