بخار شدن روغن موتور؛ علت، علائم، تشخیص و پیشگیری
روغن موتور یکی از مهمترین سیالات موجود در موتور خودرو است و وظایف آن فقط به روانکاری قطعات محدود نمیشود. روغن موتور در خنککاری بخشهایی از موتور، آببندی فضای بین رینگ و دیواره سیلندر، جلوگیری از خوردگی و زنگزدگی، تمیز نگهداشتن قطعات داخلی و انتقال ذرات و آلودگیها به فیلتر روغن موتور نیز نقش دارد.
بااینحال، حتی در یک موتور سالم نیز مقدار مشخصی از روغن موتور میتواند در اثر حرارت بالا تبخیر شود و به صورت بخار روغن از موتور خارج شود. بنابراین کمشدن جزئی سطح روغن موتور لزوماً به معنای وجود خرابی جدی در موتور نیست. مشکل از جایی شروع میشود که میزان کاهش روغن موتور بیش از حد طبیعی باشد. در این حالت باید مشخص شود که روغن موتور واقعاً از موتور نشت میکند، توسط موتور میسوزد، از طریق سیستم تهویه کارتل خارج میشود یا مقدار زیادی از ترکیبات سبک آن در اثر دمای بالا تبخیر میشود. از این رو برای رانندگان مهم است که از دلایل، علائم و روشهای تشخیص و پیشگیری بخار شدن روغن موتور اطلاع داشته باشند.
بخار شدن روغن موتور چیست؟
روغن موتور از مجموعهای از هیدروکربنهای مختلف تشکیل شده است که همه آنها نقطه جوش یکسانی ندارند. بعضی از مولکولهای سبکتر در دماهای نسبتاً پایینتر میتوانند از سطح روغن موتور جدا شده و وارد فاز گازی شوند. البته باید بدانیم که وقتی میگوییم روغن موتور بخار میشود، منظور این نیست که روغن موتور در دمای مشخصی مانند آب به یکباره شروع به جوشیدن میکند. روغن موتور یک مخلوط پیچیده از ترکیبات مختلف است و بخشی از آن میتواند در دماهای بالا بهتدریج تبخیر شود.
در موتور خودرو شرایط برای این فرایند بسیار مناسب است. روغن موتور در قسمتهای مختلف موتور با دماهای متفاوتی مواجه میشود و برخی نقاط، مانند اطراف پیستونها، زیر پیستون، ناحیه رینگها، یاتاقانها و قسمتهای داغ موتور، میتوانند دمای بسیار بالایی داشته باشند.
هرچه دما بیشتر شود، تمایل ترکیبات سبک روغن موتور برای تبدیلشدن به بخار نیز افزایش پیدا میکند. بنابراین مقداری از کاهش سطح روغن موتور در طول کارکرد موتور میتواند ناشی از بخار شدن روغن موتور به صورت طبیعی و خروج بخارات روغن موتور از سیستم تهویه کارتل موتور باشد. البته باید در نظر داشت که روغن موتور نیز به عنوان یک سیال، با کارکردن و داغشدن، مقدار مشخص و محدودی تبخیر میشود که بسیاری از خودروسازان نیز در دفترچه راهنمای تولیدات خود به آن اشاره میکنند.
بخار روغن موتور چگونه از موتور خارج میشود؟
در زمان کارکردن موتور، مقداری از گازهای حاصل از احتراق از کنار رینگهای پیستون عبور کرده و وارد فضای کارتل میشوند. حالت شدیدتر این وضعیت را روغنسوزی مینامند. این گازها فقط شامل محصولات احتراق نیستند. آنها میتوانند حاوی بخارات سوخت، بخار روغن موتور و حتی بخار آب نیز باشند. اگر این گازها در کارتل باقی بمانند، فشار داخل کارتل افزایش پیدا میکند و میتواند باعث نشتی روغن موتور از کاسهنمدها، واشرها و آببندیهای مختلف شود.
به همین دلیل موتورهای امروزی از سیستم تهویه کارتل یا PCV استفاده میکنند. در این سیستم، بخارات و گازهای موجود در کارتل به مسیر ورودی هوای موتور هدایت میشوند تا دوباره وارد موتور شده و همراه مخلوط هوا و سوخت بسوزند. در نتیجه بخشی از روغن موتوری که به صورت بخار از سطح و قطعات داغ موتور جدا شده است، به جای اینکه مستقیماً از موتور خارج شود، وارد مسیر هوای ورودی شده و در نهایت در محفظه احتراق میسوزد تا به این شکل از موتور خودرو خارج شود. این کار از مضرات ورود بخارات روغن موتور به صورت نسوخته به جو نیز جلوگیری میکند. به همین دلیل است که میبینیم سطح روغن موتور بهمرورزمان کاهش پیدا کند، بدون اینکه الزاماً نشتی قابل مشاهدهای روی زمین وجود داشته باشد.
تفاوت بخارشدن روغن موتور با روغن سوزی چیست؟
بخار شدن روغن موتور و روغن سوزی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند؛ اما دقیقاً یکی نیستند. روغن موتورسوزی زمانی اتفاق میافتد که روغن موتور مایع یا بخارات روغن موتور به مقدار قابلتوجه وارد محفظه احتراق شده و همراه مخلوط سوخت و هوا بسوزند. یعنی در واقع به حالت شدید بخارشدن روغن موتور در موتور خودرو که با سوختن روغن موتور در داخل سیلندرها همراه میشود، روغنسوزی میگوییم.
این اتفاق میتواند از مسیرهای مختلفی رخ دهد. برای مثال، اگر رینگهای پیستون فرسوده باشند، روغن موتور میتواند از دیواره سیلندر وارد محفظه احتراق شود. همچنین خرابی لاستیک ساق سوپاپ یا گاید سوپاپ میتواند باعث ورود روغن موتور از قسمت سرسیلندر به محفظه احتراق شود. در موتورهای توربوشارژ نیز خرابی آببندی توربو میتواند باعث ورود روغن موتور به مسیر هوای ورودی یا سمت اگزوز شود.
اما بخارشدن روغن موتور، بهخودیخود، الزاماً به معنای وجود خرابی نیست. روغن موتور ممکن است در اثر حرارت، بخشی از ترکیبات سبک خود را از دست بدهد و این بخارات از طریق سیستم تهویه کارتل خارج شوند. یعنی میتوان گفت که تبخیر روغن موتور یک پدیده فیزیکی است، اما روغن موتورسوزی یک فرایند احتراق روغن موتور در موتور است. البته اگر میزان بخار روغن موتور بیش از حد افزایش پیدا کند، میتواند در نهایت باعث افزایش مصرف روغن موتور و حتی روغنسوزی قابلتوجهی شود.
چه عواملی باعث افزایش بخار شدن روغن موتور میشوند؟
عوامل مختلفی میتوانند میزان بخار شدن روغن موتور را افزایش دهند. بعضی از آنها به شرایط کاری موتور مربوط هستند و بعضی دیگر به خود روغن موتور یا خرابی قطعات موتور. ضمن اینکه مقدار مشخص و محدودی از بخار شدن روغن موتور نیز به صورت مجاز در تمام خودروها در نظر گرفته میشود.
افزایش بیش از حد دمای روغن موتور
مهمترین عامل افزایش تبخیر روغن موتور، دما است. هرچه دمای روغن موتور بالاتر برود، سرعت تبخیر ترکیبات سبک آن بیشتر میشود. به همین دلیل موتورهایی که در شرایط سنگین کار میکنند، معمولاً روغن موتور بیشتری را از طریق تبخیر از دست میدهند. رانندگی طولانی با سرعت بالا، یدککشیدن، رانندگی در سربالایی، استفاده سنگین در بیراههها، بار زیاد و کارکرد موتور در دور بالا میتوانند دمای روغن موتور را افزایش دهند. حتی اگر دمای آب موتور در محدوده طبیعی باشد، ممکن است دمای روغن موتور بسیار بالا باشد. این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دمای نمایشدادهشده توسط آمپر آب الزاماً نشاندهنده دمای واقعی روغن موتور نیست. به همین خاطر بعضی از خودروها خصوصاً خودروهای تجاری، در کنار آمپر آب، آمپر نمایش دمای روغن موتور نیز دارند.
وجود جرم و لجن در روغن موتور
وجود جرم و لجن داخل موتور میتواند باعث افزایش بخار و گاز روغن از محل درِ روغن شود، اما معمولاً بهصورت غیرمستقیم. لجن و جرم میتواند مسیرهای تهویه کارتل یا همان مسیر PCV را مسدود یا محدود میکند. در نتیجه فشار داخل کارتل بالا میرود. این فشار باعث میشود بخار روغن بیشتر از اطراف درب قالپاق روغن یا سایر نقاط خارج شوند. اگر لجن باعث گیرکردن یا محدود شدن مسیر برگشت روغن از سرسیلندر هم شده باشد، بخارات روغن میتوانند بیشتر در قسمت بالای موتور جمع شوند.
استفاده از روغن موتور نامناسب
هر روغن موتور ویژگیهای خاصی دارد و برای شرایط مشخصی طراحی شده است. یکی از ویژگیهای مهم روغن موتور از نظر تبخیر، فراریت آن است. روغن موتورهایی که ترکیبات سبک بیشتری دارند یا کیفیت پالایش و فرمولاسیون آنها پایینتر است، میتوانند در دمای بالا مقدار بیشتری از خود را به صورت بخار از دست بدهند. به همین دلیل دو روغن موتور با گرانروی یکسان، مثلاً هر دو با ویسکوزیته 10w40 الزاماً رفتار یکسانی در برابر تبخیر ندارند.
استانداردهای کیفی و مشخصات فنی روغن موتور نیز اهمیت دارند. در روغن موتورهای باکیفیت معمولاً از روغن موتور پایه و افزودنیهایی استفاده میشود که پایداری حرارتی و مقاومت در برابر تبخیر بهتری دارند. بنابراین فقط نگاهکردن به عدد SAE برای انتخاب روغن موتور کافی نیست.
گرانروی نامناسب روغن موتور
گرانروی نیز میتواند روی میزان مصرف روغن موتور تأثیر بگذارد. اگر روغن موتور بیش از حد رقیق باشد، در دمای کاری موتور مقاومت کمتری در برابر حرکت و خروج از بعضی نواحی خواهد داشت. از طرف دیگر، استفاده از روغن موتور بسیار غلیظ نیز همیشه راهحل کاهش مصرف روغن موتور نیست.
برای مثال ممکن است فردی تصور کند با استفاده از روغن موتور بسیار غلیظ میتواند مصرف روغن موتور یک موتور فرسوده را کاهش دهد. شاید در برخی شرایط این کار موقتاً مصرف روغن موتور را کمتر نشان دهد، اما مشکل اصلی موتور را برطرف نمیکند. بهترین انتخاب، روغن موتوری است که گرانروی آن با طراحی موتور، دمای محیط و توصیه سازنده سازگار باشد.
دمای بیش از حد موتور
افزایش دمای موتور یکی دیگر از عواملی است که میتواند تبخیر روغن موتور را تشدید کند. اگر سیستم خنککاری بهدرستی کار نکند، دمای قطعات داخلی موتور افزایش پیدا میکند.
خرابی ترموستات، رادیاتور کثیف، عملکرد نامناسب فن، کمبود مایع خنککننده، خرابی واترپمپ یا مشکلات مربوط به گردش مایع خنککننده میتوانند باعث افزایش دمای موتور شوند. در چنین شرایطی ممکن است روغن موتور نیز در معرض دمای بالاتری قرار بگیرد. این افزایش دما علاوه بر افزایش تبخیر، میتواند فرایند اکسیداسیون و تخریب روغن موتور را نیز سریعتر کند. بنابراین داغ کارکردن موتور فقط باعث کمشدن روغن موتور نمیشود؛ بلکه میتواند عمر خود روغن موتور را نیز کاهش دهد.
فرسودگی رینگهای پیستون
رینگهای پیستون نقش بسیار مهمی در کنترل روغن موتور دارند. یکی از وظایف اصلی رینگ روغنی، جمعکردن روغن موتور اضافی از روی دیواره سیلندر و بازگرداندن آن به کارتل است. اگر رینگها فرسوده، شکسته، گیر کرده یا کربن گرفته باشند، کنترل روغن موتور روی دیواره سیلندر کاهش پیدا میکند. در نتیجه روغن موتور بیشتری در قسمت بالای پیستون باقی میماند و وارد محفظه احتراق میشود. این حالت دیگر صرفاً تبخیر روغن موتور نیست؛ بلکه میتواند به روغن موتورسوزی مستقیم منجر شود. یکی از نشانههای احتمالی این مشکل، افزایش مصرف روغن موتور همراه با علائم دیگری مانند دود آبی از اگزوز، کاهش کمپرس یا افزایش فشار و بخارات کارتل است.
خرابی لاستیک ساق سوپاپ
روغن موتور در قسمت سرسیلندر برای روانکاری میلسوپاپ، اسبکها، تایپتها و سایر قطعات وجود دارد. لاستیک ساق سوپاپ وظیفه دارد اجازه ندهد روغن موتور بیش از حد از قسمت بالای سرسیلندر به سمت ساق سوپاپ و محفظه احتراق حرکت کند. اگر این لاستیکها خشک، ترکخورده یا فرسوده شوند، روغن موتور میتواند وارد محفظه احتراق شود.
یکی از نشانههای کلاسیک این مشکل، مشاهده دود آبی پس از چند دقیقه کارکرد درجا یا پس از رهاکردن پدال گاز و سپس شتابگیری است. در این حالت نیز مسئله اصلی، ورود روغن موتور به محفظه احتراق و سوختن آن است، نه صرفاً تبخیر روغن موتور.
وجود مشکل در توربوشارژر
موتورهای توربوشارژ شرایط متفاوتی دارند. توربو در معرض دمای بسیار بالا و سرعت چرخش بسیار زیاد قرار دارد و برای روانکاری یاتاقانها به روغن موتور وابسته است. اگر آببندی توربو دچار مشکل شود، روغن موتور میتواند وارد مسیر هوای ورودی یا سمت اگزوز شود. در صورت ورود روغن موتور به مسیر هوای ورودی، ممکن است مقدار قابلتوجهی روغن موتور به موتور برسد و بسوزد.
به همین دلیل در موتورهای توربوشارژ، وجود روغن موتور در لولههای هوای ورودی باید باتوجهبه شرایط سیستم بررسی شود. وجود مقدار بسیار کم چربی یا روغن موتور در مسیر ورودی میتواند طبیعی باشد، اما تجمع زیاد روغن موتور میتواند نشانه وجود مشکل در سیستم تهویه کارتل یا خود توربو باشد.
خرابی یا گرفتگی سیستم PCV
سیستم PCV یکی از مهمترین قسمتها در کنترل بخارات روغن موتور است. اگر سوپاپ PCV یا مسیرهای تهویه کارتل دچار گرفتگی شوند، فشار داخل کارتل افزایش پیدا میکند. افزایش فشار کارتل میتواند باعث شود روغن موتور از آببندیهای مختلف عبور کند. از طرف دیگر، خرابی PCV ممکن است باعث شود مقدار زیادی بخار روغن موتور وارد منیفولد هوا شود.
در این حالت موتور میتواند روغن موتور را از مسیر ورودی هوا دریافت کند و بسوزاند. بنابراین وقتی یک موتور بدون وجود نشتی خارجی، مصرف روغن موتور بالایی دارد، بررسی سیستم تهویه کارتل یکی از موارد مهم در عیبیابی است.
آیا بخار روغن موتور از درپوش روغن موتور خارج میشود؟
در هنگام کار موتور، معمولاً مقداری بخار و گاز در فضای کارتل وجود دارد. اگر درپوش روغن موتور را در یک موتور روشن باز کنیم، ممکن است مقداری بخار یا ضربان هوا مشاهده شود. اما میزان آن اهمیت زیادی دارد. چرا که مقدار کمی بخار میتواند طبیعی باشد، زیرا همیشه مقداری گاز احتراق از کنار رینگها عبور میکند و البته مقداری از روغن نیز به طور طبیعی در زمان گرمشدن روغن، تبخیر خواهد شد.
ولی اگر از محل درپوش روغن موتور، دود و بخار بسیار زیاد خارج شود و همزمان فشار قابلتوجهی وجود داشته باشد، میتواند نشانه از وجود روغنسوزی یا اصطلاحاً کمپرس موتور باشد.
افزایش بخار روغن معمولاً با فرسودگی رینگها، سیلندر یا مشکلات مربوط به آببندی محفظه احتراق ارتباط دارد. البته تشخیص فرسودگی موتور فقط با باز کردن درپوش روغن موتور امکانپذیر نیست و باید آزمایشهای دقیقتری مانند تست کمپرس، تست نشتی سیلندر و بررسی فشار کارتل انجام شود.
آیا کمشدن روغن موتور بدون دود آبی طبیعی است؟
این موضوع به میزان کاهش روغن موتور بستگی دارد. اگر موتور در فاصله بین سرویسهای دورهای مقدار بسیار کمی روغن موتور کم کند و هیچ نشتی یا دود غیرطبیعی وجود نداشته باشد، این کاهش میتواند تا حدی ناشی از تبخیر و مصرف طبیعی باشد.
اما اگر مجبور باشید مرتباً روغن موتور اضافه کنید، نباید آن را صرفاً به تبخیر طبیعی نسبت داد. در بعضی موارد نشتی فقط زمانی اتفاق میافتد که موتور گرم است و به همین دلیل ممکن است روی زمین لکه روغن موتور مشاهده نشود. روغن موتور ممکن است از قسمتهای مختلف موتور نشت کند؛ از جمله:
- واشر درپوش سوپاپ
- کارتل
- کاسهنمد میللنگ
- کاسهنمد میلسوپاپ
- فیلتر روغن موتور
- اویل پمپ
- محل اتصال قطعات موتور
- مسیرهای روغن موتور در موتورهای توربوشارژ
چرا بعضی موتورها بیشتر روغن موتور کم میکنند؟
مصرف روغن موتور فقط به سلامت موتور مربوط نیست و طراحی موتور نیز اهمیت دارد. طراحی رینگها، میزان کشش رینگ روغن موتوری، طراحی پیستون، دمای کاری موتور، سیستم تهویه کارتل و حتی طراحی مسیر روغن موتور در سرسیلندر میتوانند روی میزان مصرف روغن موتور تأثیر بگذارند.
موتورهایی که با دمای کاری بالاتر، دور موتور بالاتر یا فشار داخلی بیشتر کار میکنند، معمولاً شرایط سختتری برای روغن موتور ایجاد میکنند. همچنین موتورهای قدیمی که طراحی آنها مربوط به چند دهه قبل است، ممکن است نسبت به موتورهای جدید مصرف روغن موتور بیشتری داشته باشند. بنابراین نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمام موتورها به عنوان مصرف طبیعی روغن موتور تعیین کرد.
آیا رانندگی در دور موتور بالا باعث تبخیر روغن موتور میشود؟
باید اعتراف کرد که رانندگی با دور موتور بالا میتواند سرعت و مقدار تبخیرشدن روغن موتور را نیز افزایش دهد. وقتی دور موتور افزایش پیدا میکند، اصطکاک داخلی، میزان گردش روغن موتور و تولید حرارت نیز میتواند افزایش پیدا کند.
از طرف دیگر، در دورهای بالا میزان گازهای عبوری از کنار رینگها و جریان بخارات کارتل نیز ممکن است افزایش پیدا کند. به همین دلیل در رانندگی طولانی با دور موتور بالا، بار سنگین یا سرعت زیاد، مصرف روغن موتور میتواند بیشتر از شرایط رانندگی آرام شهری باشد. این موضوع بهخصوص در موتورهایی که ظرفیت روغن موتور کمی دارند یا سیستم خنککاری روغن موتور آنها محدود است، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا استفاده از روغن موتور با کیفیت بالا جلوی تبخیر را میگیرد؟
هیچ روغن موتوری نمیتواند تبخیر را به صفر برساند. هدف روغن موتور باکیفیت این است که در شرایط کاری موتور، پایداری حرارتی و مقاومت مناسبی در برابر تبخیر و اکسیداسیون داشته باشد. یکی از مشخصههای مهم در این زمینه، فراریت روغن موتور است. روغن موتورهایی که فراریت کمتری دارند، در دمای بالا مقدار کمتری از ترکیبات سبک خود را از دست میدهند. همچنین روغن موتور باکیفیت معمولاً در برابر اکسیداسیون، تشکیل رسوب و تخریب حرارتی مقاومت بهتری دارد.
بنابراین اگر موتور سالم باشد، استفاده از روغن موتور مناسب و باکیفیت میتواند به کاهش بخار شدن روغن موتور کمک کند، اما نمیتواند خرابی رینگ، کاسهنمد، مسیر بخار روغن موتور یا ایراد توربو را برطرف کند و در نتیجه شاهد بخار روغن و نشتی از این قسمتها خواهیم بود. ضمن اینکه مقدار بخارشدن روغن نیز طبیعی و تأیید شده است.
آیا کمشدن روغن موتور همیشه نشانه خرابی موتور است؟
کمشدن روغن موتور همیشه نشانهای از خرابی و روغنسوزی موتور نیست، چرا که کمشدن روغن موتور میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. اما زیادشدن این روند، همیشه ارزش بررسی دارد. اگر روغن موتور بهتدریج و در حد کم کاهش پیدا کند، ممکن است بخشی از آن به دلیل تبخیر، بخارات کارتل یا شرایط طبیعی موتور مصرف شود. ولی اگر میزان کاهش ناگهان افزایش پیدا کرده باشد، باید علت آن مشخص شود. بهخصوص اگر همراه با یکی از علائم زیر باش که در چنین شرایطی بهتر است موضوع به عنوان یک ایراد فنی بررسی شود:
- دود آبی از اگزوز
- بوی روغن موتور سوخته
- روغن موتور در مسیر هوای ورودی
- چرب شدن شمعها
- کاهش سطح روغن موتور در مدت کوتاه
- نشتی خارجی
- افزایش فشار کارتل
- کاهش کمپرس موتور
- افت توان موتور
- افزایش مصرف سوخت
- افزایش دمای موتور
آیا تبخیر روغن موتور باعث غلیظ شدن روغن موتور باقیمانده میشود؟
در واقع باید گفت که این اتفاق از نظر فیزیکی ممکن است. اگر بخشی از ترکیبات سبک روغن موتور به مرور تبخیر شود، ترکیبات سنگینتر در روغن موتور باقی میمانند و در نتیجه ممکن است روغن موتور کارکرده به مرور رفتار متفاوتی نسبت به روغن موتور تازه داشته باشد.
البته این تنها دلیل تغییر ویسکوزیته روغن موتور نیست. اکسیداسیون، آلودگی ناشی از احتراق، ورود سوخت به روغن موتور، دوده، رطوبت و تخریب افزودنیها نیز میتوانند خواص روغن موتور را تغییر دهند. به همین دلیل روغن موتور فقط به دلیل سیاهشدن یا غلظت ظاهری آن قابل قضاوت نیست.
چگونه علت کمشدن روغن موتور را تشخیص دهیم؟
برای تشخیص صحیح باید ابتدا مشخص کنیم روغن موتور از کجا ناپدید میشود.
مرحله اول: بررسی نشتی خارجی
تمام قسمتهای موتور را از نظر وجود نشتی روغن موتور بررسی میکنیم. اگر موتور بسیار کثیف و آغشته به روغن موتور است، ابتدا باید آن را تمیز کرده و سپس بعد از چند روز یا چند صد کیلومتر دوباره بررسی کرد.
مرحله دوم: بررسی دود اگزوز
دود آبی میتواند نشانه سوختن روغن موتور باشد. البته زمان ظاهرشدن دود نیز مهم است. دود هنگام استارت سرد، دود بعد از درجا کارکردن، دود هنگام شتابگیری یا دود هنگام کاهش سرعت به دلایل متفاوتی میتواند باشد.
مرحله سوم: بررسی سیستم PCV
سوپاپ PCV، شیلنگها و مسیر تهویه کارتل باید بررسی شوند. خرابی این سیستم یکی از مواردی است که گاهی با خرابی جدی موتور اشتباه گرفته میشود.
مرحله چهارم: تست کمپرس
تست کمپرس میتواند اطلاعات مفیدی درباره وضعیت آببندی سیلندرها ارائه دهد. اما کمپرس بهتنهایی برای تشخیص تمام مشکلات کافی نیست. این معاینه باید با مشاهده و بررسی وضعیت شمعها نیز همراه باشد.
مرحله پنجم: تست نشتی سیلندر
تست نشتی سیلندر یا Leak-down میتواند دقیقتر مشخص کند که نشتی از رینگها، سوپاپها یا قسمتهای دیگر اتفاق میافتد. منظور از تست نشتی سیلندر، بررسی وجود ترک و نشتی در جداره سیلندرها است.
مرحله ششم: بررسی توربو
در موتورهای توربوشارژ باید مسیر روغن موتور و هوای توربو نیز بررسی شود. گاهی مواقع نشتی و روغنسوزی از بخش توربوشارژ اتفاق میافتد.
آیا تبخیر روغن موتور برای موتور خطرناک است؟
خود تبخیر مقدار کمی از روغن موتور، در محدوده طراحی موتور، مسئله خطرناکی نیست و موضوعی است که بسیاری از خودروسازان نیز در دفترچههای تعمیر و نگهداری محصولاتشان به آن اشاره میکنند.
موتورها اساساً با درنظرگرفتن مقداری از مصرف روغن موتور طراحی میشوند. اما مشکل زمانی ایجاد میشود که میزان تبخیر یا مصرف روغن موتور آنقدر زیاد باشد که سطح روغن موتور از محدوده مناسب پایینتر بیاید. کاهش سطح روغن موتور باعث میشود مقدار روغن موتور موجود برای روانکاری و خنککاری قطعات کمتر شود. در این حالت احتمال افزایش دمای روغن موتور، کاهش فشار روغن موتور و آسیب به قطعاتی مانند یاتاقانها و میللنگ بیشتر خواهد شد. بنابراین حتی اگر علت کاهش روغن موتور فقط تبخیر باشد، درصورتیکه مقدار آن زیاد باشد، نباید نادیده گرفته شود. چرا که شاید مشکل از کیفیت و ناسازگاری روغن با موتور نیز باشد.
افزودنیهای کاهش بخار روغن موتور واقعاً چه کاری انجام میدهند؟
یکی از راهکارهایی که برای موتورهای قدیمی یا دارای مصرف روغن موتور پیشنهاد میشود، استفاده از افزودنیهای روغن موتور یا Oil Treatment است که در اصطلاح عامیانه به آن STP گفته میشود که نام شرکتی است که برای اولینبار چنین محصولی را روانه بازار کرده بود. این محصولات فرمولهای متفاوتی دارند، اما بعضی از آنها با افزایش گرانروی روغن موتور در دمای بالا، ضخیمتر کردن فیلم روغن موتور یا بهبود خاصیت آببندی، میتوانند مقدار روغن موتوری را که از کنار رینگها و قسمتهای فرسوده وارد محفظه احتراق میشود کاهش دهند. حتی بعضی محصولات به طور مشخص برای کاهش مصرف روغن موتور و دود آبی طراحی شدهاند.
در واقع، این مواد شرایط روغن موتور را طوری تغییر میدهند که عبور روغن موتور از لقیهای موجود سختتر شود. برای مثال، بعضی محصولات با افزایش ویسکوزیته در دمای کاری، یک لایه روغن موتور ضخیمتر ایجاد میکنند و به صورت موقت مقدار روغن موتوری را که از کنار رینگ یا گاید سوپاپ عبور میکند کاهش میدهند.
به همین دلیل ممکن است بعد از ریختن یک Oil Treatment یا همان اصطلاحاً STP، موتور کمتر دود کند، صدای آن کمتر شود و حتی مصرف روغن موتور کاهش پیدا کند؛ اما این موضوع نباید با تعمیر رینگ، سیلندر یا لاستیک ساق سوپاپ اشتباه گرفته شود.
برای مثال اگر رینگ روغنی گیر کرده یا رینگ کمپرس بهشدت فرسوده باشد، افزودنی نمیتواند فلز فرسوده را به حالت اولیه برگرداند. نهایتاً ممکن است با تغییر ویژگی روغن موتور، علائم مشکل برای مدتی کمتر دیده شوند.
افزودنیهای ضد دود چگونه دود موتور را کم میکنند؟
محصولاتی با کاربری ضد دود و ضد بخار روغن در بازار وجود دارند که برای موتورهایی طراحی و ساخته شدهاند که به روغنسوزی رسیدهاند. بعضی از این افزودنیها با افزایش گرانروی روغن موتور و ایجاد یک فیلم ضخیمتر، عبور روغن موتور از لقی بین رینگ و سیلندر یا قسمتهای فرسوده را کاهش میدهند. برای همین ممکن است دود آبی اگزوز به شکل محسوسی کم شود.
پس اگر یک موتور فرسوده قبل از افزودنی دود آبی زیادی تولید میکند و بعد از اضافهکردن ضددود تقریباً بدون دود کار میکند، این اتفاق کاملاً ممکن است؛ اما به این معنی نیست که موتور تعمیر شده است. در حقیقت، افزودنی ممکن است فقط علامت خرابی را پنهان کرده باشد.
برخی از کلاهبرداران از این مواد برای فروش خودرو معیوب خود به عنوان خودرو با موتور سالم که دود نمیکند استفاده میکنند.
جمعبندی
بخارشدن روغن موتور یک فرایند کاملاً واقعی است و به دلیل وجود ترکیبات مختلف در روغن موتور و قرارگرفتن آن در معرض دمای بالا اتفاق میافتد. مقداری از ترکیبات سبک روغن موتور میتوانند در دمای کاری موتور تبخیر شده و همراه بخارات کارتل از طریق سیستم تهویه PCV به مسیر ورودی هوا منتقل شوند. این بخارات در نهایت میتوانند وارد محفظه احتراق شده و بسوزند.
بااینحال، نباید هر نوع کاهش روغن موتور را به تبخیر نسبت داد. افزایش دمای موتور و روغن موتور، استفاده از روغن موتور نامناسب یا بیکیفیت، فراریت بالای روغن موتور، خرابی سیستم PCV، فرسودگی رینگهای پیستون، خرابی لاستیک ساق سوپاپ، مشکلات توربو و نشتیهای خارجی همگی میتوانند باعث افزایش مصرف روغن موتور شوند. نکته مهم این است که تبخیر روغن موتور با روغن موتورسوزی یکسان نیست. تبخیر، جداشدن بخشی از ترکیبات روغن موتور در اثر حرارت است؛ در حالی که روغن موتورسوزی به ورود روغن موتور به محفظه احتراق و سوختن آن مربوط میشود.
بنابراین اگر سطح روغن موتور خودرو به شکل غیرعادی کاهش پیدا میکند، بهترین کار این است که قبل از تعویض روغن موتور با یک گرید غلیظتر یا استفاده از افزودنیهای مختلف، مسیر خروج روغن موتور مشخص شود. یک موتور سالم ممکن است مقداری روغن موتور مصرف کند، اما افزایش ناگهانی مصرف روغن موتور، دود آبی، نشتی، افزایش بخارات کارتل یا وجود روغن موتور غیرعادی در مسیر هوای ورودی، علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
در مجموع باید گفت، کنترل منظم سطح روغن موتور یکی از سادهترین و مهمترین کارهایی است که میتوان برای جلوگیری از آسیبهای سنگین موتور انجام داد. پایینبودن سطح روغن موتور حتی اگر موتور همچنان بدون صدای غیرعادی کار کند، میتواند در درازمدت هزینه تعمیر بسیار سنگینی به همراه داشته باشد.
جهت مشاهده قیمت خودرو در کارخانه و بازار، به این صفحه مراجعه کنید. برای فروش فوری خودرو یکی از شعب خودرو۴۵ در سراسر ایران را انتخاب کنید.
سؤالات متداول
- آیا بخار شدن روغن موتور پدیده خطرناکی است؟
بخارشدن روغن موتور تا حد کم آن مجاز بوده؛ اما اگر این بخارشدن از حد مشخصی بیشتر شود باید به دنبال علت و رفع آن باشیم. چرا که میتواند به دلیل مشکلات موتور و یا کیفیت پایین و ناسازگاری روغن موتور باشد. - بیشترین و شایعترین علت بخار شدن روغن موتور چیست؟
ناسازگاری و پایینبودن کیفیت روغن موتور و ضعیفبودن رینگهای موتور خودرو از اصلیترین دلایل بخارشدن غیرعادی روغن موتور است.
نویسنده: علیرضا داودی
اطلاع از جدیدترین شرایط فروش خودرو
با عضویت در خبرنامه پیامکی خودرو۴۵
فروش خودرو
قیمت روز خودرو
تخمین قیمت
خرید خودرو
کسب درآمد از خودرو۴۵
مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید