گیرپاژ یا قفل شدن موتور چیست؟ علائم و دلایل
گیرپاژ موتور یا قفل شدن موتور یکی از جدیترین خرابیهایی است که میتواند برای یک خودرو اتفاق بیفتد. وقتی میگوییم موتور خودرو گیرپاژ کرده یا قفل شده، منظور این است که مجموعه متحرک داخل موتور دیگر نمیتواند آزادانه بچرخد و در نتیجه میللنگ یا کاملاً متوقف شده یا برای چرخاندن آن به نیروی بسیار زیادی نیاز است.
در حالت عادی، میللنگ، شاتونها، پیستونها و رینگها باید با کمترین میزان اصطکاک نسبت به یکدیگر حرکت کنند. روغن موتور یک لایه بسیار نازک بین سطوح فلزی ایجاد میکند تا این قطعات مستقیماً با یکدیگر تماس نداشته باشند. سیستم خنککاری نیز وظیفه دارد دمای قطعات را در محدوده قابلقبول نگه دارد.
هر عاملی که این تعادل را برهم بزند، میتواند باعث افزایش اصطکاک، افزایش دما، تغییر شکل قطعات، ازبینرفتن لایه روغن و در نهایت گیرکردن یکی از قطعات شود. البته همه انواع قفلشدن موتور یکسان نیستند. در یک موتور ممکن است پیستون به دیواره سیلندر گیرپاژ کند، در موتور دیگری یاتاقان روی میللنگ قفل شود و در یک حالت دیگر ورود آب یا مایع به داخل سیلندر باعث شود پیستون نتواند حرکت کند. بنابراین برای شناخت علت قفلکردن موتور باید دید که دقیقاً کدام قطعه حرکت موتور را متوقف کرده است.
گیرپاژ موتور یا قفل شدن موتور به چه معناست؟
موتور احتراق داخلی برای تولید قدرت، حرکت رفت و برگشتی پیستونها را به کمک شاتون به حرکت دورانی میللنگ تبدیل میکند. این مجموعه باید در هر لحظه بتواند آزادانه حرکت کند. اگر یکی از قطعات متحرک داخل موتور به دلیل اصطکاک شدید، تغییر شکل، شکستگی یا وجود یک مانع مکانیکی متوقف شود، حرکت میللنگ نیز متوقف خواهد شد.
گریپاژ یا گیرپاژ موتور، که در زبان فنی فرانسوی با واژه Grippage شناخته میشود، به حالتی گفته میشود که قطعات متحرک موتور بر اثر اصطکاک شدید، کمبود روغن یا آسیب مکانیکی به یکدیگر گیر کرده و حرکت نمیکنند.
گیرپاژ خودرو، اصطلاح رایج و پذیرفتهشده در مکانیک برای حالتی است که قطعات متحرک موتور، معمولاً بر اثر کمبود روغن، افزایش دما یا آسیب قطعات، به هم گیر میکنند و حرکتشان متوقف میشود. تلفظ دیگر این وضعیت، به صورت گریپاژ است که در گفتار و نوشتههای عامیانه دیده میشود، اما گیرپاژ کاربرد فنی رایجتری دارد که شاید در زبان فارسیِ به دلیل شباهت معنایی با واژه گیر کردن، به این صورت رواج پیدا کرده است. این حالت از قفل شدن هر چیزی در زبان انگلیسی با اصطلاح Seizure بیان می شود.
هرچند که گیرپاژ کردن موتور یا میتواند به دلایل مختلفی باشد؛ اما عمده دلیل گیرپاژ ماشین، معمولاً زمانی اتفاق میافتد که دو سطح فلزی که باید بین آنها لایه روغن وجود داشته باشد، به دلیل ازبینرفتن روغنکاری مستقیماً با یکدیگر تماس پیدا کنند. افزایش شدید اصطکاک و حرارت میتواند باعث خراش شدید، انتقال فلز از یک قطعه به قطعه دیگر و حتی اصطلاحاً جوشخوردن سطوح به هم شود.
اما قفل شدن موتور ماشین همیشه به معنی گیرپاژ ناشی از روغنکاری نیست. برای مثال، اگر آب زیادی وارد یک سیلندر شود، پیستون هنگام بالارفتن دیگر نمیتواند مایع را مانند مخلوط هوا و سوخت فشرده کند و موتور ممکن است به شکل ناگهانی قفل شود و حتی باعث آسیب شدید به قطعاتی مثل شاتونها و بلوک سیلندر شود. این وضعیت را هیدرولاک (Hydraulic Lock) مینامند.
علائم گیرپاژ موتور
یکی از مهمترین علائم گیرپاژ و قفل شدن موتور، نچرخیدن میللنگ است. اگر استارت زده شود و بهجای صدای چرخیدن موتور فقط صدای درگیری استارت شنیده شود، میتوان احتمال قفل بودن موتور را داد. البته ضعیفبودن باتری، خراب بودن استارت یا مشکلات برقی نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند و نباید بلافاصله نتیجه گرفت که موتور گیرپاژ کرده است.
در بعضی موارد قبل از قفل شدن کامل موتور، علائمی مانند افزایش صدای موتور، صدای یاتاقان، کاهش فشار روغن، بالارفتن دمای موتور، افت توان، صدای ساییدگی یا کوبش و افزایش مصرف روغن مشاهده میشود. گاهی نیز موتور بدون هشدار طولانیمدت و در عرض چند ثانیه قفل میکند؛ برای مثال در اثر هیدرولاک یا شکستن تسمه تایم و برخورد سوپاپ با پیستون یا تخلیه شدن آنی روغن از موتور در اثر یک اتفاق.
کمبود روغن موتور
کمبود شدید روغن یکی از مهمترین دلایل آسیب شدید و قفلشدن موتور است. قطعاتی مانند یاتاقانهای میللنگ و شاتون برای کارکرد صحیح به روغن تحت فشار نیاز دارند. روغن بین سطح یاتاقان و ژورنال میللنگ قرار میگیرد و یک لایه روانکننده ایجاد میکند. وقتی سطح روغن موتور ماشین بیش از حد پایین بیاید، پمپ روغن دیگر نمیتواند روغن کافی را به تمام قسمتهای موتور برساند. در این شرایط ضخامت لایه روغن کاهش پیدا میکند و تماس فلز با فلز آغاز میشود.
در یاتاقانها، این وضعیت میتواند باعث افزایش شدید اصطکاک و دمای یاتاقان شود. سطح یاتاقان ممکن است ذوب یا کنده شده و به میللنگ بچسبد. در نهایت یاتاقان میتواند روی میللنگ قفل شود و حرکت میللنگ را متوقف کند. در سمت دیگر، کمبود روغن میتواند باعث گیرپاژ پیستون نیز شود؛ زیرا جداره سیلندر و سطح پیستون نیز برای جلوگیری از اصطکاک شدید به روغن نیاز دارند.
بنابراین زنجیره خرابی در حالت شدید میتواند به صورت کمبود روغن، افت روغنکاری و سپس تماس فلز با فلز که نتیجه آن افزایش اصطکاک و دما است و در نهایت آسیبدیدن یاتاقان یا پیستون باشد که نتیجه آن قفل شدن و گیرپاژ موتور خواهد بود.
حرکتنکردن روغن بین قطعات
گاهی مشکل فقط کمبودن سطح روغن نیست؛ ممکن است روغن داخل موتور وجود داشته باشد اما به دلایلی به قطعات مهم نرسد. خرابی پمپ روغن، گرفتگی صافی اویل پمپ، معیوببودن فیلتر روغن، گرفتگی مسیرهای روغن، خرابی سوپاپ اطمینان یا حتی استفاده از روغن نامناسب میتواند باعث کاهش جریان روغن شود. یاتاقانها یکی از حساسترین قسمتهای موتور در این شرایط هستند. میللنگ روی یک لایه بسیار نازک روغن داخل یاتاقان حرکت میکند. اگر فشار یا جریان روغن کافی نباشد، این لایه از بین میرود. در نتیجه دمای یاتاقان بالا میرود و ممکن است متریال یاتاقان روی میللنگ منتقل شود. با ادامه کار، یاتاقان میتواند بچرخد، مسیر روغن را مسدود کند و در نهایت باعث قفلشدن شاتون یا میللنگ شود. به همین دلیل ممکن است موتوری با وجود داشتن روغن کافی، در اثر نرسیدن روغن به یاتاقانها گیرپاژ کند.
خوابیدن طولانیمدت خودرو
خواباندن خودرو برای مدت بسیار طولانی نیز در شرایط خاص میتواند زمینه قفل شدن موتور را فراهم کند. وقتی موتور مدت زیادی کار نمیکند، روغن از بسیاری از سطوح جدا شده و به قسمت پایین موتور برمیگردد. اگر خودرو برای مدت بسیار طولانی در شرایط نامناسب نگهداری شود، رطوبت و میعان نیز میتواند باعث خوردگی و زنگزدگی سطوح داخلی موتور شود.
سیلندرها و رینگها از قسمتهایی هستند که ممکن است در معرض این مشکل قرار بگیرند. اگر جداره سیلندر زنگ بزند، سطح آن دیگر صاف و مناسب حرکت پیستون نیست. در موارد شدید، رینگها یا پیستون ممکن است به دلیل خوردگی و زنگزدگی در سیلندر گیر کنند. البته صرفاً چند هفته یا چند ماه خوابیدن خودرو معمولاً به معنی گیرپاژ قطعی نیست. این مشکل بیشتر در موتورهایی دیده میشود که برای مدت طولانی، گاهی سالها، بدون آمادهسازی مناسب رها شدهاند.
هیدرولاک شدن موتور
هیدرولاک یکی از متفاوتترین دلایل گیرپاژ ماشین و قفل شدن موتور است، زیرا برخلاف گیرپاژ، الزاماً ناشی از اصطکاک یا کمبود روغن نیست و دلیل آن، ورود یک مایع با حجم زیاد در داخل سیلندر است. پیستون هنگام حرکت به سمت نقطه مرگ بالا باید بتواند مخلوط گاز داخل سیلندر را فشرده کند. گاز قابل تراکم است، اما مایع تقریباً تراکمناپذیر است. اگر مقدار زیادی آب، ضدیخ، سوخت یا مایع دیگری وارد سیلندر شود، پیستون هنگام بالارفتن با یک حجم مایع روبهرو میشود که نمیتواند آن را فشرده کند اگر حجم مایع زیاد باشد، حرکت پیستون تقریباً بهصورت ناگهانی متوقف میشود.
از طرف دیگر، میللنگ همچنان تحت نیروی اینرسی فلایویل و سایر سیلندرها در حال چرخش است. بنابراین توقف ناگهانی پیستون میتواند باعث خمشدن یا شکستن شاتون، آسیب پیستون، شکستگی قطعات یا توقف کامل موتور شود. یکی از نمونههای رایج هیدرولاک، ورود آب به موتور در هنگام عبور خودرو از آب عمیق است. ورود آب از مسیر ورودی هوا و کشیدهشدن آن به داخل سیلندر میتواند چنین شرایطی ایجاد کند. نکته مهم این است که هیدرولاک ممکن است در یک لحظه و بدون علائم قبلی رخ دهد.
قفلشدن یاتاقانها
یاتاقان زدن و گیرپاژ یاتاقان یکی از جدیترین خرابیهای داخلی موتور است. یاتاقانهای ثابت، میللنگ را در بلوک نگه میدارند و یاتاقانهای متحرک بین شاتون و میللنگ قرار دارند. این قطعات به شکلی طراحی شدهاند که میللنگ مستقیماً با سطح یاتاقان تماس نداشته باشد. روغن تحت فشار بین این سطوح قرار میگیرد و یک فیلم روغنی ایجاد میکند.
اگر روغنکاری از بین برود، دما بالا میرود و سطح یاتاقان و میللنگ شروع به تماس میکنند. ادامه کار میتواند باعث ذوبشدن بخشی از لایه یاتاقان، خراش میللنگ و چسبیدن یاتاقان به ژورنال شود. گاهی یاتاقان متحرک نیز در محل خود میچرخد که از شدیدترین حالتهای یاتاقان زدن است. این اتفاق میتواند مسیر روغنکاری را مسدود کرده و خرابی را بسیار شدیدتر کند. در مرحله نهایی، اصطکاک ایجادشده میتواند آنقدر زیاد شود که میللنگ دیگر نتواند بچرخد.
گرمشدن بیش از حد موتور
داغکردن شدید موتور میتواند یکی از مستقیمترین مسیرها به سمت گیرپاژ موتور ماشین باشد. پیستون معمولاً از آلیاژ آلومینیومی ساخته میشود و ضریب انبساط حرارتی آن نسبتاً زیاد است. با افزایش بیش از حد دمای موتور، پیستون منبسط میشود.
در حالت عادی، بین پیستون و جداره سیلندر مقدار مشخصی لقی وجود دارد. این لقی برای جبران انبساط حرارتی ضروری است. اگر دما بیش از محدوده طراحی افزایش پیدا کند، انبساط پیستون میتواند این فاصله را بیش از حد کاهش دهد. همزمان روغن موجود روی جداره سیلندر نیز ممکن است بسوزد یا از سطح جدا شود. در این شرایط، پیستون و جداره سیلندر تماس شدیدی پیدا میکنند. اصطکاک بیشتر باعث تولید حرارت بیشتر میشود و حرارت بیشتر نیز انبساط پیستون را افزایش میدهد. در نتیجه یک چرخه معیوب ایجاد میشود که از افزایش دما شروع شده و باعث انبساط پیستون و در نتیجه کاهش لقی استاندارد میشود. ادامه این وضعیت باعث افزایش اصطکاک و در نتیجه تولید حرارت بیشتر شده و در نهایت منجر به قفلشدن و گیرپاژ پیستون خواهد شد. در نهایت ممکن است سطح پیستون و جداره سیلندر بهشدت خراشیده شوند و پیستون در سیلندر قفل شود.
نقش رینگها در گیرپاژ موتور
رینگهای پیستون نیز در دمای بیش از حد میتوانند دچار مشکل شوند. رینگ باید بتواند در شیار پیستون حرکت جزئی داشته باشد و در عین حال روی جداره سیلندر آببندی ایجاد کند. وقتی موتور بیش از حد داغ میشود، رینگ ممکن است در اثر رسوبات، حرارت بالا یا کاهش لقی انتهای رینگ در جای خود گیر کند.
اگر فاصله دهانه رینگ بیش از حد کم شود، انبساط حرارتی میتواند باعث شود دو سر رینگ به یکدیگر برسند. در این وضعیت فشار زیادی به جداره سیلندر وارد میشود و احتمال آسیب جدی افزایش پیدا میکند. بنابراین گرمشدن بیش از حد موتور میتواند هم مستقیماً از طریق انبساط پیستون و هم از طریق آسیب یا گیرکردن رینگها باعث گیرپاژ شود.
پاره شدن تسمه تایم یا زنجیر تایم
خرابی سیستم تایمینگ نیز میتواند باعث توقف ناگهانی و قفل مکانیکی موتور شود؛ اما این مورد با گیرپاژ ماشین به معنی قفل شدن موتور در اثر قفلشدن پیستون و یاتاقان تفاوت دارد.
در موتورهای احتراق داخلی، مسیر حرکت پیستون و سوپاپها به هم بسیار نزدیک است و فقط زمانبندی دقیق میلسوپاپ باعث میشود این دو قطعه با یکدیگر برخورد نکنند. اگر تسمه تایم یا زنجیر تایم پاره شود یا زمانبندی میلسوپاپ به طور جدی به هم بخورد، ممکن است سوپاپ در موقعیتی قرار بگیرد که پیستون هنگام بالا آمدن با آن برخورد کند. این برخورد میتواند باعث خمشدن سوپاپ، شکستن سر سوپاپ، آسیب پیستون و در موارد شدید شکستگی قطعات داخل موتور شود.
در چنین شرایطی ممکن است میللنگ دیگر نتواند بچرخد و موتور اصطلاحاً قفل به نظر برسد. بنابراین پاره شدن تسمه تایم معمولاً خودش باعث گیرپاژ نمیشود؛ بلکه برخورد مکانیکی قطعات ناشی از به هم خوردن تایمینگ میتواند موتور را متوقف و قفل کند.
رسوبات کربنی
رسوبات کربنی و دوده داخل موتور معمولاً بهتنهایی علت رایج قفلشدن کامل موتور نیستند، اما در شرایط خاص میتوانند در ایجاد خرابی شدید نقش داشته باشند. رسوب روی پیستون، رینگها و محفظه احتراق میتواند باعث گیرکردن رینگ در شیار پیستون شود. وقتی رینگ نتواند آزادانه حرکت کند، آببندی سیلندر، کنترل روغن و انتقال حرارت از پیستون به جداره سیلندر مختل میشود.
از طرف دیگر، رسوبات شدید روی پیستون میتوانند نسبت تراکم مؤثر را افزایش داده و نقاط داغ ایجاد کنند. در شرایط نامناسب، احتمال پیشاحتراق یا احتراق غیرعادی نیز افزایش پیدا میکند. در حالت شدید، این مشکلات میتوانند دمای پیستون را بالا برده و احتمال آسیب یا گیرپاژ آن را بیشتر کنند. پس بهتر است رسوبات کربنی را بیشتر بهعنوان عامل زمینهساز و تشدیدکننده در نظر بگیریم، نه یکی از شایعترین علل مستقیم قفلشدن موتور.
شکستن یا گیرکردن رینگ پیستون
رینگ شکسته میتواند جداره سیلندر را بهشدت خراش دهد. اگر بخشی از رینگ شکسته شود، قطعه شکسته ممکن است بین پیستون و جداره سیلندر قرار بگیرد. حرکت پیستون در این حالت باعث ایجاد شیارهای عمیق روی سیلندر و آسیب بیشتر میشود. در موارد شدید، قطعه شکسته رینگ میتواند باعث گیرکردن پیستون و توقف حرکت آن شود. گیرکردن رینگ در شیار پیستون نیز باعث کاهش توانایی پیستون در دفع حرارت و کنترل روغن میشود و میتواند زمینه را برای آسیب بیشتر فراهم کند.
خرابی شاتون و یاتاقان متحرک
شاتون یکی از قطعاتی است که تحت بار بسیار زیادی قرار دارد. اگر یاتاقان متحرک به دلیل کمبود روغن آسیب ببیند، ممکن است سطح یاتاقان به میللنگ بچسبد یا حتی شاتون دچار آسیب جدی شود. در صورت قفلشدن یاتاقان، میللنگ نمیتواند به چرخش خود ادامه دهد.
اگر شاتون بشکند، شرایط حتی خطرناکتر میشود. شاتون شکسته ممکن است داخل موتور حرکت کند، به بلوک سیلندر ضربه بزند یا بین قطعات متحرک گیر کند و موتور را متوقف کند. به همین دلیل اصطلاح یاتاقان زدن در موارد شدید میتواند به یک قفل مکانیکی کامل موتور منجر شود.
شکستگی قطعات داخلی موتور
گاهی گیرپاژ موتور نتیجه شکستن یک قطعه است، نه گیرپاژ تدریجی. شکستن شاتون، میللنگ، پیستون، سوپاپ یا حتی بخشی از قطعات سیستم تایمینگ میتواند باعث شود قطعه شکسته در مسیر حرکت قطعات دیگر قرار بگیرد. برای مثال، اگر بخشی از یک قطعه داخل محفظه میللنگ قرار بگیرد و بین میللنگ و بلوک یا شاتون گیر کند، حرکت میللنگ متوقف میشود. در چنین حالتی ممکن است موتور کاملاً سالم روغنکاری شده باشد، اما یک شکست مکانیکی باعث قفلشدن آن شده باشد.
ورود جسم خارجی به داخل سیلندر
ورود یک جسم فلزی یا قطعه شکسته به محفظه احتراق نیز میتواند موتور را متوقف کند. برای مثال، اگر قسمتی از شمع، سوپاپ یا یکی از اجزای داخلی موتور شکسته شود و وارد فضای احتراق شود، پیستون هنگام حرکت ممکن است با آن برخورد کند. این برخورد میتواند باعث شکستگی پیستون، آسیب سرسیلندر و در شرایط شدید قفلشدن مکانیکی موتور شود. این حالت نیز بیشتر یک قفل مکانیکی ناشی از وجود مانع یا برخورد قطعات است تا گیرپاژ ناشی از اصطکاک.
زنگزدگی و خوردگی شدید سیلندر
موتوری که برای مدت بسیار طولانی در شرایط نامناسب رها شده باشد ممکن است دچار زنگزدگی جداره سیلندر شود. رطوبت موجود در هوا میتواند وارد موتور شود و روی سطوح فلزی داخلی خوردگی ایجاد کند. اگر زنگزدگی شدید باشد، رینگها و پیستون ممکن است به جداره سیلندر بچسبند. در این وضعیت موتور حتی با استارت نیز نمیچرخد.
گاهی این نوع موتور با اعمال نیروی زیاد آزاد میشود، اما آزادشدن میللنگ به معنی سالمبودن موتور نیست؛ زیرا جداره سیلندر، رینگها، پیستون و یاتاقانها ممکن است قبلاً آسیب دیده باشند و با روشنشدن موتور، شاهد صدای غیرعادی و یا دود آبی زیاد از موتور باشیم.
خرابی یاتاقانهای ثابت میللنگ
یاتاقانهای ثابت نیز میتوانند در اثر کاهش روغنکاری، آلودگی روغن، فشار بیش از حد یا مشکلات مونتاژی آسیب ببینند. اگر یکی از یاتاقانهای اصلی میللنگ بیش از حد گرم شود، ممکن است سطح آن آسیب ببیند و اصطکاک ایجادشده افزایش پیدا کند. در شرایط شدید، یاتاقان میتواند به میللنگ بچسبد و مانع چرخش آن شود. این نوع خرابی ممکن است با صدای غیرعادی، کاهش فشار روغن و افزایش دمای روغن همراه باشد، اما اگر خرابی ناگهانی باشد، موتور میتواند بدون فرصت زیادی برای راننده قفل شود.
ورود ضدیخ یا آب به داخل سیلندر
هیدرولاک فقط در اثر عبور از آب ایجاد نمیشود. ورود مقدار زیادی مایع خنککننده به سیلندر نیز میتواند چنین وضعیتی ایجاد کند. خرابی شدید واشر سرسیلندر، ترک سرسیلندر یا ترک بلوک میتواند باعث ورود ضدیخ به محفظه احتراق شود.
اگر حجم مایع کم باشد، ممکن است موتور فقط بد کار کند، بخار سفید ایجاد کند یا سطح آب کاهش پیدا کند. اما اگر حجم زیادی از مایع وارد یک سیلندر شود، پیستون هنگام حرکت به سمت بالا با مایع غیرقابل تراکم مواجه میشود و موتور ممکن است هیدرولاک کند.
تعمیر گیرپاژ موتور ماشین
لزوماً همیشه نیاز به بازکردن کامل و اوراق کردن موتور برای رفع عیب نیستیم و مکانیکها نیز ابتدا به دنبال علت این اتفاق میروند. ابتدا باید مشخص شود علت توقف موتور چیست. اگر موتور به دلیل هیدرولاک متوقف شده باشد، ممکن است با خارجکردن شمعها و تخلیه مایع از سیلندر، موتور دوباره بچرخد؛ البته این به معنی سالمبودن موتور نیست و باید علت ورود مایع نیز بررسی شود.
اگر علت، خرابی استارت یا سیستم برقی باشد، اصلاً موتور قفل نشده است. اما اگر موتور واقعاً به دلیل گیرپاژ پیستون، قفلشدن یاتاقان یا شکستگی قطعات داخلی متوقف شده باشد، معمولاً نیاز به باز کردن موتور و بررسی دقیق قطعات وجود دارد.
وقتی موتور گیرپاژ کرد، چه کارهایی را انجام ندهیم؟
یکی از اشتباهات رایج این است که بعد از گیرپاژ ماشین و قفل شدن موتور، با استارتزدن مکرر یا واردکردن نیروی بسیار زیاد تلاش کنیم موتور را به حرکت درآوریم.
- اگر علت هیدرولاک باشد، این کار میتواند باعث خمشدن یا شکستن شاتون شود.
- اگر پیستون گیرپاژ کرده باشد، فشار بیشتر میتواند آسیب سیلندر و پیستون را افزایش دهد.
- اگر یاتاقان قفل کرده باشد نیز تلاش برای چرخاندن موتور ممکن است آسیب میللنگ و یاتاقان را شدیدتر کند.
تفاوت گیرپاژ، قفل شدن یاتاقان و هیدرولاک
این سه اصطلاح گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر فنی تفاوت دارند. بنابراین هر موتور قفلشده الزاماً گیرپاژ نکرده است.
- گیرپاژ پیستون معمولاً در اثر افزایش شدید اصطکاک بین پیستون و سیلندر اتفاق میافتد و کمبود روغن یا گرمای بیش از حد از عوامل مهم آن هستند.
- قفلشدن یاتاقان معمولاً در اثر ازبینرفتن روغنکاری، افزایش دما و تماس شدید یاتاقان با میللنگ ایجاد میشود.
- هیدرولاک در اثر ورود مقدار زیادی مایع به سیلندر ایجاد میشود و پیستون نمیتواند مایع را فشرده کند.
- قفل مکانیکی اصطلاحی گستردهتر است و میتواند در اثر شکستگی قطعات، برخورد سوپاپ و پیستون، ورود جسم خارجی یا گیرکردن یک قطعه در مسیر حرکت ایجاد شود.
چگونه از سوختن یا قفلشدن موتور جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از گیرپاژ موتور تا حد زیادی به نگهداری صحیح و توجه به علائم اولیه خرابی بستگی دارد. بسیاری از موتورهایی که در نهایت گیرپاژ میکنند، پیش از رسیدن به این مرحله علائمی مانند کاهش فشار روغن، افزایش دمای موتور، صدای غیرعادی یا کاهش سطح روغن را نشان میدهند.
- سطح و وضعیت روغن موتور را به طور منظم بررسی کنیم. کمبود روغن یکی از مهمترین عوامل آسیب یاتاقانها و گیرپاژ پیستون است. حتی اگر موعد تعویض روغن نرسیده باشد، باید سطح روغن بررسی شود؛ زیرا نشتی یا روغنسوزی میتواند باعث کاهش قابلتوجه آن شود. استفاده از روغن با گرانروی و استاندارد مناسب موتور نیز اهمیت زیادی دارد.
- سیستم خنککاری را جدی بگیریم. کمبود مایع خنککننده، خرابی ترموستات، واترپمپ، فن، رادیاتور یا درپوش رادیاتور میتواند باعث افزایش بیش از حد دمای موتور شود. ادامه رانندگی با موتور داغ میتواند به واشر سرسیلندر، سرسیلندر، پیستون و رینگها آسیب بزند و در شرایط شدید باعث گیرپاژ شود.
- چراغ روغن و آمپر دما را نادیده نگیریم. روشنشدن چراغ فشار روغن یا بالارفتن غیرعادی دمای موتور یک هشدار جدی است. در چنین شرایطی ادامه حرکت میتواند فاصله بین یک ایراد قابلتعمیر و یک موتور کاملاً آسیبدیده را بسیار کوتاه کند. اگر فشار روغن افت کرده یا موتور بیش از حد داغ شده است، بهتر است خودرو متوقف و علت مشکل بررسی شود.
- تعویض روغن و فیلتر را در زمان مناسب انجام دهیم. روغن کارکرده بهمرور خاصیت خود را از دست میدهد و آلودگی و رسوبات نیز میتوانند باعث کاهش کیفیت روغنکاری شوند. گرفتگی فیلتر یا مسیرهای روغن نیز میتواند جریان روغن را کاهش دهد و به یاتاقانها آسیب بزند.
- به صداهای غیرعادی موتور توجه کنیم. صدای کوبش یاتاقان، صدای ساییدگی، تقتق غیرعادی یا تغییر ناگهانی صدای موتور میتواند نشانه شروع یک خرابی جدی باشد. ادامه کار موتور با چنین علائمی ممکن است باعث شود یک قطعه آسیبدیده در نهایت قفل کند.
- سیستم تایمینگ را نیز بهموقع سرویس کنیم. تسمه تایم عمر مشخصی دارد و تعویض آن در زمان توصیهشده میتواند از پاره شدن ناگهانی تسمه و برخورد سوپاپ و پیستون در موتورهای تداخلی جلوگیری کند. وضعیت زنجیر تایم، سفتکن و راهنماهای آن نیز باید در صورت مشاهده علائم خرابی بررسی شود.
- در خودروهایی که مدت طولانی استفاده نمیشوند، باید شرایط نگهداری نیز مناسب باشد تا از زنگزدگی قطعات داخلی و خشکشدن یا آسیبدیدن برخی اجزا جلوگیری شود.
- در نهایت، مهمترین اصل این است که هیچگاه با موتوری که بهشدت داغ کرده است، روغن کافی ندارد یا با روشن بودن چراغ هشدار روغن به رانندگی ادامه ندهیم. توقف چنددقیقهای و بررسی مشکل میتواند از هزینه بسیار سنگین تعمیر یک موتور گیرپاژشده جلوگیری کند.
جمعبندی
گیرپاژ کردن ماشین و قفل شدن موتور یک خرابی واحد با یک علت مشخص نیست، بلکه نتیجه متوقفشدن یکی از بخشهای اصلی مجموعه متحرک موتور است. نکته مهم این است که تشخیص قفلشدن موتور تنها از روی صدای استارت امکانپذیر نیست. ابتدا باید سیستم برق و استارت بررسی شود و سپس با چرخاندن اصولی میللنگ و بررسی وضعیت سیلندرها، روغن، تایمینگ و سیستم خنککاری مشخص شود که موتور واقعاً قفل شده و اگر قفل شده، علت آن چیست.
کمبود روغن و نرسیدن روغن به قطعات میتواند باعث ازبینرفتن لایه روغن، افزایش اصطکاک و قفلشدن یاتاقان یا پیستون شود. گرمشدن بیش از حد نیز با افزایش انبساط پیستون و ازبینبردن روغنکاری میتواند به گیرپاژ پیستون منجر شود. از طرف دیگر، هیدرولاک یک مکانیزم کاملاً متفاوت دارد و ورود مایع به سیلندر میتواند حرکت پیستون را متوقف کند. پاره شدن تسمه تایم نیز در موتورهای تداخلی میتواند باعث برخورد سوپاپ و پیستون و در نهایت قفل مکانیکی موتور شود. خواباندن طولانیمدت خودرو و ایجاد زنگزدگی، شکستگی رینگ، خرابی شاتون و یاتاقان، شکستگی قطعات داخلی و ورود جسم خارجی به سیلندر نیز از دیگر عواملی هستند که میتوانند موتور را متوقف کنند.
برای فروش خودرو کارکرده و اطلاع از قیمت روز خودرو، همراه خودرو۴۵ باشید.
سؤالات متداول
- آیا میتوان با استارتزدن متوجه شد موتور گیرپاژ کرده است؟
اگر استارت درگیر شود؛ اما موتور اصلاً نچرخد، گیرپاژ یکی از احتمالات است؛ اما خرابی استارت، باتری ضعیف یا مشکل در سیستم برق نیز میتواند چنین علامتی ایجاد کند. برای تشخیص دقیق باید ابتدا میللنگ بهصورت دستی چرخانده شود. اگر میللنگ با ابزار مناسب نچرخید و به توان زیادی لازم داشت، باید مواردی مانند گیرپاژ پیستون، قفلشدن یاتاقان، هیدرولاک یا شکستگی قطعات داخلی را بررسی کرد. - آیا موتور گیرپاژ شده قابل تعمیر است؟
در بسیاری از موارد بله، اما میزان تعمیر به علت و شدت آسیب بستگی دارد. اگر فقط پیستون و جداره سیلندر آسیب دیده باشند، ممکن است با تعمیر سیلندر، تعویض پیستون و رینگ و بررسی میللنگ موتور قابل بازسازی باشد. در صورت آسیب شدید یاتاقانها، شاتون، میللنگ یا بلوک، تعمیرات گستردهتری لازم است. بنابراین قبل از تصمیمگیری برای تعمیر یا تعویض موتور، باید موتور کاملاً باز و قطعات داخلی بررسی شوند.
نویسنده: علیرضا داودی
اطلاع از جدیدترین شرایط فروش خودرو
با عضویت در خبرنامه پیامکی خودرو۴۵
فروش خودرو
قیمت روز خودرو
تخمین قیمت
خرید خودرو
کسب درآمد از خودرو۴۵
مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید