ریپ زدن ماشین؛ علت و علائم در حالت درجا و شتاب‌گیری

ریپ‌زدن یا کارکرد ناهماهنگ پیشرانه، از جمله رایج‌ترین مشکلات فنی است که بسته به ریشه‌ بروز آن، می‌تواند با هزینه‌ای اندک رفع شده یا مخارج سنگینی را به مالک خودرو تحمیل کند. این ناهنجاری گاهی در لحظه استارت خودرو و شروع روشن‌شدن موتور خودنمایی می‌کند و گاهی هم حین حرکت و در دورهای بالای موتور نمایان می‌شود. از آنجا که عوامل متعددی در بروز این نقص نقش دارند، برای عیب‌یابی دقیق پیش از فروش خودرو یا استفاده روزانه از ماشین باید تمامی بخش‌های کلیدی پیشرانه، از جمله سیستم برق و جرقه‌زنی، مجموعه‌ سوخت‌رسانی، عملکرد سنسورها و همچنین وضعیت سلامت سرسیلندر را مورد بررسی قرار داد.

تعریف حالت ریپ‌ زدن موتور خودرو

کارکرد صحیح و تنظیم موتور خودرو باید به این حالت باشد که صدای کارکرد موتور و خروجی اگزوز کاملاً یکنواخت و به یک شکل باشد. موتور باید بدون لرزش کار کند و حتی تکان‌های بسیار ریز موتور نیز باید یکنواخت بوده و صدای موتور نیز نرم شنیده شود. حالا اگر این کارکرد یکنواخت موتور و صدای یکنواخت و ریتم سینوسی شکل آن، یک آن به هم بریزد، به این وضعیت دل زدن یا ریپ‌ زدن می‌گوییم.

این ریپ‌ زدن می‌تواند برای یک‌لحظه باشد و یا به صورت ممتد مثل یک نمودار سینوسی، ادامه پیدا کند. صدای اگزوز از دیگر نشانه‌های ریپ‌ زدن موتور خودرو است. به صورتی که صدای «تُپ تُپ» از اگزوز خودرو شنیده می‌شود. همچنین وقتی خودرو ریپ می‌زند، دور موتور نیز نوسان می‌کند و از حالت طبیعی خودش، پایین‌تر می‌آید. ریپ‌زدن یا همان دل زدن اگر در حین گازدادن ماشین اتفاق بیفتد، به راحتی و به وضوح خود را نشان می‌دهد و مکث در شتاب‌گیری و یک تکان کوچک از نشانه‌های آن است.

عوامل و علت ریپ‌ زدن موتور خودرو

همان طور که گفته شد ریپ‌ زدن موتور می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. از وجود عیب‌وایراد در سیستم برق و جرقه‌زنی موتور گرفته تا وجود عیب در سیستم سوخت‌رسانی، سرسیلندر، اتصالات برقی و… که هرکدام از این بخش‌ها شامل قطعات مختلفی هستند که می‌تواند در بروز این وضعیت نقش داشته باشند.

ایراد در سوکت‌ها و اتصالات قطعات

در بسیاری از مواقع، خرابی سوکت‌های قسمت‌هایی مثل سنسور میل‌سوپاپ و یا سنسور میل‌لنگ و در اکثر مواقع، خرابی سوکت کوئل باعث ریپ‌زدن‌های ناگهانی خودرو می‌شود. قطع و وصل ناگهانی مدار به خاطر خرابی سوکت‌ها باعث کارنکردن صحیح موتور مثل از کار افتادن یک یا چند سیلندر می‌شود که نتیجه آن، ریپ‌ زدن موتور خودرو خواهد بود. این عیب خصوصاً در خودروهای کارکرده و قدیمی به خاطر خشک‌شدن سوکت‌ها و سیم‌ها، بیشتر دیده می‌شود.

در زمان ریپ‌ زدن ماشین، می‌توان آن را دیاگ زد. سنسوری که به علت خرابی سوکت‌ها، کارکرد درستی ندارد، خود را نشان می‌دهد. همچنین با تکان‌دادن‌های کوچک اتصالات و سوکت‌ها در زمان ریپ‌زدن ماشین، امکان پیداکردن اتصالی و سوکت معیوب نیز وجود دارد.

ایراد در سوپاپ های موتور

تنظیم‌نبودن فیلر سوپاپ‌ها و یا مشکل در آن‌ها نیز می‌تواند باعث ریپ‌ زدن موتور ماشین شود. البته شکل این ریپ‌ زدن با ریپ زدنی که مثلا به خاطر ایراد در برق ماشین است، مفاوت خواهد بود. به این صورت که در حالی که موتور ماشین به صورت صاف و بدون مشکل در حال کار است، گاهی مواقع یک سکته در کارکرد موتور دیده می‌شود که این وضعیت را می‌توان به خوبی از اگزوز خودرو متوجه شد.

ضعیف بودن منفی بدنه

ضعیف‌بودن اتصال منفی باتری به بدنه خودرو که در عامیانه به آن اتصال بدنه می‌گوییم می‌تواند در کارکرد موتور و حتی برخی از دستگاه‌های برقی ماشین مثل بخاری و کولر نیز تاثیر داشته باشد. اما گاهی مواقع این شل‌بودن و ضعیف‌بودن اتصال منفی به قدری است و یا به گونه‌ای است که در عبور از دست‌اندازها باعث قطعی کامل و مقطعی برای یک لحظه می‌شود. در این موقع، ناگهان خودرو یک ریپ می‌زند و اگر این وضعیت ادامه‌دار باشد، می‌تواند ریپ‌زدن نیز به صورت مداوم تکرار شود.

نشتی هوا از شلنگ بوستر و وکیوم‌های موتور

از روی منیفولد هوای موتور خودرو، لوله‌ها و شلنگ‌های مختلفی برای قسمت‌های اطراف پیشرانه مثل بوستر ترمز، کاربراتور، هوزینگ‌ها و… گرفته می‌شود. فرسودگی و هواکشیدن این شلنگ باعث ریپ‌زدن موتور خودرو می‌شود. در موتورهای جدید که شلنگ‌های کمتری روی منیفولد دارند، این وضعیت در مورد بوستر ترمز زیاد دیده می‌شود که فرسودگی آن باعث هواکشیدن موتور شده و در کنار ضعیف‌شدن ترمزگیری، موتور نیز دچار افت دور موتور و ریپ‌زدن می‌شود.

ایراد در ریل سوخت

ریل سوخت در خودروهای انژکتوری شامل فشارشکن و نازل‌های انژکتور است و در بعضی از خودروها یک تلاطم‌گیر نیز در ابتدای ریل سوخت وجود دارد. گاهی مواقع پیش می‌آید که خرابی تلاطم‌گیر یا ایراد در فشارشکن ریل سوخت به طور ناگهانی پیش می‌آید و پس از مدتی برطرف می‌شود. بروز این خرابی‌ها می‌تواند فشار سوخت را در ریل سوخت تغییر دهد. اگر این فشار، کمتر از حد استاندارد شود، سوزن‌های انژکتور نمی‌توانند به خوبی کار خود را انجام دهند و در نتیجه، موتور خودرو به دل زدن و ریپ‌ زدن می‌افتد و به طرز محسوسی از قدرت تولیدی موتور کاسته خواهد شد. بهترین راه برای درک سلامت قطعات ریل سوخت، تست فشار آن‌ها با کمک دستگاه فشارسنج سوخت است.

ایراد در انژکتورها

انژکتورها وظیفه رساندن یک حجم مشخص و دقیق از سوخت را به سیلندرها برعهده دارند. این مقدار پاشش باید کاملاً دقیق و حتی با زاویه مناسب صورت بگیرد. اما گاهی مواقع به خاطر خرابی سوزن‌ها یا کاهش فشار پشت آن‌ها به دلایلی مثل ایراد در پمپ بنزین و یا ریل سوخت، حجم مناسبی از سوخت به یکی از سیلندرها نمی‌رسد. در نتیجه موتور دچار یک دل زدن و یا ریپ می‌شود. این عیب ممکن است ادامه‌دار باشد و یا فقط بعد از یک یا چند ریپ برطرف شود.

نشتی جریان از سیستم جرقه‌زنی

در سیستم جرقه‌زنی خودرو، شاهد یک جریان چند هزار ولتی با آمپر بسیار پایین هستیم. این شدت‌جریان بسیار بالا علاقه زیادی به نشتی و پریدن به صورت جرقه به قسمت‌های فلزی اطراف دارد. به همین خاطر هم در وایرها و یا سر شمع و حتی مدل‌هایی که کوئل در بالای شمع‌ها قرار دارد، کمترین عیب و ایرادی که باعث نشتی جریان شود، منجر به پریدن جرقه از مسیر صحیح به نزدیک‌ترین قسمت فلزی از بدنه موتور خواهد شد. در نتیجه به جای رسیدن جریان برق به شمع و ایجاد جرقه در سر آن، این جرقه در بین هدر می‌رود. به این ترتیب یک سیلندر برای یک‌لحظه احتراقی نخواهد داشت و موتور خودرو دچار ریپ‌ زدن می‌شود.

سوختن واشر سرسیلندر

سوختن واشر سرسیلندر باعث ورود آب به داخل موتور و نشستن آن روی شمع‌های خودرو می‌شود. این مشکل عمدتاً به دلیل خراب‌شدن مسیرهای آب در واشر سرسیلندر سوخته و در فاصله بین دو سیلندر مجاور به وجود می‌آید. در نتیجه، آب سیستم خنک‌کاری به داخل سیلندرها نفوذ می‌کند. اگر این نفوذ آب زیاد باشد، تعویض فوری واشر سرسیلندر الزامی است. اما گاهی مواقع سوختن واشر سرسیلندر کم است یا به اصطلاح واشر ترسیده است و در حین کار موتور، این مشکل چندان آشکار نیست. با این حال، وقتی موتور برای مدت طولانی خاموش باشد، آب نفوذ کرده به سیلندر، بخار می‌شود و بر روی شمع‌ها می‌نشیند. این امر می‌تواند هنگام استارت‌زدن و روشن‌کردن موتور، منجر به ریپ‌زدن شود که معمولاً با چند دقیقه کارکرد موتور و گرم‌شدن شمع‌ها برطرف خواهد شد. این ایراد بیشتر در اول صبح یا بعد از چندین ساعت خاموشی موتور خودرو، خود را نشان می‌دهد.

روغن‌سوزی و سوختن شمع

در شرایطی که موتور روغن می‌سوزاند، بخار روغن روی شمع‌ها نشسته و قدرت جرقه شمع را کم می‌کند. این مشکل، به ویژه در هوای سرد، بیشتر احساس می‌شود، زیرا لایه روغنی که روی شمع‌ها تشکیل شده، زمان بیشتری برای ازبین‌رفتن نیاز دارد. همانند مشکل نفوذ آب، این عیب نیز با گرم‌شدن شمع‌ها بهبود پیدا می‌کند، اما زمان بیشتری برای برطرف‌کردن کامل آن لازم است. موتوری که روغن‌سوزی خفیف دارد، بعد از مدتی کارکرد صاف می‌شود و ریپ‌ زدن آن از بین می‌رود. این عیب هم مثل سوختن واشر سرسیلندر، خود را بعد از چندین ساعت خاموشی موتور خودرو مثل زمان روشن‌کردن موتور در اول صبح، نشان می‌دهد.

تنظیم نبودن تایم موتور

یکی از علل شایع ریپ‌ زدن موتور، تنظیم نبودن دقیق زمان‌بندی یا همان تایم پیشرانه است. میزان تأثیر این مشکل، بسته به شدت آن، می‌تواند متفاوت باشد. حتی در مواردی که تنظیم تسمه تایم خودرو به میزان یک یا دو دندانه دچار خطا باشد، این اختلال منجر به ریپ‌زدن موتور شود. گاهی مواقع کارکرد موتور خودرو با وجود خطا در تایم موتور در دورهای پایین تا میانه خوب و دقیق است؛ اما با بالارفتن دور موتور، پیشرانه به ریپ‌ زدن می‌افتد. گاهی مواقع نیز این وضعیت برعکس است که بستگی به مقدار خطا و وضعیت آن دارد.

ایراد در منیفولد هوا

نشتی از منیفولد هوا شبیه به خرابی استپر عمل کرده و باعث افزایش بی‌مورد دور موتور و نوسان آن می‌شود. به‌ویژه بعد از تمیزکردن هوزینگ یا منیفولد هوا، این مشکل بیشتر خود را نشان می‌دهد و در هوای سرد نیز شدت می‌گیرد. معمولاً با گرم‌شدن موتور، این نوسانات دور موتور کاهش می‌یابد.

نشتی از منیفولد دود

دود حاصل از احتراق باید به صورت دقیق و بدون نشتی از اگزوز خارج شود. حالا اگر نشتی از منطقه نزدیک به منیفولد و موتور مثل گلویی اگزوز و یا بغل اگزوز باشد، می‌تواند باعث دل زدن و ریپ‌زدن موتور ماشین شود. صدای خاصی که از سمت منیفولد دود و یا گلویی اگزوز شنیده می‌شود که خبر از نشتی دود از این قسمت‌ها دارد.

ایراد در پمپ بنزین و مجموعه سوخت‌رسانی

پمپ بنزین در خودروهای امروزی یک قطعه برقی است که طول عمر نسبتاً مشخصی دارد. این قطعه در خودروهای قدیمی به صورت مکانیکی وجود دارد و در این دسته از خودروها هم به مرور خراب می‌شود و در اکثر مواقع، عیب خود را در زمان گرم‌شدن نشان می‌دهد. وقتی پمپ بنزین چه از نوع برقی و چه نوع مکانیکی، به انتهای عمر خود می‌رسد، معمولاً و در اکثر مواقع در زمان گرم‌شدن و کارکردن، عیب خود را بروز می‌دهد. در این حالت، فشار سوخت تا حد زیادی پایین می‌آید و در نتیجه کاربراتور و یا سوزن انژکتور نمی‌تواند به وظیفه خود به دستی عمل کند. در نتیجه موتور خودرو دچار ریپ‌ زدن می‌شود.

راه پیداکردن این عیب، خنک‌کردن پمپ‌بنزین‌های مکانیکی و مشاهده نتیجه آن است. در مورد پمپ‌بنزین‌های برقی نیز باید مدتی خودرو خاموش کرد تا پمپ بنزین سرد شود و ببینیم که تا زمان گرم‌شدن آیا باز هم دچار ریپ‌ زدن خواهد شد یا خیر. همچنین گرفتن فشار پمپ بنزین در زمان ریپ‌زدن ماشین نیز از بهترین راه‌ها برای اطمینان از سلامت این قطعه است.

ریپ‌ زدن موتور به خاطر وجود رطوبت

گاهی مواقع به علت وجود رطوبت مثل زمان موتورشویی، جریان برق شمع‌ها نشتی پیدا می‌کند. در واقع پاشش آب در اطراف شمع‌ها و کوئل به قدری راحت باعث نشتی جرقه و به ریپ‌ افتادن ماشین می‌شود که این راه یکی از روش‌های تست نشتی کوئل است. به همین خاطر وجود رطوبت در سر شمع‌ها و یا اطراف کوئل می‌تواند باعث دل زدن و ریپ‌ زدن موتور ماشین شود. با خشک‌کردن این رطوبت که معمولاً به وسیله جریان شدید باد انجام می‌شود، این عیب نیز برطرف خواهد شد. این وضعیت در خودروهای دارای دلکو بسیار شایع‌تر بوده و راحت‌تر خود را نشان می‌دهد.

ریپ‌ زدن موتور به خاطر کثیفی فیلتر بنزین

کثیفی فیلتر بنزین باعث می‌شود تا جریان کافی و منظم سوخت به انژکتورها نرسد. همچنین کثیفی فیلتر بنزین می‌تواند منجر به عبور برخی از ناخالصی‌های ریز به سمت انژکتورها و کثیفی فیلتر آن‌ها نیز شود. در نهایت این اتفاق که ناشی از کثیف بودن فیلتر بنزین است می‌تواند در روند رسیدن دقیق و منظم سوخت به انژکتورها خلل ایجاد کند و در نهایت به ریپ‌زدن موتور خودرو بیانجامد.

ریپ‌ زدن موتور به علت کثیفی فیلتر هوای موتور

کثیفی فیلتر هوا به ندرت باعث ریپ‌زدن موتور ماشین می‌شود اما این اتفاق دور از ذهن و غیرممکن نخواهد بود. چرا که اگر فیلتر هوای موتور نیز به قدری کثیف باشد که در مانع از تامین هوای کافی برای موتور شود، می‌تواند در عین اینکه باعث کاهش محسوس توان و گشتاور تولیدی موتور می‌شود، حتی باعث شود که موتور خودرو به ریپ‌زدن بیفتد. این وضعیت معمولا در دورهای بالا که نیاز بیشتری به هوا وجود دارد، دیده خواهد شد.

خرابی استپر و حالتی شبیه به ریپ‌ زدن

استپر موتور در بعضی از خودروهای قدیمی‌تر وجود دارد. در بعضی از خودروها نیز وظیفه تنظیم دور آرام موتور بر عهده سنسورهای دیگری مثل سنسور دور آرام است. عیب و ایراد در این مجموعه باعث نوسان دور موتور می‌شود که حالتی شبیه به ریپ‌ زدن است. اما باید در نظر داشت که این وضعیت با ریپ‌ زدن متفاوت است و هرچند باعث نوسان دور موتور می‌شود؛ اما حالت دل‌زدن و ریپ‌ زدن را ندارد.

جمع‌بندی

ریپ‌ زدن موتور ماشین می‌تواند به دلایل مختلف ناشی از وجود عیب و ایراد در سیستم سوخت رسانی، جرقه‌زنی، سرسیلندر و یا سنسورهای مختلف موتور خودرو باشد. از این رو بهتر است تا اگر موتور خودرو ریپ می‌زند، در اولین قدم آن را دیاگ بزنیم. برخی از ایرادها را می‌توان با دستگاه دیاگ پیدا کرد. همچنین اگر احتمال ریپ‌ زدن را از سمت سیستم سوخت رسانی می‌دانیم، فشار این بخش را در زمان ریپ‌زدن بگیریم. اکثر اوقات، ریپ‌ زدن به خاطر محکم نبودن سوکت‌ها و شکستگی اتصالات است. این قضیه را خصوصاً در پشت انژکتورها، کوئل‌ها و سنسور میل سوپاپ و میل لنگ بررسی کنیم. شمع و وایر از دیگر قطعاتی است که ایراد داشتن آن‌ها باعث ریپ‌زدن موتور خودرو می‌شود. همچنین نشتی هوا از منیفولد هوا از دیگر دلایل ریپ‌ زدن موتور ماشین است. ریپ‌زدن می‌تواند به دلایل دیگری نیز باشد که برای رفع این عیب باید همه موارد گفته شده و بقیه موارد مورد احتمال را بررسی کرد.

نویسنده: علیرضا داودی