موتور M15 سایپا ساخت کجاست؟ بررسی مزایا و معایب

شرکت سایپا در اواخر دهه ۸۰ شمسی، محصول اقتصادی جدیدی را بر پایه پلتفرم اصلاح و به‌روزرسانی‌شده پراید با نام پلتفرم X200 به بازار عرضه کرد. این خودرو ابتدا مینیاتور نام داشت، اما بعدها نام آن به تیبا تغییر پیدا کرد و طی سال‌های بعد، به یکی از محصولات بنیادین سایپا برای توسعه و عرضه خودروهای جدید تبدیل شد.

هم‌زمان با معرفی تیبا، موتور نسبتاً جدید این خودرو نیز مورد توجه قرار گرفت. این پیشرانه از نظر ظاهری شباهت‌های زیادی به موتور پراید داشت، اما بخش‌های مهمی از آن تغییر کرده بود و به‌عنوان پیشرانه‌ای جدید با نام M15 روی تیبا نصب شد. موتور M15 بعدها وظیفه تأمین قوای محرکه محصولات جدیدتر سایپا، نظیر ساینا و کوییک، را نیز بر عهده گرفت. سال‌ها بعد، نسخه به‌روزرسانی‌شده آن با نام M15I برای تأمین نیروی محصولات خانواده کوییک، ساینا، اطلس و سهند به کار گرفته شد.

موتور M15 سایپا در حال حاضر یکی از ارزان‌ترین و اقتصادی‌ترین پیشرانه‌های خودروهای در حال تولید شرکت‌های ایرانی محسوب می‌شود و مزایا و معایب متعددی دارد. قیمت خودرو مجهز به این موتور جزو ارزان‌ترین‌ها در بازار ایران است.

معرفی موتور M15 سایپا

اگرچه موتور M15 از سال ۱۳۸۹ وارد خط تولید سایپا شد، در اصل نسخه‌ای به‌روزرسانی‌شده از موتور پراید محسوب می‌شود که با نام M13 در میان محصولات بخش قوای محرکه سایپا شناخته می‌شود. این پیشرانه‌ها توسط شرکت مگاموتور، تأمین‌کننده قوای محرکه سایپا، ساخته می‌شوند؛ اما ریشه طراحی آن‌ها به شرکت مزدا و موتور B3 این خودروساز معتبر ژاپنی در دهه‌های گذشته بازمی‌گردد.

ارتباط شرکت مزدا با موتورهای سایپا به این دلیل است که پراید در واقع یکی از محصولات قدیمی مزدا به شمار می‌رود که سال‌ها پیش تولید می‌شد و موتور آن نیز ریشه در محصولات این شرکت ژاپنی داشت. پلتفرم پراید سال‌ها پیش به شرکت کیا موتورز منتقل شد و در نهایت، در اوایل دهه ۷۰ شمسی، توسط سایپا به بازار ایران راه یافت.

شرکت سایپا نیز امتیاز استفاده و توسعه این پلتفرم را به دست آورد و سال‌ها بعد، با ارتقای آن، به پلتفرم X200 رسید؛ پلتفرمی که موتور M15 نقش اصلی را در بخش فنی آن ایفا می‌کند.

موتور M15 از نظر طراحی بخش پایینی، یعنی بلوک سیلندر و متعلقات آن، شباهت زیادی به موتور خودروی ریو دارد. بااین‌حال، نکته مهم این است که کیا ریو نسل اول، همان ریو مونتاژ سایپا، از سرسیلندر ۱۶ سوپاپ استفاده می‌کند، درحالی‌که سرسیلندر موتور M15 از نوع ۸ سوپاپ است.

همچنین بسیاری از قطعات موتور M15، نظیر کیت تسمه تایم، میل‌لنگ و برخی قطعات دیگر، با موتور M13 پراید مشترک هستند. این موضوع می‌تواند در کاهش هزینه‌های تعمیرات این پیشرانه مؤثر باشد.

مشخصات فنی موتور M15 شامل ۴ سیلندر با حجم ۱.۵ لیتر است و سرسیلندر ۸ سوپاپ روی آن نصب شده است. این پیشرانه از نوع بنزینی تنفس طبیعی است و طبق اعلام شرکت سایپا، حدود ۸۷ اسب بخار قدرت و ۱۲۸ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند.

خوشبختانه سرسیلندر موتور M15 سایپا به تایپیت‌های هیدرولیکی مجهز است و نیازی به فیلرگیری دستی یا تنظیم لقی سوپاپ‌ها ندارد. همچنین بسته به نوع خودرو، ممکن است دریچه گاز سیمی یا برقی روی این پیشرانه نصب شده باشد تا امکاناتی مانند کروز کنترل نیز در اختیار راننده قرار گیرد.

روغن مورد استفاده در این پیشرانه معمولاً از گرید ویسکوزیته 10W-40 و سطح کیفی SL یا SM و بالاتر انتخاب می‌شود. زمان تعویض روغن به نوع روغن، شرایط رانندگی و توصیه‌های دفترچه راهنمای خودرو بستگی دارد و معمولاً پس از طی مسافت ۵۰۰۰ کیلومتر یا گذشت ۶ ماه، باید تعویض شود.

درباره هزینه تعویض روغن موتور M15 سایپا نیز با توجه به نوسانات قیمت در کشورمان نمی‌توان رقم ثابتی اعلام کرد؛ اما برای مثال، در بازه زمانی شهریور تا اواسط مهر ۱۴۰۵، هزینه تعویض روغن و فیلترهای این موتور با استفاده از روغن نسبتاً باکیفیت ایرانی، حدود ۳ تا ۳.۵ میلیون تومان برآورد می‌شود.

انواع موتور M15 سایپا

موتور M15 سایپا طی سال‌ها عمدتاً با همان ترکیب اولیه و بدون به‌روزرسانی اساسی روی خودروهایی نظیر تیبا، ساینا و کوییک نصب شد. در این میان، نسخه گازسوز CNG این پیشرانه نیز گاهی در محصولاتی مانند ساینا به کار گرفته می‌شد. البته در این نسخه، عمدتاً سیستم سوخت‌رسانی گاز طبیعی و مخزن گاز به خودرو اضافه شده بود و تغییرات اساسی در ساختار موتور رخ نمی‌داد.

حداکثر قدرت نسخه CNG موتور M15 در حالت استفاده از سوخت گاز، حدود ۷۳ اسب بخار و گشتاور آن ۱۱۲ نیوتن‌متر است. در حالت بنزینی نیز این نسخه حدود ۸۳ اسب بخار قدرت و ۱۲۷ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند.

اما نخستین نسخه اصلاح‌شده اساسی موتور M15 با نام M15I معرفی شد. این پیشرانه برای مدتی با نام M15 GSI نیز در بازار شناخته می‌شد. در مقایسه با مدل پایه، تغییرات نسبتاً زیادی در بخش‌هایی مانند میل‌سوپاپ، پیستون‌ها و سایر قطعات داخلی آن، از نظر ابعاد و مشخصات، اعمال شد. ضریب تراکم این موتور نیز نسبت به قبل کمی بالاتر رفته است.

مهم‌ترین تغییرات این پیشرانه شامل اضافه‌شدن سیستم زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها (VVT)، تغییر طراحی منیفولد ورودی هوا و استفاده از منیفولد خروجی دود استیل یا همان هدرز است. مجموع این تغییرات موجب بهبود راندمان و ارتقای استاندارد آلایندگی موتور M15I شده است.

در نتیجه این تغییرات، توان موتور نیز کمی افزایش پیدا کرده و حالا حدود ۹۰ اسب بخار قدرت و ۱۳۷ نیوتن‌متر گشتاور توسط موتور M15I تولید می‌شود. این پیشرانه اکنون روی محصولات سری GX خانواده ساینا و کوییک، همچنین تمامی مدل‌های اطلس و سهند، به کار گرفته می‌شود.

اما یکی از بحث‌برانگیزترین انواع موتور M15، نسخه توربوشارژ آن است که با نام M15TC شناخته می‌شود. این پیشرانه برای خودروی شاهین طراحی شده و تا زمان نگارش این مطلب، صرفاً روی همین محصول به کار رفته است.

مهندسان شرکت مگاموتور با اعمال تغییراتی در موتور M15 و اضافه‌کردن سیستم توربوشارژ و اینترکولر، قدرت این پیشرانه را به حدود ۱۱۰ اسب بخار و گشتاور آن را به ۱۷۸ نیوتن‌متر افزایش دادند تا گزینه مناسبی برای استفاده در خودروی شاهین باشد.

البته به دلیل استفاده از سرسیلندر ۸ سوپاپ، طراحی قدیمی موتور و برخی ضعف‌های دیگر، نسخه توربوشارژ M15 نتوانست محبوبیت چندانی به دست آورد. حساسیت این پیشرانه به کیفیت بنزین، در کنار ایراداتی مانند خرابی مکرر واشرهای اگزوز یا مشکلات مربوط به توربوشارژر، موجب نارضایتی برخی کاربران شده است.

جدول مشخصات فنی انواع موتور M15 سایپا

توجه: مشخصات روغن درج‌شده در جدول جنبه راهنمایی دارد. برای انتخاب نهایی حجم و نوع روغن، باید به دفترچه راهنمای همان خودرو و الزامات فنی نسخه موردنظر مراجعه کرد.

تجربه رانندگی با انواع موتور M15

موتورهای M15 پایه و M15I از نظر تجربه رانندگی تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند. این پیشرانه‌ها که عمدتاً روی خودروهایی مانند ساینا، کوییک، سهند و اطلس نصب شده‌اند، در شرایطی که دور موتور خیلی بالا نباشد، رانندگی نسبتاً مناسبی را با شتاب قابل‌قبول و کشش کاربردی برای استفاده شهری و خانوادگی فراهم می‌کنند.

بااین‌حال، هنگامی که لازم باشد دور موتور افزایش پیدا کند یا راننده دنده معکوس بکشد، صدای غرش موتور و میزان لرزش آن به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد. سروصدای ناشی از این وضعیت می‌تواند موجب آزار راننده و سرنشینان شود.

از نظر شتاب و کشش، به‌ویژه در مقایسه با خودروهایی نظیر پژو ۲۰۶ تیپ ۲ و خانواده پراید، موتور M15 در خودروهایی مانند ساینا و کوییک چابکی قابل‌قبولی ایجاد می‌کند. این موضوع می‌تواند رضایت کاربران را از عملکرد این خودروها به‌عنوان محصولاتی اقتصادی تا حد مناسبی تأمین کند.

سادگی تعمیرات و دسترسی آسان به قطعات یدکی در بازار، به‌ویژه برای موتور M15 پایه، از دیگر ویژگی‌های مثبت این پیشرانه در دوره مالکیت است. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند هزینه تعمیرات و تعویض قطعات مصرفی و غیرمصرفی موتور M15 در مقایسه با برخی پیشرانه‌های دیگر بازار پایین‌تر باشد و نگهداری از آن هزینه چندان زیادی به مالک تحمیل نکند.

اما موتور M15 توربوشارژ نصب‌شده روی شاهین، در مجموع و از نظر آرامش رانندگی، می‌تواند تجربه بهتری فراهم کند. کیفیت عایق‌بندی بهتر اتاق شاهین نیز در این زمینه مؤثر است. افزایش قدرت موتور موجب بهبود شتاب‌گیری و کشش خودرو در سربالایی‌ها و هنگام سبقت‌گیری می‌شود.

بااین‌حال، به دلیل فناوری قدیمی موتور و استفاده از سرسیلندر ۸ سوپاپ، در دورهای بالای موتور شاهین نیز می‌توان سروصدای نسبتاً زیاد و لرزش پیشرانه را تا حدی احساس کرد. البته در مقایسه با خودروهایی نظیر ساینا و کوییک مجهز به موتور M15 معمولی، این سروصدا کمتر آزاردهنده خواهد بود.

با وجود این، باید یادآوری کرد که موتور M15 توربوشارژ برخلاف نمونه پایه به کیفیت بنزین حساس است و به دلیل استفاده از سیستم پرخوران، در مجموع استهلاک بالقوه بالاتر و هزینه نگهداری بیشتری برای مالک به همراه دارد.

مزایای موتور M15

• استهلاک فنی نسبتاً پایین در نسخه تنفس طبیعی
• توان و گشتاور قابل‌قبول برای استفاده روزمره
• فراوانی قطعات یدکی و سهولت تعمیرات
• هزینه نسبتاً پایین سرویس‌های نگهداری و تعمیرات

معایب موتور M15 سایپا

• استفاده از سرسیلندر ۸ سوپاپ با طراحی قدیمی
• محدودیت راندمان در دورهای بالای موتور
• کاهش سطح روغن در برخی نمونه‌های جدید که ممکن است با کیفیت رینگ‌های پیستون یا عملکرد سیستم تهویه بخارات روغن مرتبط باشد
• حساسیت بیشتر نسخه توربوشارژ به کیفیت سوخت و شرایط نگهداری

جمع‌بندی

موتور M15 سایپا به‌عنوان پیشرانه‌ای تولید داخل، توانسته است بخش بزرگی از نیاز محصولات اقتصادی بازار ایران به قوای محرکه را تأمین کند؛ محصولاتی که عمدتاً به شرکت سایپا تعلق دارند. این پیشرانه در بازار به‌عنوان نسخه‌ای قوی‌تر و به‌روزرسانی‌شده از موتور پراید شناخته می‌شود و به دلایلی مانند توان کافی، مصرف سوخت نسبتاً متعادل، هزینه تعمیرات پایین و فراوانی قطعات یدکی، یکی از گزینه‌های اقتصادی بازار ایران محسوب می‌شود.

بااین‌حال، استفاده از سرسیلندر ۸ سوپاپ یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف این موتور است که در مجموع می‌تواند به محدودشدن راندمان آن، به‌ویژه در دورهای بالا، منجر شود. اگر از سرسیلندر ۱۶ سوپاپ، مشابه نمونه به‌کاررفته در ریو مونتاژ سایپا، روی موتور M15 استفاده می‌شد، احتمالاً این پیشرانه می‌توانست از نظر راندمان و عملکرد جایگاه بهتری در بازار ایران به دست آورد و طرفداران بیشتری پیدا کند.

به هر حال، در شرایط فعلی، موتور M15 سایپا و نسخه‌های مختلف آن بخش بزرگی از نیاز محصولات این شرکت به قوای محرکه را تأمین می‌کنند. فراوانی قطعات یدکی و قیمت نسبتاً مناسب آن‌ها نیز باعث شده است این پیشرانه‌ها گزینه‌ای اقتصادی برای بسیاری از مشتریان ایرانی باشند.

البته در برخی نمونه‌های جدیدتر این خانواده، ایراداتی مانند کاهش بیش از حد سطح روغن موتور نیز گزارش شده است. این مشکل ممکن است عمدتاً با کیفیت رینگ‌های پیستون مرتبط باشد و در برخی موارد، سوپاپ تهویه بخارات روغن در درپوش سرسیلندر نیز در آن نقش داشته باشد.

فروش خودرو مجهز به این موتور در طرح‌های فروش سایپا انجام می‌شود.

سوالات متداول

موتور M15 سایپا ساخت کجاست؟

موتور M15 نسخه‌ای توسعه‌یافته از موتور پراید است که ریشه طراحی آن به پیشرانه‌های شرکت مزدا در ژاپن بازمی‌گردد. بااین‌حال، این موتور از سال ۱۳۸۹ توسط شرکت مگاموتور در ایران و برای استفاده در محصولات سایپا توسعه یافته و تولید شده است.

موتور M15 سایپا روی چه خودروهایی نصب شده است؟

موتور M15 پایه عمدتاً روی خودروهایی مانند تیبا، ساینا و کوییک نصب شده است. نسخه توربوشارژ M15TC نیز برای خودروی شاهین به کار گرفته می‌شود. موتور M15I در محصولات سری GX خانواده ساینا و کوییک و همچنین خودروهای اطلس و سهند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

موتور M15 چقدر قدرت دارد؟

نسخه پایه موتور M15 حدود ۸۷ اسب بخار قدرت و ۱۲۸ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند. این ارقام در موتور به‌روزرسانی‌شده M15I به حدود ۹۰ اسب بخار و ۱۳۷ نیوتن‌متر می‌رسند. موتور M15TC توربوشارژ شاهین نیز حدود ۱۱۰ اسب بخار قدرت و ۱۷۸ نیوتن‌متر گشتاور تولید می‌کند.

نویسنده: حسین باباپور

https://khodro45.com/mag/?p=125624