کربنزدایی خودرو چیست؟ روشها، مزایا و معایب
سوختهای فسیلی ترکیبی از اتمهای هیدروژن و کربن هستند که در طی یک فرایند احتراق، انرژی خود را آزاد میکنند. در هر حالتی خصوصاً اگر کیفیت سوخت پایین باشد و یا به هر دلیلی یک سوختوساز ناقص داشته باشیم، شاهد تشکیل دوده و کربنهای نسوخته در سیلندر خواهیم بود. اتفاقی که بههیچوجه نادر نیست و بعد از برداشتن سرسیلندر پیشرانهها میتوان این قضیه را فهمید. اما کربنهایی که روی برخی از قسمتهای موتور مثل تاج پیستون یا سوپاپها مینشینند به مرور باعث یک سری مشکلات میشوند و به همین خاطر هم توصیه میشود تا اگر شدت کربنهای انباشته شده زیاد است، عملیات کربنزدایی خودرو را انجام دهیم.
کربنزدایی خودرو چیست؟
در حین مراحل احتراق در موتورهای با سوخت فسیلی، در کنار آزادشدن انرژی نهفته در مخلوط سوخت، یک سری محصولات دیگر نیز داریم که دودههای ناشی از این احتراق یکی از آنهاست. هرچقدر که سوخت از کیفیت بیشتری برخوردار باشد، این دودهها میتوانند کمتر تولید شوند تاحدیکه اندک دودهای که تولید میشود، در حین کارکرد موتور از آن خارج شود. اما گاهی مواقع به دلایل مختلف از جمله فرسودگی ماشین و روغنسوزی آن و یا کیفیت پایین سوخت و همچنین مشکلات فنی، شاهد تولید دوده و کربن نسوخته بیش از حد انتظار هستیم.
انباشت این دودهها و کربنهای نسوخته در داخل موتور باعث بروز مشکلاتی بهمرورزمان میشود که در نهایت یکی از راههای حذف و تمیزکردن آنها، عملیات کربنزدایی خواهد بود.
کربنزدایی موتور (Engine Decarbonization) یعنی حذف رسوبات کربنی که بهمرورزمان در بخشهای مختلف موتور جمع میشوند. این رسوبات از احتراق ناقص سوخت و روغن به وجود میآیند و معمولاً روی قطعاتی مثل تاج پیستون، سوپاپها، محفظه احتراق، انژکتورها، دریچه گاز، مسیر ورودی هوا و توربوشارژر روی هم انباشته میشوند و کمکم بهقدری سفت شده و حالت یک توده را به خود میگیرند که نتیجه آن، ایجاد یک سری مشکلات در کارکرد پیشرانه خواهد بود.
چرا در موتور خودرو رسوبات کربنی ایجاد میشود؟
همانطور که گفته شد، احتراق در موتور خودرو هیچوقت به طور کامل و 100 درصدی نیست و در کنار محصولاتی که ناشی از احتراق هستند، شاهد تشکیل دوده نیز خواهیم بود. مقدار این دوده در موتورهای سالم و با سوخت خوب بهقدری کم هستند که از موتور خارج میشوند و در نتیجه سرعت تشکیل رسوبات کربنی در این موتورها کم است.
اما در موتوری که سوختوساز ناقصی دارد، فرسوده و مستهلک است، به روغنسوزی افتاده و یا از سوخت بیکیفیت استفاده میکند، سرعت تشکیل تودههای کربنی ناشی از دودههای تولیدشده، زیاد خواهد بود.
از دلایل اصلی تشکیل کربن در موتور خودرو میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
احتراق ناقص سوخت
احتراق ناقص سوخت میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد که از آنها میتوان به ایراد در سیستم جرقهزنی یا مشکلات موتور نام برد. در نتیجه یک احتراق ناقص، شاهد تشکیل دوده و به مرور تودههای انباشته کربنی در موتور خودرو خواهیم بود.
رانندگی در مسیرهای کوتاه
دمای موتور در کارکرد صحیح آن تأثیر زیادی دارد. موتور خودرو وقتی سرد است، مصرف بیشتری داشته و احتراق کاملی نخواهد داشت. در نتیجه در زمان رانندگی در مسیرهای کوتاه، موتور فرصت نمیکند به دمای کاری مناسب برسد و بنابراین رسوبات راحتتر تشکیل میشوند.
کارکرد طولانی در دور موتور پایین
یک حقیقت درباره کارکرد موتورهای درونسوز وجود دارد که هرچند رانندگی با دور موتور پایین به این موتورها آسیبی نمیزند و این موتورها برای شرایط گوناگونی طراحی شدهاند؛ اما حرکت مداوم در ترافیک یا رانندگی آرام به مدت طولانی میتواند باعث تجمع بیشتر دوده شود.
ورود بخار روغن به محفظه احتراق
روغنموتور در حین کارکردن بهشدت داغ میشود و مثل دیگر مایعات، مقداری از آن تبخیر خواهد شد. این بخار روغن نباید وارد هوای آزاد شود و به همین خاطر توسط سیستم تهویه کارتر (PCV) این بخار روغن به ورودی هوا برگشتدادهشده و وارد سیلندر میشود تا داخل موتور بسوزد. این بخارات روغن هم به خاطر سوختن در موتور، باعث تشکیل دوده در داخل سیلندر میکنند و هم روی مسیرهای ورودی به موتور مثل دریچه گاز، سوپاپها و مسیر هوا یک لایه چربی ایجاد خواهند کرد.
کیفیت پایین سوخت
از مهمترین دلایل تشکیل دوده و رسوبات کربنی در موتور خودرو، سوخت نامناسب یا دارای ناخالصی زیاد است. سوخت بیکیفیت به معنی احتراق ناقص است و معمولاً رسوبات بیشتری تولید میکند.
فرسودگی موتور
در موتورهای با کارکرد بالا که شاهد روغنسوزی خفیف در آنها هستیم، بخار روغن بیشتری به خاطر ورود هوای داغ سیلندرها به کارتر روغن تولید میشود. از طرفی مقداری از روغن نیز که به جدارههای سیلندر مالیده شده، ممکن است بهخوبی از روی جداره سیلندر پاک نشود و در فرایند احتراق بسوزد. تجمیع این دو حالت باعث میشود تا موتوری که روغنسوزی دارد، دوده بیشتری تولید کند و انباشت کربن روی قطعات داخل سیلندرها نیز بیشتر باشد.
تشکیل رسوبات کربنی در موتورهای GDI
نکته جالب این است که در موتورهایی که از سیستم تزریق مستقیم بنزین (GDI) استفاده میکنند، مشکل رسوب کربن روی سوپاپهای هوا شدیدتر است. چون بنزین در این موتورها مستقیماً داخل سیلندر پاشیده میشود و در این جا، حالتی که بنزین در موتورهای قدیمی توسط انژکتورها پشت سوپاپها پاشیده میشود و آنها را تمیز میکند، نداریم. به همین دلیل سوپاپهای هوا به مرور با لایهای از کربن پوشیده میشوند.
علائم نیاز خودرو به کربنزدایی
- وقتی حجم کربن روی پیستون زیاد میشود و این کربن در دیگر نقاط داخل سیلندر نیز مینشیند، ضریب تراکم کم میشود. این وضعیت خصوصاً در موتورهایی که ضریب تراکم بالایی دارند، خود را نشان میدهد و باعث کارکرد نادرست موتور و ناک زدن و احتراق پیش از موعد خواهد شد.
- نشستن کربن و دوده ناشی از بخارات روغن روی جداره و سنسورهای قرار گرفته در منیفولد هوا، در کارکرد این سنسورها اختلال ایجاد میکند. این وضعیت باعث کثیفشدن دریچه گاز نیز میشود که آن هم در کارکرد موتور ماشین اثر منفی خواهد گذاشت.
- کربنهای قرار گرفته روی شمع موتور میتواند از یک جرقه صحیحوسالم جلوگیری کند. این اتفاق باعث احتراق ناقص شده و از قدرت موتور کم میکند. این وضعیت حتی میتواند باعث لرزش موتور شده و دود خروجی از اگزوز را نیز داشته باشیم.
- از جمله راههایی که میتوان وجود کربن و حجم زیاد آن را روی قطعات داخلی موتور خصوصاً تاج پیستون متوجه شد، استفاده از دوربینهای آندوسکوپی است که امروزه استفاده از آنها در تعمیرگاهها، رایج و زیاد است. با کمک این دوربینها که از محل شمعها وارد موتور میشود میتوان سلامت بخشهای مختلفی از داخل سیلندر از جمله وضعیت کربن نشسته روی تاج پیستون را مشاهده کرد. درصورتیکه حجم این دودهها و کربنها بیش از حد باشد، باید سیلندرها را کربنزدایی کنیم.
- لازم به گفتن نیست که موتوری که ضعیف شده و به روغنسوزی افتاده است، به طور طبیعی حجم زیادی از کربن نسوخته و جمع شده را در قسمتهای مختلف خودش دارد. سر شمع، روی سوپاپها، تاج پیستون، درون اگزوز، دریچه گاز و… همگی خبرهایی از وجود کربنهای نسوخته در موتور میدهند.
روشهای کربنزدایی خودرو
باتوجهبه اینکه چه قسمتی از موتور خودرو را میخواهیم کربنزدایی کنیم، روشهای گوناگونی برای این کار وجود دارد. از بازکردن قطعاتی که امکان بازکردن آنها وجود دارد تا استفاده از حلالهای شیمیایی.
کربنزدایی خودرو با افزودنیهای شوینده سوخت
یک سری محلولهای شیمیایی موتورشور وجود دارد که داخل باک سوخت ریخته شده و با سوخت، وارد موتور میشوند. این محلولها در حین احتراق، میتوانند کار کربنزدایی و شستشو را انجام دهند. این محلولها هم سوپاپ هوا را تمیز میکنند و هم داخل سیلندر و محفظه احتراق را.
کربنزدایی ماشین از طریق اسپریهای تمیزکننده ورودی هوا و دریچه گاز
از قدیمیترین و سادهترین روشهای شستشو و کربنزدایی در موتور خودرو است که البته بیشتر برای دریچه گاز مورد استفاده دارد. در این روش، مواد شوینده از مسیر ورودی هوا وارد موتور میشوند و بخشی از رسوبات روی دریچه گاز، مانیفولد و محفظه احتراق را نرم و پاک میکنند. این روش برای رفع کثیفیهای سطحی مؤثر است.
شستشوی مانیفولد هوا و مسیرهای ورودی
این روش نیز معمولاً با اسپریهای انژکتورشور مثل شستن دریچه گاز انجام میشود و از سادهترین راههای برای تمیزکردن مجاری ورودی هوا از چربی روغنی است که از شیلنگهای بخار روغن وارد این قسمتها میشود. این کار به بهبود جریان هوا و تنفس موتور نیز کمک میکند.
کربنزدایی توربوشارژر و سیستم EGR
رسوبات کربنی میتوانند عملکرد توربو و شیر EGR را مختل کنند. با باز کردن و تمیزکردن این قطعات، راندمان موتور و سیستم کنترل آلایندگی بهبود پیدا میکند.
کربنزدایی با دستگاه هیدروژن (Hydrogen Engine Cleaning)
در این روش کربنزدایی موتور، گاز هیدروژن به ورودی موتور تزریق میشود و در فرایند احتراق به سوختن بخشی از رسوبات کربنی کمک میکند. این روش بدون باز کردن موتور انجام میشود و طرفداران و منتقدان خود را دارد. کربنزدایی با دستگاه هیدروژن یک روش حرفهای و پیشرفته است و چندان در دسترس همگان قرار ندارد.
باز کردن سرسیلندر و تمیزکاری دستی رسوبات کربنی
سرسیلندر یا سایر اجزای موتور باز میشوند و رسوبات با ابزار و مواد شوینده پاک میگردند. این روش برای رسوبات سنگین بسیار مؤثر است و امکان بازرسی دقیق قطعات را نیز فراهم میکند.
اورهال جزئی یا کامل موتور در موارد شدید تجمع کربن
زمانی انجام میشود که حجم رسوبات و فرسودگی قطعات زیاد باشد. در این حالت موتور باز شده، قطعات تمیز یا تعویض میشوند و عملکرد آن تا حد زیادی به شرایط اولیه بازمیگردد.
استفاده از شویندههای مخصوص و ریختن آنها درون موتور
از جمله روشهای کربنزدایی در موتور، استفاده از مواد شیمیایی مخصوص این کار و ریختن آن از محل بستهشدن شمع به داخل موتور است. برای تمام سیلندرها باید این کار را انجام دهیم و سپس یک دستمال روی محل شمعها میگذاریم تا کربنها جداشده به این پارچه بچسبند و روی موتور را کثیف نکنند. سپس چندین بار طبق دستورالعمل سازنده کربن زدا، استارت میزنیم. مقداری از این کربنها از جای شمع خارج میشوند و مقداری نیز با روشنشدن موتور از سوپاپ دود خارج خواهند شد.
استفاده از روغنترمز برای شستن کربنهای نسوخته
برخی از مکانیکهای قدیمی از ریختن روغنترمز از جای شمع به داخل سیلندرها برای شستن موتور خودرو استفاده میکنند. اجازه میدهند تا مدتی روغنترمز داخل موتور بماند که کمکم و بهتدریج نیز از رینگها رد شده و وارد روغنموتور میشود. مقداری از روغن باقیمانده در سیلندرها نیز بعد از روشنکردن موتور خودرو، در نتیجه احتراق داخل سیلندر از موتور خارج میشود. این روش یک راه سنتی و تجربی است و طرفداران و منتقدان خود را دارد.
کربنزدایی شمعها با باز کردن آنها
از دیگر قسمتهای موتور که باید آن را کربنزدایی کرد، شمعها هستند. البته معمولاً یک شمع سالم و خوب در یک موتور سالم که روغنسوزی و یا خامسوزی نداشته باشد، نیازی به کربنزدایی پیدا نخواهد کرد؛ اما باتوجهبه کیفیت سوخت در این روزها و همچنین مشکلات احتراق که در برخی از خودروها خصوصاً خودروهای جدید دیده میشود، بد نیست که هر 10 هزار کیلومتر، نگاهی به شمعها نیز داشته باشیم. شمعها را باید با بازکردن و تمیزکردن آنها، کربنزدایی کرد. این کار را میتوان با مسواک و فرچههای سیمی به راحتی انجام داد. اما باید در نظر داشت که بعد از تمیزکردن و کربنزدایی شمعها، نوک آنها را دوباره فیلرگیری کرده و دهانه شمع را تنظیم کنیم تا کیفیت و قدرت و اندازه جرقه، بهتر شود.
مزایا و معایب کربنزدایی خودرو
کربنزدایی در کنار مزیتهای زیادی که دارد و اینکه یک زمانی ممکن است که حتی مجبور به این کار میشویم، معایبی نیز دارد. از مزایا و معایب این کار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مزایای کربنزدایی موتور
- بهبود شتاب و عملکرد موتور. چرا که رسوبات کربنی مانع جریان مناسب هوا و احتراق کامل میشوند.
- کاهش مصرف سوخت؛ زیرا احتراق بهتر معمولاً باعث افزایش بازده موتور میشود.
- کاهش لرزش و بدکار کردن موتور در دور آرام.
- بهبود استارتخوردن خودرو بهویژه در هوای سرد.
- کاهش احتمال ناک زدن ناشی از رسوبات داخل محفظه احتراق.
- کاهش آلایندگی و دود خروجی اگزوز.
- بهبود عملکرد سوپاپها، انژکتورها و مسیر ورودی هوا.
- افزایش طول عمر برخی قطعات موتور در صورت انجام صحیح و بهموقع.
- کمک به رفع برخی خطاهای مرتبط با احتراق و سیستم ورودی هوا.
معایب و محدودیتهای کربنزدایی موتور
- هزینه نسبتاً بالا در روشهای حرفهای یا در صورت باز کردن سیلندر و سرسیلندر.
- تأثیر محدود در برخی روشهای سنگین و کاری. مثلاً افزودنیهای سوخت نمیتوانند رسوبات سنگین را به طور کامل حذف کنند.
- امکان آسیب در صورت اجرای غیراصولی یا استفاده از مواد نامناسب.
- برطرفنکردن مشکلات مکانیکی موتور در حلتی که علت افت عملکرد موتور، فرسودگی قطعات باشد، کربنزدایی معجزه نمیکند.
- نیاز به باز کردن برخی قطعات در روشهای عمیقتر که زمان و هزینه تعمیر را افزایش میدهد.
- احتمال آزادشدن تکههای بزرگ رسوب در برخی موتورهای بسیار کثیف که میتواند مشکلات جانبی ایجاد کند.
- نتایج متفاوت بسته به میزان رسوب و نوع موتور؛ همه خودروها پس از کربنزدایی تغییر محسوسی احساس نمیکنند.
- امکان حذف بخشی از رسوبات محافظ در موتورهای بسیار فرسوده که گاهی ایرادهای پنهان موتور را آشکار میکند.
آیا کربنزدایی برای همه خودروها ضروری است؟
خیر. کربنزدایی برای همه خودروها ضروری نیست و فقط زمانی توصیه میشود که رسوبات کربنی باعث افت عملکرد، افزایش مصرف سوخت یا بدکار کردن موتور شده باشند. در خودروهای سالم و با نگهداری مناسب، معمولاً نیازی به انجام دورهای آن نیست و اصولاً در یک نگهداری صحیح از خودرو، کربن تشکیل شده در موتور در حدی نیست که مشکلساز باشد.
هر چند وقت یکبار باید کربنزدایی انجام شود؟
زمان ثابتی برای کربنزدایی ماشین وجود ندارد؛ معمولاً فقط در صورت مشاهده علائم رسوب یا پس از حدود ۵۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر (بسته به نوع موتور و شرایط رانندگی) انجام میشود.
هزینه کربنزدایی خودرو
هزینه کربنزدایی بستگی به روش دارد که انجام میدهیم. این کار برای یک کربنزدایی منیفولد هوا با استفاده از اسپری در حد چند صدهزار تومان هزینه دارد و میتواند در صورت بازکردن موتور در حالت شدید، بیش از چند ده و حتی چند صد میلیون تومان نیز خرج داشته باشد.
چگونه از تشکیل رسوبات کربنی جلوگیری کنیم؟
برای کاهش تشکیل رسوبات کربنی لازم نیست کار خاصی انجام داد و فقط سرویسهای بهموقع و استفاده اصولی از خودرو، میتواند ما را به این هدف برساند.
- از سوخت باکیفیت و متناسب با موتور استفاده کنیم.
- با تعویض بهموقع روغنموتور و فیلترها، از جنس خوب آنها نیز استفاده کنیم.
- باید از رانندگی مداوم در مسیرهای کوتاه و با دور موتور بسیار پایین پرهیز کرد.
باورهای نادرست درباره کربنزدایی خودرو
کربنزدایی موتور به معنی تعمیر و سرویس آن نیست و فقط میتواند کمی به کارکرد موتور کمک کرده و از خرابیهای بعدی جلوگیری کند و ضمن اینکه شدت و شکل کربنزدایی نیز مهم است. به همین خاطر هم یک سری باورهای نادرست درباره این کار وجود دارد که به مهمترین و شایعترین آنها میپردازیم.
- موتور را مثل روز اول نو میکند
در حالی که فقط رسوبات را کم کرده و این کار، قطعات فرسوده را تعمیر نمیکند. - هرچه کربن کمتر باشد بهتر است
درصورتیکه مقدار کمی رسوب در موتور طبیعی است و هدف؛ حذف رسوب اضافی است. - مصرف سوخت را خیلی کاهش میدهد.
فقط در صورت وجود رسوب زیاد ممکن است کمی بهبود در عملکرد موتور ایجاد شود. - برای هر موتوری با هر مادهای مناسب است
اما مواد شوینده قوی ممکن است به موتورهای قدیمی و حتی برخی از نشتبندهای موتورهای جدید هم آسیب بزنند. - روغنسوزی را برطرف میکند
در حالی که اگر مشکل از رینگ یا فرسودگی سیلندر باشد، اثری ندارد. - دستگاه هیدروژن همیشه قدرت موتور را زیاد میکند
اثر آن محدود و وابسته به شرایط موتور است. - برای موتورهای قدیمی ممنوع است
کربنزدایی میتواند با یک روش مناسب، برای هر موتوری مفید باشد. - کربنزدایی تعمیر موتور است
کربنزدایی فقط یک سرویس نگهداری است، نه تعمیر اساسی.
جمعبندی
کربنزدایی یکی از روشهای نگهداری موتور برای کاهش رسوبات ناشی از احتراق است که میتواند به بهبود عملکرد، کاهش ناک و افزایش نرمی کارکرد پیشرانه کمک کند. با این حال، این کار برای همه خودروها ضروری نیست و نباید جایگزین تعمیرات اساسی شود. هنگام بررسی قیمت خودرو و انتخاب خودرو نیز توجه به وضعیت موتور و هزینههای نگهداری اهمیت دارد. همچنین در فروش خودرو، سلامت فنی و انجام سرویسهای دورهای میتواند بر ارزش خودرو تأثیرگذار باشد. بهترین راه جلوگیری از رسوبات کربنی، سرویس منظم، استفاده از روغن و سوخت مناسب و رانندگی صحیح است. انجام کربنزدایی باید بر اساس وضعیت موتور و علائم آن انجام شود، نه صرفاً بهصورت دورهای و بدون نیاز.
نوشته: علیرضا داودی
اطلاع از جدیدترین شرایط فروش خودرو
با عضویت در خبرنامه پیامکی خودرو۴۵
فروش خودرو
قیمت روز خودرو
تخمین قیمت
خرید خودرو
کسب درآمد از خودرو۴۵
مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید