مقایسه موتور TU5 با TU5P؛ پیشرانه‌های فرانسوی در ایران

ابتدای دهه 1380 شمسی، بازار ایران شاهد تحول بزرگی در خودروسازی بود. زمانی که همکاری ایران خودرو با گروه خودروسازی فرانسوی پژو-سیتروئن (PSA) به مونتاژ داخلی یکی از موفق‌ترین خودروهای تاریخ بازار فروش خودرو اروپا با نام پژو 206 منجر شد.

خودرویی نوین از سگمنت هاچ‌بک سایز کوچک شهری با پیشرانه‌ای کم‌مصرف و نسبتا بادوام که در مدت زمانی نسبتا کوتاه بازار خودرو کشور را قبضه کرد. پژو 206 از سال 1380 تا 1402 به مدت بیش از دو دهه در تیپ‌های مختلف هاچبک و سدان بر خط تولید ایران خودرو قرار داشت.

این خودرو با دو پیشرانه 1.۴ و ۱.۶ لیتری از خانواده پیشرانه‌های TU شرکت پژو-سیترون روانه بازار ایران شد اما خیلی زود نشان داد که پیشرانه حجیم‌تر و پرتوان‌تر TU5 به حجم 1.6 لیتر، گزینه‌ای مطلوب‌تر و محبوب‌تر برای مشتری ایرانی است.

پیشرانه‌ای که پس از داخلی‌سازی فراوان به شکلی گسترده و فراگیر در بیشتر محصولات خودروسازی کشور، مخصوصا در محصولات تولیدی شرکت ایران خودرو به کار رفت تا عنوان یکی پرتیراژترین پیشرانه‌های تاریخ کشور را رقم بزند. نسخه ارتقایافته این پیشرانه با نام موتور TU5P یا TU5 پلاس در سال‌های پس از 1402 روانه بازار ایرن شد تا نیرو بخش طیف جدید خودروهای تولیدی شرکت ایران خودرو باشد. با توجه به وجود این دو موتور در محصولات پرتیراژ ایران خودرو، مقایسه موتور TU5 با TU5P می‌تواند برای رانندگان و مالکانی که قصد ارتقای خودرو به موتور بهینه‌شده را دارند، مفید باشد.

مشخصات فنی موتور TU5

خانواده موتورهای PSA TU شرکت پژو-سیتروئن از سال 1986 میلادی و به منظور جانشینی پیشرانه‌های قدیمی‌تر خانواده X این شرکت روانه بازار اروپا شد. این پیشرانه طیف‌ها و حجم‌های مختلف با نام‌گذاری عددی به ترتیب از 1، 2، 3، 5 و 9 را دربر گرفت و همچنین در نسخه‌های تنفس طبیعی دیزل با نام TUD3 و TUD5 نیز به تولید رسید.

پیشرانه سری TU دارای سرسیلندر آلومینیومی است اما در نسخه‌های مدل پایین از بلوک چدنی و سپس متریال آلومینیومی در مدل‌های بالاتر بهره گرفت. در بین دو نسخه محبوب موتور TU3 و TU5، تفاوت صرفا محدود به اختلاف حجم 200 سی‌سی در تقابل حجم 1.4 لیتر در برابر 1.6 لیتر نبود. بلکه موتور TU5 با استفاده از ساختار سوپاپ‌بندی DOHC (دو میل سوپاپ در سرسیلندر) در مقایسه با ساختار SOHC (تک میل سوپاپ) TU3، از مجموع 16 سوپاپ ورودی و خروجی در مقایسه با ساختار 8 سوپاپ TU3 و پیشرانه‌های خانواده X بهره می‌گرفت.

استفاده از ساختار DOHC در دهه 1980 میلادی به هیچ عنوان تکنولوژی مدرنی به حساب نمی‌آمد اما از آن‌جایی که این پیشرانه یک گزینه تولید انبوه اقتصادی به شمار می‌رفت، به‌کارگیری این تکنولوژی برتر به معنای راندمان کاری بیشتر، افزایش ظرفیت حجمی پیشرانه، کاهش مصرف سوخت و به صورت کلی بهبود عملکرد در مقایسه با میزان سوخت مصرفی بود. ارتقایی که منطبق بر استانداردهای نوین دهه 1990 میلادی به اجرا درآمد.

ورود این پیشرانه به بازار ایران در دهه 1380 شمسی، زمانی که هنوز بیشتر خودروهای حاضر یا تولیدی در بازار ایران نظیر پراید و پیکان از ساختارهای قدیمی‌تر OHV یا SOHC 8 سوپاپ بهره می‌گرفتند، یک تحول اساسی به شمار می‌رفت.

استفاده از ساختار 4 سوپاپ برای هر سیلندر به معنای تنفس بهتر موتور و همچنین دستیابی به دورهای بالاتر است. این مهم موجب شد که موتور TU5 ضمن داشتن تنها 1.6 لیتر حجم، به شکلی گسترده مورد تیونینگ و بهبود قرار گرفته و تا مرز فراتر از 160 اسب بخار در نسخه تنفس طبیعی تقویت شود.

برای درک بهتر مقایسه موتور TU5 با TU5P، آشنایی با پیشرانه TU5P الزامی است.

مشخصات فنی موتور TU5P

همان‌طور که TU5 ایرانی زاده همکاری ایران خودرو با شرکت‌ خودروساز فرانسوی پژو-سیتروئن بود، نسخه ارتقایافته موتور TU5P یا همان TU5 پلاس نیز حاصل ارتقای فنی به اجرا درآمده بر TU5 تولید فرانسه است.

داستان از این قرار است که شرکت خودروسازی PSA در سال 2012 اقدام به ارتقای طراحی و اعمال بهبود‌های فنی بر پیشرانه پرفروش و تولید انبوه TU5 کرد. این پیشرانه با نام جدید EC5 به موازات معرفی پژو 301 و سیتروئن C-Elysse (سی-الیزه) روانه بازار کشور اروپا شد. پیشرانه‌ای که از سوی شرکت پژو با نام انحصاری 1.6 VTi نیز معرفی می‌شود. این پیشرانه جدید به منظور تامین نیاز بازارهای کشورهای آفریقای شمالی، آمریکای لاتین و چین به تولید رسیده بود و در بازار کشور چین با نام انحصاری N6A 10FXA3A روانه بازار شد

اگر در خاطر داشته باشید، گروه خودروسازی PSA در دوران برجام به صورت موازی با دو شرکت خودروسازی ایران خودرو و خودروسازی سایپا در همکاری بود. به این ترتیب که پژو از طریق شرکت ایکاپ (IKAP / جوینت ونچر ایران خودرو و پژو) شریک تجاری ایران خودرو و سیتروئن شریک تجاری سایپا به حساب می‌آمدند. در راستای همین همکاری مستقیم بود که خودروهایی نظیر پژو 2008، 301 و 508 از سوی ایران خودرو و سیتروئن C3 از سوی سایپا روانه بازار ایران شدند.

در نتیجه تکنولوژی پیشرانه جدید EC5 نیز در راستای همین همکاری در آن دوران به شرکت‌های خودروسازی ایران خودرو و سایپا منتقل شد. تولید پیشرانه TU5 پیش از این داستان تنها در انحصار شرکت ایران خودرو بود ولی در دوران برجام و در راستای همکاری متقابل هر دو خودروساز دولتی ایران با گروه خودروسازی PSA، دست خودروسازی سایپا نیز به پیشرانه ارتقایافته EC5 رسید.

به این ترتیب نسخه ارتقایافته موتور TU5 قدیمی از سوی ایران خودرو با نام TU5P و از سوی سایپا با نام ME16 به تولید انبوه رسید و انحصار تولید طولانی این پیشرانه محبوب از سوی ایران خودرو پایان یافت. از این رو هر دو موتور TU5P و ME16 دقیقا نسخه ایرانی و تولید داخل همان پیشرانه EC5 مدل 2012 هستند که با نام‌های مختلف از سوی خودروسازان دولتی کشور تولید می‌شوند.

مقایسه مشخصات فنی TU5 با TU5P

مهم‌ترین بخش مقایسه TU5 با TU5P، مشخصات فنی است. ایران خودرو هیچ‌گاه در خصوص جزئیات تغییرات به اجرا درآمده بر مجموعه فنی محصولات خود آشکار سخن نمی‌گوید. اما بر اساس آنچه از اطلاعات بین‌المللی و تغییرات به اجرا درآمده بر پیشرانه اروپایی EC5 در دسترس است باید گفت که ارتقای موتور TU5 به منظور بهبود دوام و کاهش مصرف سوخت به اجرا درآمده است.

پیشرانه TU5 بازار ایران یک نمونه 4 سیلندر 16 سوپاپ تنفس طبیعی 1.6 لیتری با سیستم سوخت‌رسانی انژکتوری چند نقطه‌ای (MPI) است که از این نظر هیچ تفاوتی با نسخه ارتقایافته TU5P ندارد. آنچه به اجرا درآمده تنها محدود به قطعات فنی دور از دید و درون پیشرانه است.

به این ترتیب که نسخه ارتقا یافته موتور TU5P (و همچنین ME16) حالا از سیستم زمان‌بندی پیوسته متغیر سوپاپ‌های هوا (CVVT) بهره می‌گیرد. این سیستم زمان باز و بسته شدن و همچنین مدت زمان باز ماندن سوپاپ‌های هوا در سرسیلندر را کنترل می‌کند.

این مهم تاثیر قابل توجهی بر بازده کاری پیشرانه مخصوصا از دیدگاه آلایندگی گذاشت. به این ترتیب که پیشرانه قدیمی TU5 اروپا با داشتن استاندارد یورو 3 و یورو 4 (تولید در بازار ایران با استاندارد یورو 4)، حالا در نسخه ارتقا یافته موتور EC5 بر حسب بازار تولید و سیستم‌های کنترل آلایندگی دارای استاندارد آلایندگی یورو 5 یا یورو 6 است. نسخه‌های تولیدی این پیشرانه در بازار ایران (TU5P و ME16) دارای رده استاندارد آلایندگی یورو 5 هستند.

تغییر مهم دیگر، استفاده از پمپ روغن دبی متغیر در نسخه ارتقایافته TU5 است. به این ترتیب که پمپ روغن به‌کاررفته در پیشرانه جدید TU5P، یک نمونه پیشرفته‌تر حساس به دور موتور است. این پمپ بر اساس دور کاری پیشرانه، حجم روغن موتور تزریق‌شده به درون کانال‌های روغن را افزایش داده تا روان‌کاری و خنک‌کاری و عمر قطعات دورانی درون آن افزایش یابد.

بر اساس آنچه شرکت ساپکو (شرکت طراحی، مهندسی و تامین قطعات ایران خودرو) و شرکت پمپ سپاهان به عنوان تولیدکنندگان داخلی این پمپ در کشور اعلام می‌کنند، استفاده از این پمپ دبی متغیر در تناسب با دمای کاری پیشرانه، هوای سرد یا گرم و همچنین لحظه ابتدایی استارت پیشرانه تاثیر مثبت قابل توجهی بر دوام نهایی قطعات خواهد داشت.

به‌کارگیری دو سیستم جدید CVVT و پمپ روغنی دبی متغیر در موتور TU5P به معنای افزایش پیچیدگی فنی است که موجب می‌شود نیاز این موتور به کیفیت روغن روان‌کننده افزایش یابد. پیشرانه TU5 قدیمی از روغن گرید 10W40 بهره می‌گرفت. اگرچه این گرید در موتور ارتقایافته TU5P تغییری نکرده است اما سطح کیفی روغن موتور از SL در پیشرانه TU5 سابق به سطح SN در TU5P تغییر پیدا کرده است.

لازم به ذکر است که یکی دیگر از تغییرات بسیار مهم به اجرا در آمده در پیشرانه EC5 از سوی گروه خودروسازی PSA فرانسه، خلق قابلیت سوخت متغیر (Flex Fuel) است. به این معنا که نسخه اروپایی EC5 قابلیت استفاده از بنزین‌های دارای سطوح مختلفی از اکتان را دارا است. اما شرکت ایران خودرو در خصوص وجود این قابلیت در نسخه ایرانی موتور TU5P (یا موتور ME16 سایپا) به میان نیاورده است.

با توجه به کیفیت سوخت بسیار بد تولیدی پالایشگاه‌های کشور و همچنین عدم عرضه سوخت با گریدهای متنوع در ایران، بهترین سطح کیفی از سوخت قابل استفاده در موتور TU5P با داشتن ضریب تراکم بیش از 10 به 1 (درست همانند TU5)، بنزین سوپر است که متاسفانه در ایران به سادگی یافت نمی‌شود.

اگرچه استفاده از سیستم پیشرفته و پیچیده‌تر CVVT با افزایش 8 اسب بخاری در توان و 2 نیوتون.متری در گشتاور همراه شده است اما این اختلاف در هنگام رانندگی و استفاده از خودرو به هیچ عنوان محسوس و ملموس نیست. به همین دلیل است که تاکید داریم تغییرات اعمال شده بر TU5P صرفا به منظور بهبود دوام و آلایندگی به اجرا درآمده و نه افزایش بازده فنی.

اگر نخواهیم موتور TU5P را کپی مستقیم ایرانی از پیشرانه اروپایی EC5 بدانیم، حداقل باید اعتراف کنیم که TU5P الهام مستقیم ایکو و سایپا برای دستیابی به خروجی مشابه به تکنولوژی EC5 است که در دوران پس از برهم خوردن توافق برجام و از دل بازار خودرو کشور چین به خط تولید این دو خودروساز دولتی راه یافت.

مقایسه طراحی ظاهری موتور TU5 با TU5P

نکته دیگری که برای مالکان خودروهای مجهز به این دو موتور در ایران جالب توجه خواهد بود، مقایسه موتور TU5 با TU5P از نظر طراحی ظاهری است.

موتور TU5 از نظر ظاهری برای ما ایرانیان بسیار شناخته‌شده و آشنا است. این موتور از یک پلنوم اینتیک (محفظه هوای بعد از دریچه گاز) استوانه‌ای پلاستیکی مشکی‌رنگ بهره می‌گیرد که به یک باکس فیلتر هوا مستطیلی نسبتا کوچک متصل می‌شود.

در سوپاپ این موتور نیز از جنس پلاستیک مشکی‌رنگ و در نسخه‌های ایرانی مزین به لوگو تجاری ایران خودرو (سر اسب) است. این موتور فاقد پوشش تزئیناتی بوده و به همین دلیل اتصالات دسته موتور، لوله‌های رفت و برگشت (پر فشار و کم فشار) سیستم هیدرولیک فرمان، دسته سیم مجموعه الکتریکی موتور، لوله بخار روغن (PCV)، پمپ هیدرولیک و پک کویل‌های قرارگرفته بر روی موتور در معرض دید قرار دارد.

در عوض در موتور TU5P با استفاده از یک کاور پلاستیکی مشکی‌رنگ خط‌دار مزین به چهار خط تزئیناتی، لوگوتایپ CVVT و همچنین نشان سر اسب ایران خودرو، بیشتر قسمت‌های در معرض دید پیشرانه پوشیده شده است.

آنچه مشهود است تغییر در طراحی پلنوم اینتیک از طراحی استوانه‌ای به نمونه مکعب‌مستطیلی و همچنین باریک‌تر و کشیده‌تر شدن باکس فیلتر هوا متصل به آن در سمت راست موتور است. لازم به تاکید است که در بیشتر محصولات جدید ایران خودرو سیستم کمک‌فرمان از نوع هیدرولیک به نمونه برقی تغییر یافته است. در نتیجه در خودروهای مجهز به پیشرانه TU5P عملا چیزی به نام لوله‌های رفت و برگشت سیستم هیدرولیک وجود ندارد که قرار باشد در معرض دید قرار بگیرد.

از این رو ساختار کلی فضای زیر کاپوت در خودروهای مجهز به موتور‌ TU5P به لطف استفاده از پوشش تزئیناتی پلاستیکی، ظاهری آراسته‌تر و شیک‌تر یافته و همانند TU5 شلوغ به نظر نمی‌رسد.

ماشین های با موتور TU5 و TU5P

از زمان عرضه خانواده پژو 206 با پیشرانه TU5 (در نسخه هاچ‌بک و SD در تیپ 5 و 6) به بازار ایران بسیاری دیگر از خودروهای تولید ایران خودرو به این پیشرانه مجهز شدند. به عنوان مثال، رانا و رانا پلاس (نسخه ارزان‌قیمت‌تر و بی‌کیفیت‌تر 206 سدان)، پژو پارس TU5 (پژو پارس LX TU5، پارس اتوماتیک)، پژو 207 (دستی و پانوراما)، پژو 405 SLX، سورن ELX، سمند TU5 و دانگ فنگ H30 کراس از مثال‌های متعدد و متنوعی هستند که با این پیشرانه به بازار خودرو ایران راه یافتند.

پس از معرفی موتور TU5P جدید، خودروهای قدیمی با موتور TU5 از تولید خارج شده و محصولات جدیدتر از ایران خودرو نظیر رانا پلاس، پژو پارس سفارشی، تارا (دستی و اتوماتیک) و سورن پلاس با این پیشرانه ارتقایافته روانه خط تولید ایکو شدند.

اگر قرار باشد پیشرانه ME16 سایپا را نیز نسخه برادر TU5P ایران خودرو به حساب آوریم، سایپا شاهین و پارس نوآ نیز به لیست خودروهای مجهز به پیشرانه TU5P اما با نام شناسایی متفاوت افزوده خواهد شد.

نتیجه گیری

در نهایت به این سوال پاسخ خواهیم داد که در مقایسه موتور TU5 با TU5P، آیا موتور تیو۵ پلاس بهتر شده است.

موتور TU5 یکی از مشهور‌ترین و پرتیراژترین پیشرانه‌های تولیدی بازار اروپا و از موفق‌ترین پیشرانه‌های اقتصادی کم حجم تاریخ این قاره است که ورود آن به بازار خودرو ایرن تحولی اساسی در خودروسازی کشور به وجود آورد.

این پیشرانه تا از بدو ورود به بازار در سال 1380 تا پایان تولید در سال 1402 بیش از دو دهه بر خط تولید قرار داشت تا سرانجام جای خود را به نسخه ارتقا یافته TU5P دهد که عملا همان پیشرانه سابق به حساب می‌آید.

با این اوصاف دوره تولید این پیشرانه در بازار ایران به زودی مرز زمانی ربع قرن را پشت سر خواهد گذاشت. در این بازه زمانی، شرکت PSA ده‌ها پیشرانه جدیدتر، پیشرفته‌تر، قدرتمندتر، پاک‌تر و دارای بازده کاری به مراتب بالاتر را روانه بازار کرده است. اما هیچ یک از آن‌ها به دلیل تحریم‌های سنگین اعمال‌شده بر صنعت خودروسازی کشور راه به بازار ایارن نیافتند.

موتور TU5P پیشرانه‌ای کارآمد و در تناسب با نیاز خودروهای سایز کوچک درون‌شهری (مخصوصا سگمنت هاچ‌بک و سدان‌های کامپکت و ساب کامپکت) است اما به هیچ عنوان توانایی رویارویی با استانداردهای روز صنعت خودروسازی بین‌الملل را ندارد.

با توجه به شدت تحریم‌ها، بسیار بعید به نظر می‌رسد که صنعت خودروسازی دولتی ایران بتواند تا یک دهه آینده پیشرانه‌ای درخور را جایگزین این موتور چهار سیلندر تنفس طبیعی پرتیراژ کند.

https://khodro45.com/mag/?p=122180