
چرا گاز کولر ماشین کم میشود؟ علتها، نشانهها و روشهای رفع نشتی گاز کولر
کولر خودرو یکی از سیستمهایی است که عملکرد صحیح آن به مقدار مشخصی از مبرد یا همان گاز کولر وابسته است. برخلاف تصور بعضی از رانندگان، گاز کولر یک ماده مصرفی نیست که هر سال تمام شود و نیاز به شارژ داشته باشد. در یک سیستم سالم و بدون نشتی گاز کولر ماشین، مبرد باید در مدار باقی بماند و کاهش محسوس آن معمولاً نشانه وجود یک ایراد است.

نشتی گاز کولر ماشین ممکن است بسیار جزئی باشد که اصطلاحاً به آن حباب زدن میگویند و خروج مبرد از سیستم کولر، هفتهها یا ماهها طول بکشد. در مقابل، آسیبدیدن یک شیلنگ، سوراخشدن کندانسور یا خرابی یکی از اتصالات میتواند باعث خروج سریع گاز و ازبینرفتن سرمای کولر شود.
کاهش سرمای کولر خودرو، دیر خنکشدن کابین، قطع و وصلشدن کمپرسور و حتی مشاهده آثار روغن روی بعضی اتصالات از جمله نشانههایی هستند که میتوانند احتمال نشتی و خالی شدن گاز کولر ماشین را مطرح کنند. البته هر کدام از این علائم ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند و برای تشخیص قطعی باید سیستم بهدرستی بررسی شود.
نشتی گاز کولر ماشین چیست؟
کولر خودرو یک سیستم مداربسته است که در آن مبرد بین کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط و اواپراتور گردش میکند. این مبرد در طول کار کولر تغییر حالت میدهد و گرمای داخل کابین را جذب کرده و به بیرون منتقل میکند.
بنابراین در یک سیستم سالم، گاز کولر نباید بهصورت طبیعی کم شود. چرا که این گاز نباید از جایی نشتی کند. اگر مقدار مبرد کاهش پیدا کند، معمولاً باید به وجود نشتی در مدار شک کرد. نشتی گاز کولر ماشین میتواند از قسمتهای مختلف سیستم ایجاد شود؛ از یک اورینگ یا اتصال ساده گرفته تا شیلنگ، کندانسور، کمپرسور یا اواپراتور. بعضی نشتیها نیز آنقدر کوچک هستند که با نگاهکردن به سیستم نمیتوان محل آنها را پیدا کرد. به همین دلیل، شارژ کردن دوباره گاز بدون پیداکردن علت کاهش آن، تعمیر محسوب نمیشود. اگر نشتی برطرف نشود، مبرد جدید نیز دوباره از همان قسمت خارج خواهد شد.
نشانههای نشتی گاز کولر ماشین
کاهش گاز کولر ماشین و نشتی آن با نشانههایی همراه میشود که اولین و دردسترسترین آنها، کاهش سرمای کولر است. اما کاهش سرمای کولر همیشه فقط مربوط به کاهش گاز و نشتی از سیستم نیست و باید با دیدن نشانههای دیگر، بفهمیم که مشکل سیستم کولر از کاهش گاز کولر بوده و یا ایراد دیگری در این بخش رخ داده است.
کاهش سرمای کولر
رایجترین علامت کم شدن و نشتی گاز کولر ماشین، کاهش قدرت سرمایش است. ممکن است کولر در ابتدا مثل گذشته باد خنک تولید کند؛ اما بعد از مدتی سرمای آن کمتر شود. در نشتیهای کوچک، کاهش سرمایش معمولاً تدریجی است و ممکن است راننده بعد از چند هفته یا چند ماه متوجه آن شود. اما اگر نشتی شدید باشد، ممکن است سرمای کولر در مدت کوتاهی تقریباً از بین برود. البته کاهش سرمای کولر همیشه به معنی کمبود گاز نیست. کثیف بودن کندانسور، خرابی فن، گرفتگی فیلتر کابین، مشکل دریچههای تهویه، خرابی کمپرسور یا شیر انبساط نیز میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
دیر خنکشدن کابین
اگر کولر خودرو روشن است؛ اما برای خنککردن کابین مدت زیادی زمان لازم دارد، یکی از مواردی که باید بررسی شود مقدار مبرد سیستم است. کمبود گاز باعث میشود چرخه سرمایش کولر مانند حالت عادی انجام نشود و توان سیستم برای جذب گرمای کابین کاهش پیدا کند.
قطع و وصلشدن کمپرسور
در بسیاری از خودروها، فشار مدار کولر توسط سنسور یا سوئیچ فشار کنترل میشود. اگر فشار سیستم به دلیل کمبود شدید مبرد از محدوده مناسب خارج شود، سیستم میتواند کمپرسور را برای محافظت از آن قطع کند. در نتیجه ممکن است کمپرسور مرتباً درگیر و آزاد شود و صدای قطع و وصلشدن کلاچ آن بیشتر از حالت عادی به گوش برسد.
البته این علامت بهتنهایی نشتی را ثابت نمیکند و ایراد سنسور فشار، مشکلات برقی یا خرابی کلاچ کمپرسور نیز میتواند چنین وضعیتی ایجاد کند.
مشاهده آثار روغنی روی اتصالات
مبرد در سیستم کولر همراه با روغن مخصوص کمپرسور گردش میکند. به همین دلیل در بعضی نشتیها، مقداری روغن نیز همراه مبرد از محل نشتی خارج میشود. اگر اطراف اتصالات، شیلنگها، کمپرسور یا کندانسور آثار روغنی و چرب غیرعادی مشاهده شود، آن قسمت ارزش بررسی بیشتری دارد. البته نبودن آثار روغنی به معنی سالمبودن سیستم نیست؛ چون نشتیهای بسیار کوچک ممکن است هیچ اثر قابل مشاهدهای ایجاد نکنند.
بررسی چشمی روی خشککن کولر
بعضی خودروها روی خشککن یا رسیور درایر (Receiver Drier) یک شیشه کوچک به نام چشمی دارند. این چشمی در سیستمهایی که برای این منظور طراحی شدهاند، میتواند برای بررسی وضعیت جریان مبرد مورد استفاده قرار گیرد. هنگام کارکردن کولر، مشاهده حبابهای زیاد یا حبابهای مداوم در بعضی سیستمها میتواند نشانه نشتی گاز کولر ماشین کمبود مبرد باشد. در حالت شارژ مناسب، جریان مبرد معمولاً شفافتر دیده میشود.
بااینحال، چشمی خشککن را نباید بهعنوان یک ابزار قطعی برای تعیین مقدار گاز در نظر گرفت. وضعیت حبابها به دمای محیط، شرایط کاری سیستم، دور موتور و طراحی مدار نیز وابسته است. در بعضی شرایط حتی یک سیستم سالم ممکن است حبابهایی در چشمی نشان دهد.
بنابراین اگر خشککن سیستم کولر به چشمی خشککن است، میتوان از آن بهعنوان یک نشانه اولیه برای بررسی وضعیت سیستم استفاده کرد، اما تشخیص نهایی کمبود مبرد و مقدار شارژ باید با روش مناسب و طبق مشخصات سازنده انجام شود. همچنین بسیاری از سیستمهای جدید اصلاً چشمی ندارند و در این خودروها باید از روشهای دیگری برای تشخیص وضعیت مبرد استفاده کرد.
روشهای نشتیابی گاز کولر خودرو
بعد از اینکه احتمال کمبود گاز مطرح شد، مرحله مهمتر پیداکردن محل نشتی گاز کولر ماشین است. برای این کار روشهای مختلفی وجود دارد.
نشتیابی با دستگاه الکترونیکی
یکی از روشهای دقیق برای پیداکردن نشتی گاز کولر خودرو، استفاده از دستگاه نشتیاب الکترونیکی است. این دستگاه میتواند مقدار بسیار کمی از مبرد خارجشده از مدار را تشخیص دهد. مکانیک و تعمیرکار معمولاً اطراف اتصالات، شیلنگها، کمپرسور، کندانسور و سایر قسمتهای سیستم را بررسی میکند. این روش برای نشتیهای کوچک که با چشم قابل مشاهده نیستند، کاربرد زیادی دارد.
استفاده از ماده فلورسنت
در روش دیگر، ماده فلورسنت مخصوص به سیستم اضافه میشود. این ماده همراه روغن و مبرد در مدار گردش میکند. پس از مدتی، قسمتهای مختلف سیستم با چراغ مخصوص بررسی میشوند. اگر نشتی وجود داشته باشد، ماده فلورسنت در اطراف محل خروج مبرد باقی میماند و پیداکردن نشتی آسانتر میشود. این روش بهخصوص برای نشتیهای کوچک و تدریجی میتواند مفید باشد.
استفاده از محلول نشتیاب
در بعضی موارد میتوان از محلول مخصوص نشتیابی روی اتصالات و نقاط مشکوک استفاده کرد. اگر گاز از آن قسمت خارج شود، ایجاد حباب میتواند محل نشتی را مشخص کند. این روش ساده است؛ اما برای تمام قسمتهای سیستم کاربرد ندارد و ممکن است نشتیهای بسیار ریز را بهراحتی نشان ندهد.
تست فشار
یکی دیگر از روشهای تشخیص نشتی و خالی شدن گاز کولر ماشین، تحت فشار قراردادن سیستم و بررسی توانایی آن برای حفظ فشار است. در این روش باید از تجهیزات و گاز مناسب استفاده شود و فشار نیز مطابق دستورالعمل سیستم باشد. واردکردن فشار بیش از حد میتواند به قطعات آسیب بزند و به همین دلیل این کار باید توسط فرد متخصص انجام شود.
وکیوم و بررسی سیستم
قبل از شارژ مجدد کولر معمولاً مدار با دستگاه وکیوم تخلیه میشود تا هوا و رطوبت موجود در سیستم خارج شود. وکیوم گرفتن میتواند اطلاعاتی درباره وضعیت مدار و توانایی آن در حفظ خلأ ارائه کند، اما نباید تصور کرد که باقیماندن خلأ بهتنهایی تمام نشتیهای سیستم را رد میکند. نشتیهای بسیار کوچک ممکن است با این روش بهسادگی مشخص نشوند.
دلایل نشتی گاز کولر ماشین
نشتی گاز کولر ماشین به دلایل مختلفی اتفاق میافتد.
خرابی اورینگها
اورینگها وظیفه آببندی بسیاری از اتصالات سیستم کولر را بر عهده دارند. این قطعات به مرور زمان و در اثر گرما، فشار و شرایط کاری سیستم ممکن است خشک، ترکخورده یا تغییر شکل داده شوند. خرابی یک اورینگ ساده میتواند باعث خروج تدریجی مبرد شود.
ترکخوردن شیلنگها
شیلنگهای کولر در معرض گرمای موتور، لرزش و تغییرات فشار قرار دارند. با افزایش سن خودرو، جنس شیلنگها ممکن است خشک و شکننده شود و ترکهای ریز روی آنها ایجاد شود. بعضی از این ترکها فقط در شرایط خاص و هنگام بالارفتن فشار سیستم خود را نشان میدهند.
سوراخشدن یا پوسیدگی کندانسور
کندانسور معمولاً در قسمت جلویی خودرو قرار دارد و به همین دلیل در معرض برخورد سنگریزه، ضربه، آب، گلولای و مواد خورنده قرار میگیرد. یک ضربه میتواند باعث سوراخشدن کندانسور شود و خوردگی نیز در خودروهای قدیمیتر ممکن است بهتدریج باعث ایجاد نشتی شود.
خرابی آببندی کمپرسور
کمپرسور نیز میتواند از قسمتهای مختلف دچار نشتی شود. یکی از موارد مهم، آببندی محور کمپرسور با خرابشدن فیبروفنر و یا کاسهنمد آن است. اگر این قسمت خراب شود، ممکن است هم روغن و هم مبرد از اطراف کمپرسور خارج شوند. مشاهده آثار روغنی در اطراف پولی و قسمت جلویی کمپرسور میتواند یک سرنخ باشد.
نشتی اواپراتور
اواپراتور داخل مجموعه تهویه و معمولاً پشت داشبورد قرار دارد. به همین دلیل پیداکردن نشتی آن نسبت به قطعاتی که در محفظه موتور قرار دارند دشوارتر است. خوردگی یا آسیب اواپراتور میتواند باعث خروج تدریجی مبرد شود و در چنین شرایطی ممکن است نشتیابی زمان بیشتری نیاز داشته باشد. در این حالت معمولاً روی شیشه از داخل اتاق، اثرات چربی و روغن دیده میشود.
تعمیرات غیراصولی
باز و بسته کردن مدار کولر بدون رعایت اصول میتواند یکی از دلایل نشتی باشد. استفاده از اورینگ نامناسب، سفت کردن بیش از حد یا کمتر از حد اتصالات، آسیبزدن به محل نشیمن اتصال و استفاده از قطعات بیکیفیت، همگی میتوانند باعث نشتی مجدد شوند.
آیا نشتی گاز کولر خطرناک است؟
پاسخ این سؤال به نوع مبرد مورد استفاده و محل نشتی بستگی دارد. مبردهای مختلف ویژگیهای متفاوتی دارند و نمیتوان درباره همه آنها یک حکم یکسان صادر کرد. برای مثال، گاز R-134a در خودروهای زیادی استفاده شده و از نظر اشتعالپذیری با R-1234yf یکسان نیست. گاز R-1234yf که در بسیاری از خودروهای جدیدتر استفاده میشود، قابلیت اشتعال ملایمی دارد و سیستم خودرو برای استفاده از آن با الزامات خاصی طراحی شده است. بنابراین نباید از گازهای نامشخص یا جایگزینهای متفرقه برای شارژ کولر استفاده کرد.
یکی از مشکلات مهم، استفاده از مبردهای هیدروکربنی و قابل اشتعال بهعنوان جایگزین ارزانقیمت مبرد استاندارد خودرو است. این مواد برای تمام سیستمها مناسب نیستند و استفاده نادرست از آنها میتواند خطر آتشسوزی ایجاد کند. از طرف دیگر، اگر نشتی از اواپراتور باشد، احتمال ورود مبرد به فضای کابین وجود دارد. در صورت بروز نشتی قابل توجه در فضای بسته، تهویه مناسب اهمیت پیدا میکند و بهتر است سیستم توسط فرد متخصص بررسی شود.
نکته دیگر، اثرات زیستمحیطی بعضی مبردهاست. به همین دلیل تخلیه عمدی گاز کولر به محیط زیست کار درستی نیست و سرویس سیستم باید با تجهیزات مناسب بازیابی و شارژ انجام شود.
نشتی گاز کولر چه اثری روی عملکرد آن دارد؟
هرچه مقدار مبرد در سیستم کمتر شود، عملکرد کولر نیز میتواند ضعیفتر شود. در ابتدا ممکن است فقط کمی از قدرت سرمایش کم شود و راننده تصور کند کولر به سرویس نیاز دارد. اما با ادامه نشتی، سرمایش کولر بیشتر از قبل کاهش پیدا میکند و ممکن است کمپرسور نیز به دلیل خارجشدن فشار سیستم از محدوده مناسب، مرتباً قطع و وصل شود.
در کمبود شدید مبرد، سیستم ممکن است دیگر نتواند سرمای کافی تولید کند و در نهایت کولر تقریباً باد گرم بزند. ادامه کار سیستم در شرایط نامناسب نیز میتواند فشار بیشتری به بعضی اجزای آن وارد کند. ضمن اینکه اگر فشار سیستم در اکثر خودروها از حد مشخصی کمتر شود، کمپرسور کلاً از کار خواهد افتاد و سیستم کولر کاملاً از مدار کاری خارج میشود. به همین دلیل اگر کولر مرتباً نیاز به شارژ دارد، بهتر است بهجای شارژهای مکرر، محل نشتی پیدا و برطرف شود.
آیا کمشدن گاز کولر باعث خرابی کمپرسور میشود؟
کمبود شدید مبرد میتواند شرایط کاری سیستم را از حالت طبیعی خارج کند و در بعضی شرایط روی عملکرد و روانکاری کمپرسور نیز اثر بگذارد. بااینحال، هر خرابی کمپرسور را نباید به کمبود گاز نسبت داد. خرابی مکانیکی، فرسودگی، مشکل کلاچ، روغن نامناسب، آلودگی مدار یا مشکلات دیگر نیز میتوانند باعث خرابی کمپرسور شوند.
اگر سیستم به دلیل نشتی مدت زیادی با مقدار بسیار کم مبرد کار کرده باشد، بهتر است قبل از ادامه استفاده، وضعیت کل مدار و کمپرسور بررسی شود.
بعد از پیداکردن نشتی گاز کولر ماشین چه کاری باید انجام داد؟
اولین کار، برطرفکردن خود نشتی است. اگر مشکل از اورینگ باشد، اورینگ مناسب تعویض میشود. در صورت ترک داشتن شیلنگ، باید شیلنگ تعمیر یا تعویض شود و اگر کندانسور یا اواپراتور سوراخ شده باشد، بسته به شرایط باید تعمیر یا تعویض شود.
بعد از تعمیر، مدار کولر باید بهدرستی سرویس شود. در صورت نیاز، مبرد باقیمانده با تجهیزات مناسب بازیابی شده و سیستم وکیوم میشود. سپس مقدار دقیق مبرد مطابق مشخصات خودرو به سیستم اضافه خواهد شد. در این مرحله مقدار گاز اهمیت زیادی دارد. بیشتر بودن گاز به معنی بهترشدن کولر نیست و شارژ بیش از حد نیز میتواند باعث افزایش فشار و کاهش عملکرد سیستم شود. همچنین نوع مبرد باید دقیقاً مطابق مشخصات خودرو باشد. مبردهای مختلف را نمیتوان صرفاً به دلیل شباهت ظاهری در نام آنها، جایگزین یکدیگر کرد.
روشهای جلوگیری از نشتی گاز کولر ماشین
نمیتوان تمام نشتیهای سیستم کولر را برای همیشه جلوگیری کرد؛ زیرا قطعاتی مانند شیلنگها، اورینگها و کندانسور با گذشت زمان فرسوده میشوند. اما نگهداری صحیح میتواند احتمال بروز مشکل را کاهش دهد.
شارژ مکرر را عادی ندانیم
اگر هر سال مجبور هستیم گاز کولر را شارژ کنید، بهتر است سیستم نشتیابی شود. در یک سیستم سالم، مبرد نباید بهصورت مرتب کم شود. شارژ کردن مکرر بدون پیداکردن نشتی فقط مشکل را برای مدتی پنهان میکند.
کندانسور را تمیز نگه داریم
کثیفشدن کندانسور باعث کاهش توانایی آن در دفع گرما میشود. وجود گل، گردوغبار و حشرات بین پرهها میتواند جریان هوا را کاهش داده و عملکرد کولر را ضعیف کند. تمیز بودن کندانسور همچنین باعث میشود سیستم در شرایط کاری مناسبتری فعالیت کند.
شیلنگها و اتصالات را بررسی کنیم
در سرویسهای دورهای، قسمتهای قابل دسترس سیستم را از نظر ترک، خوردگی و آثار روغنی بررسی کنیم. در خودروهای قدیمی، این بررسی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بسیاری از نشتیها نتیجه فرسودگی قطعاتی هستند که سالها در معرض گرما و لرزش قرار گرفتهاند.
کولر را برای مدت طولانی کاملاً بلااستفاده نگذاریم
استفادهنکردن طولانیمدت از کولر میتواند برای بعضی بخشهای سیستم ایدهآل نباشد. روشنکردن دورهای کولر در شرایط مناسب باعث گردش مبرد و روغن در مدار میشود. البته در خودروهایی که سیستم مدیریت کولر متفاوتی دارند، نحوه عملکرد کمپرسور ممکن است با خودروهای قدیمی فرق داشته باشد.
تعمیر کولر را به فرد متخصص بسپاریم
مدار کولر تحت فشار قرار دارد و باز کردن آن بدون تجهیزات مناسب میتواند هم به سیستم آسیب بزند و هم باعث خروج مبرد شود. استفاده از دستگاه مناسب برای بازیابی مبرد، وکیوم و شارژ دقیق سیستم اهمیت زیادی دارد.
از مبرد و روغن مناسب استفاده کنیم
استفاده از گاز یا روغن نامناسب میتواند عملکرد سیستم را مختل کند و حتی به کمپرسور یا سایر قطعات آسیب بزند. همیشه باید نوع مبرد و روغن مورد نیاز از روی مشخصات خودرو و دستورالعمل سازنده تعیین شود.
آیا هر بار ضعیفشدن کولر به معنی نشتی گاز است؟
کاهش سرمای کولر یکی از نشانههای احتمالی کمبود مبرد است اما دلایل دیگری نیز دارد. گرفتگی فیلتر کابین، کثیف بودن کندانسور، خرابی فن، مشکل کمپرسور، خرابی شیر انبساط، ایراد سنسورها و حتی مشکلات مربوط به دریچههای سیستم تهویه میتوانند باعث کاهش سرمای کابین شوند.
به همین دلیل بهتر است قبل از شارژ گاز، وضعیت کلی سیستم بررسی شود. اگر سیستم مرتباً گاز کم میکند، احتمال نشتی جدیتر است؛ اما اگر مقدار گاز مناسب باشد، باید سراغ سایر قسمتهای سیستم رفت.
جمعبندی
نشتی گاز کولر یکی از مشکلاتی است که اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، معمولاً میتوان با هزینه و دردسر کمتری آن را برطرف کرد. کاهش سرمای کولر، دیر خنکشدن کابین، قطع و وصل غیرعادی کمپرسور و مشاهده آثار روغنی در اطراف بعضی اتصالات میتوانند از نشانههای وجود نشتی باشند. در خودروهایی که چشمی روی خشککن دارند نیز میتوان وضعیت جریان مبرد و وجود حباب را بهعنوان یک نشانه اولیه بررسی کرد؛ اما چشمی بهتنهایی ابزار دقیقی برای تعیین مقدار گاز نیست و نباید صرفاً بر اساس آن اقدام به شارژ سیستم کرد.
برای پیداکردن محل نشتی میتوان از روشهایی مانند دستگاه نشتیاب الکترونیکی، ماده فلورسنت، محلول نشتیاب و تست فشار استفاده کرد. انتخاب روش مناسب به نوع سیستم و محل احتمالی نشتی بستگی دارد. مهمترین نکته این است که کمشدن گاز کولر را یک اتفاق طبیعی در نظر نگیریم. اگر مبرد کم شده است، باید علت آن مشخص شود. شارژ دوباره گاز بدون برطرفکردن نشتی، مشکل اصلی را حل نمیکند و بعد از مدتی دوباره سرمای کولر کاهش پیدا خواهد کرد.
در نهایت، بررسی دورهای شیلنگها و اتصالات، تمیز نگهداشتن کندانسور، استفاده از مبرد و روغن مناسب و انجام تعمیرات با تجهیزات استاندارد میتواند عمر سیستم کولر را افزایش داده و از هزینههای سنگینتر در آینده جلوگیری کند. علاوه بر این، عملکرد بینقص سیستم تهویه یکی از موارد مهم در کارشناسی فنی هنگام فروش خودرو است و وجود ایراد در آن میتواند مستقیماً باعث افت قیمت خودرو شود.
سؤالات متداول
- از کجا بفهمیم گاز کولر ماشین کم شده است؟
کاهش سرمای کولر، دیر خنکشدن کابین و در بعضی خودروها مشاهده حباب مداوم در چشمی خشککن میتواند نشانه کمبود گاز باشد، اما تشخیص قطعی به بررسی فشار و مقدار مبرد نیاز دارد. - آیا گاز کولر ماشین هر سال نیاز به شارژ دارد؟
خیر. اگر سیستم کولر سالم و بدون نشتی باشد، نیازی به شارژ سالانه گاز ندارد. کاهش مکرر گاز نشانهای برای بررسی نشتی است. - آیا کمبود گاز کولر باعث خرابشدن کمپرسور میشود؟
کمبود شدید مبرد میتواند شرایط کاری سیستم را نامناسب کند و در بعضی شرایط به کمپرسور آسیب بزند. بهتر است در صورت کمبود گاز، علت آن سریعاً مشخص و برطرف شود.
نویسنده: علیرضا داودی







مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید