شاهین G دنده‌ای؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

صنعت خودروسازی ایران مدت‌هاست که از فقدان پلتفرم‌های مدرن و اتکا به سازه‌ها و پلتفرم‌های قدیمی رنج می‌برد. در کلاس خودرویی که سال‌ها تحت سلطه محصولات پژو یا سمند قرار داشت، سایپا تصمیم گرفت تا با درک نیاز بازار به یک سدان مدرن‌تر خانوادگی با طراحی نسبتا به‌روز، پروژه‌ای جدید و استراتژیک را شروع کند. خروجی این پروژه نخستین بار در نمایشگاه شیراز سال ۱۳۹۷ با نام رهام به نمایش درآمد. مدتی پس از این رونمایی، با پیشنهاد جمعی از پژوهشگران محیط زیست و با هدف حمایت از گونه‌های درحال انقراض، نام این سدان در اسفند ماه سال ۱۳۹۸ به شاهین تغییر پیدا کرد. نامی که تناسب معنایی بیشتری با خطوط طراحی الهام‌گرفته از این پرنده شکاری در نمای جلوی خودرو داشت.

شاهین در واقع نقطه عطفی در تاریخ مهندسی این شرکت محسوب می‌شود، چرا که نخستین پلتفرم بومی توسعه‌یافته بر روی پلتفرم SP100 سایپا محسوب می‌شود. سازه‌ای که قرار است پایه سایر محصولات این خودروسازی از جمله کراس‌اوور آریا یا دیگر هاچ‌بک‌های آینده باشد. بررسی این پلتفرم نشان می‌دهد که ریشه‌های پلتفرم SP100 به الگوی موفق پلتفرم B تویوتا باز می‌گردد. این پلتفرم اولین بار با معرفی تویوتا یاریس ۲۰۰۵ معرفی شد و سایر خودروساز‌های جهان مانند مزدا یا سوبارو بر پایه آن محصولات کلاس B و C خود را توسعه دادند. استفاده از این سازه می‌تواند پتانسیل بالایی برای پاس کردن استاندارد‌های ایمنی داشته باشد تا جایی که هدف‌گذاری سایپا برای این پلتفرم، در واقع کسب سه ستاره ایمنی از موسسه معتبر EuroNCAP و زمینه‌سازی برای صادرات به بازارهای روسیه و اروپای شرقی بوده است.

به هرحال سیر تولید شاهین آن‌طور که باید  جلو نرفت و مسیر توسعه آن با آغاز مجدد تحریم‌ها همراه شد. در برنامه ریزی‌های اولیه قرار بود تا شاهین با پیشرانه تنفس طبیعی ۱.۶۵ لیتری برلیانس سری H300 با سیستم زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها در کنار یک جعبه دنده ۶ سرعته اتوماتیک عرضه شود. با اعمال مجدد تحریم‌ها و قطع همکاری شرکای چینی با شرکت مگاموتور، برنامه جایگزین با تکیه بر توان داخلی روی میز قرار گرفت و موتور نام‌آشنای M15 با اعمال تغییرات ساختاری و افزوده شدن سامانه توربوشارژر برای این سدان انتخاب شد.

سایپا در ابتدا تصمیم داشت تا شاهین دنده‌ای را در دو تیپ S (نسخه پایه و کم‌آپشن بدون سانروف، نمایشگر و تهویه اتوماتیک) و G (نسخه فول‌آپشن) عرضه کند. اما برای تضمین موفقیت این خودرو در نهایت تصمیم بر آن شد که صرفا شاهین G تولید شود. در ادامه نسخه‌های دیگری مانند شاهین GL (بدون سانروف)، شاهین اتوماتیک CVT و شاهین پلاس اتومات مجهز به موتور ۱۶ سوپاپ (ME16) نیز به این خانواده افزوده شدند.

در ابتدای حضور شاهین در بازار، شاهد حواشی و قضاوت‌های زودهنگام زیادی پیرامون آن بودیم. عمده‌ترین جهت‌گیری‌ها بابت موتور ۸ سوپاپه آن بود که باعث تردید در میان خریداران شده بود؛ اما با گذشت زمان و رفع شدن ایرادات اولیه در کنار ورود گسترده این محصول به جاده‌های کشور و تجربه واقعی، ورق را به سمت این سدان ملی سایپا برگرداند.

طراحی ظاهری شاهین G دنده‌ای

در سال‌های اخیر عملا محصول جدیدی به بازار سدان‌های اقتصادی کشور وارد نشده و این بازار همواره میزبان فیس‌لیفت‌های متعدد و تغییرات ظاهری متناوب بر روی همان پلتفرم‌های قدیمی بوده است. خودروهایی مانند دنا پلاس یا سورن پلاس که در بهترین حالت همچنان المان‌های طراحی دهه ۲۰۰۰ میلادی را یدک می‌کشند و با یک نگاه می‌توان متوجه ساختاری قدیمی پلتفرم آن‌ها شد. اما شاهین در این موضوع ساختارشکنی کرده و دیگر شاهد انجام فیس‌لیفت روی ساینا نبودیم، بلکه سایپا تلاش کرده تا از یک پلتفرم جدید با متدهای طراحی روز، مدرن و هماهنگ استفاده کند. پلتفرمی که در زمان عرضه جذاب جلوه می‌کرد اما این روزها دیگر تکراری شده و سایپا باید به فکر تغییرات اساسی روی ظاهر آن باشد.

در نمای روبروی شاهین از خطوط الهام‌گرفته‌شده از پرنده شکاری استفاده شده و با اتاقی که کمی تیز و مایل به جلو به همراه کشیدگی اندک طراحی شده، سعی کرده تا آنجایی که می‌تواند آیرودینامیک‌تر باشد. استفاده از چراغ‌ جلوهای درشت و کشیده که هماهنگی خوبی با جلوپنجره بیضی‌شکل آن دارند در کنار جانمایی مناسب چراغ‌های روشنایی روز و گرافیک نئونی داخل چراغ‌ها، همگی باعث شده‌اند تا شاهین نمای اسپرت و عامه‌پسندی داشته باشد. استفاده از حجم‌پردازی روی کاپوت و همچنین استفاده از سپر حجیم باعث شده تا شاهین از نمای جلو کمی عضلانی نیز به نظر برسد.

در نمای جانبی شاهین G، خطوط شارپ و تیز جای خود را به خطوط نرم و سیال‌تر می‌دهند. شاید بیشترین شباهت شاهین با برلیانس H220  را باید در همین نما جستجو کرد. به طور کلی فرم اصلی درها و شیشه‌ها از روی پلتفرم برلیانس اجرا شده و با پرهیز از حجم‌دهی‌های غیرمنطقی، سعی شده تا با حفظ سادگی به عنوان یک سدان خانوادگی دیده شود. شاهین G دنده‌ای به صورت استاندارد با رینگ‌های آلومینیومی ۱۵ اینچی عرضه شده است؛ ابعادی که برای فرم بدنه نسبتا حجیم و تخم‌مرغی این خودرو کوچک به نظر می‌رسد و باعث شده تا در نمای جانبی، فضای خالی قابل توجهی در محفظه گلگیرها ایجاد شود. طراحان تلاش کرده‌اند تا با کوچک‌ کردن قوس چرخ‌ها بتوانند این خطای بصری را اصلاح کنند، اما شاید بهتر بود تا از رینگ‌های ۱۶ اینچی برای تناسب هرچه بیشتر با فرم کلی خودرو استفاده می‌شد.

طراحی قسمت عقب شاهین به‌صورت کلاسیک طراحی شده و شیب سقف با یک قوس ملایم به سمت صندوق عقب کشیده شده است. برخلاف قسمت جلویی که از خطوط نرم برای طراحی استفاده شده، در اینجا شاهد استفاده از خطوط صاف و ساده هستیم. چراغ‌های عقب نیز به‌صورت دوتکه طراحی شده که یک قسمت آن روی در صندوق عقب قرار گرفته است. فرم کلی این چراغ‌ها ساده بوده و جذابیت و زیبایی چراغ‌های جلو را ندارد. همین سادگی باعث شده تا نمای پشت ماشین، به اندازه جلوی آن هیجان‌انگیز نباشد و چهره‌ آن کمی قدیمی‌تر به‌نظر برسد. با این حال، فرم کلی سپر و صندوق عقب در مجموع مرتب و قابل‌قبول از کار درآمده و ظاهر مناسبی به این سدان خانوادگی داده است.

طراحی داخلی شاهین G دنده‌ای

با ورود به کابین شاهین دنده‌ای با دو مقوله جدا از هم مواجه می‌شویم؛ از یک سو با یک طراحی نسبتا مدرن و متفاوت از طرح‌های قدیمی روبرو هستیم که به جد جهشی رو به جلو به شمار می‌رود و از طرف دیگر استفاده زیاد از متریال اقتصادی و پلاستیک‌های خشک سبب شده تا این کابین تا حدی ارزان و اقتصادی به‌نظر برسد. در حالی که ترند‌های جهانی به سمت طراحی مینیمال و حذف دکمه‌های فیزیکی حرکت می‌کند اما سایپا تصمیم گرفته تا رویکردی کاملا سنتی داشته باشد و از دکمه‌های فراوان در کابین شاهین دنده‌ای استفاده کند.

مجموعه پشت آمپر نیز به‌صورت آنالوگ و با طراحی اسپرت کار شده که خوانایی خوبی داشته و سیستم راهنمای تعویض دنده GSI نیز در وسط آن قرار دارد. شاید طراحی غربیلک فرمان شاهین را بتوان یکی از نقاط ضعف کابین آن به شمار آورد. عدم استفاده از فرم دی‌کات (D-Cut) به همراه تزئینات پلاستیکی نقره‌ای‌رنگ با کیفیت پایین در بخش پایینی فرمان که با شکاف گودی‌شکل و بدون خلاقیت همراه شده در کنار کیفیت پایین دکمه‌های کنترلی، عملا حس یک خودروی مدرن را منتقل نمی‌کند.

ضمنا عدم امتداد دریچه‌های تهویه هوا در یک خط مستقیم و استفاده از نوار پلاستیکی خاکستری رنگ که دو قسمت بالایی و پایینی داشبورد را از هم جدا می‌کند، باعث شده تا فضای کابین کمی بی‌روح و تیره باشد و در استفاده بلندمدت موجب خستگی شود.

اگرچه سطح کیفی کابین شاهین G نسبت به محصولات قدیمی سایپا مانند کوییک و تیبا ارتقا داشته اما همچنان با استفاده فراوان از پلاستیک‌های خشک طراحی شده است. این متریال عمدتا در برابر تابش نور آفتاب در طولانی‌مدت آسیب‌پذیرند و به راحتی تغییر رنگ می‌دهند. همچنین کیفیت رنگ قطعات داخلی مانند دستگیره‌های داخلی درها نیز چنگی به دل نزده و مستعد ساییدگی در کارکردهای پایین است. از طرف دیگر بهره‌مندی از ساختار یکپارچه داشبورد و دقت بالای مونتاژ قطعات پلاستیکی باعث شده تا برخلاف بسیاری از خودروهای هم‌رده، کابین شاهین محکم تر بوده و در کارکردهای بالا کمتر دچار افت کیفیت شده و دچار سروصدای اضافی یا لرزش‌های آزاردهنده ناشی از مشکلات مونتاژ نباشد. استفاده از روکش چرم برای صندلی‌ها نیز باعث شده تا کیفیت کابین دربرابر رقبای هم‌قیمت، بالاتر ارزیابی شود.

استفاده از پلتفرم مناسب شاهین با بهره‌مندی از فاصله محوری ۲۶۵۰ میلی‌متری و عرض ۱۷۷۱ میلی‌متری باعث شده تا شاهین g یکی از جادارترین سدان‌های کلاس C موجود در بازار ایران باشد. فضای پا و سر سرنشینان عقب کاملا مناسب ارزیابی می‌شود و امکان نشستن سه نفر به طور همزمان به راحتی امکان‌پذیر است. اما برای سرنشینان جلو به دلیل فرم زاویه‌دار و شیب گلگیرها در بخش زیر پا، محدودیت ایجاد شده است. این محدودیت بیشتر برای افراد با قد بلند محسوس است و ممکن است نتوانند تا پای خود را به طور کامل دراز کنند که در مسافرت‌های طولانی کمی آزاردهنده خواهد بود. همچنین عرض کم صندلی‌های جلو و استاندارد نبودن میزان نرمی فوم آن‌ها، می‌تواند در سفرهای چندساعته موجب خستگی شود.

اگرچه میزان فضای بار صندوق عقب شاهین ۴۲۲ لیتر گنجایش دارد که نسبت به دنا پلاس یا تارا کمتر است، اما به‌دلیل دهانه ورودی مناسب و عمق صندوق می‌تواند کاملا مناسب و کاربردی باشد. شاید مهم‌ترین نقطه ضعف کابین شاهین پلاس را باید عدم قابلیت تاشوندگی صندلی‌های عقب برای افزایش فضای بار دانست که کمی ناامیدکننده به‌نظر می‌رسد.

نمایشگر مرکزی ۷ اینچی شاهین، گاهی دارای کندی در عملکرد یا به عبارتی لگ‌دار است، اما رابط کاربری مناسبی داشته و به سیستم نویگیشن، بلوتوث و همچنین Mirror link یعنی قابلیت اشتراک‌گذاری صفحه نمایش موبایل مجهز است. از نکات مثبت دیگر شاهین می‌توان به کیفیت خوب سیستم صوتی آن در این بازه قیمت خودرو اشاره کرد. در مقابل، به سیستم تهویه مطبوع اتوماتیک شاهین انتقاداتی وارد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد سنسور دما در جای مناسبی قرار نگرفته و رفتار سیستم به صورت صفر و یکی است؛ به این معنا که با تغییر جزیی دما، سیستم یا در حالت گرمایش شدید (بخاری) قرار می‌گیرد یا سرمایش کامل و تنظیم یک دمای متعادل و ملایم با آن کمی چالش‌ برانگیز است.

مشخصات فنی شاهین G دنده‌ای

از نظر قوای فنی همان‌طور که پیش‌تر نیز گفته شد، تحریم‌ها مانع از حضور موتور ۱.۶۵ لیتری برلیانس در این خودرو شد و مهندسان مگاموتور تصمیم گرفتند تا نسخه ارتقایافته M15 را برای شاهین دنده‌ای به‌کار بگیرند. شاهین G از یک موتور توربوشارژ ۸سوپاپه بهره می‌برد. این پیشرانه قادر است تا ۱۱۰ اسب بخار قدرت و ۱۷۸ نیوتن.متر گشتاور را تولید کند.

شاید نقطه قوت و برتری موتور شاهین در برابر رقبای تنفس طبیعی نظیر تارا با موتور TU5P و دنا پلاس معمولی EF7 را باید دسترسی به حداکثر گشتاور در دور موتور بسیار پایین یعنی ۱۷۶۰ دور بر دقیقه دانست. عملا هر زمان که به شاهین گاز بدهید، توربو وارد مدار شده و شتاب‌گیری بسیار سریعی برای آن فراهم می‌کند. این ویژگی باعث شده تا خودرو در مواجهه با شیب‌های تند و گردنه‌های کوهستانی، چابک باشد و در شرایط جاده‌ای نیز نیاز به دنده معکوس کشیدن‌های مداوم نداشته باشد، چرا که می‌تواند بدون افت کشش از پس مسیرهای کوهستانی بربیاید.

طراحی و توسعه سیستم توربوشارژ شاهین توسط کمپانی معتبر چینی با نام فو یوان انجام شده که سابقه همکاری با قطعه‌سازان بزرگ جهانی مانند بوش، کامینز و کانتیننتال را دارد و همین موضوع باعث افزایش ضریب اطمینان این قطعه می‌شود.

نیروی تولیدشده پیشرانه توسط یک جعبه‌دنده ۵ سرعته دستی به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود. این گیربکس از مکانیزم کابلی بهره می‌برد و تعویض دنده‌ها بسیار نرم و روان انجام می‌شود. ضرایب دنده‌ها نیز برای ترکیب شتاب و کاهش مصرف سوخت تنظیم شده و امکان دست‌یابی به سرعت های بالا در دنده‌های ۴ و ۵ به راحتی امکان‌پذیر است.

شتاب صفر تا صد شاهین دنده‌ای در حدود ۱۳ ثانیه است و این عدد برای یک خودرو مجهز به تکنولوژی توربو چندان جذاب نیست و شاید علت آن را باید تاخیر یا لگ توربو تا قبل از دور موتور ۲۰۰۰ دانست. به‌دلیل بهره‌مندی از موتور ۸سوپاپه، این مدل دارای محدودیت در دورهای بالاست و صدای پیشرانه در دور موتورهای بالای ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ به وضوح درون کابین شنیده می‌شود. این صدا که ترکیبی از درگیری توربوشارژر و کارکرد سوپاپ‌هاست، در رانندگی پرفشار و طولانی مدت باعث آزار برخی سرنشینان خواهد شد.

از نظر سیستم تعلیق نیز شاهین جی از سیستم تعلیق مک‌فرسون در قسمت جلو و سیستم تورشن بیم در محور عقب بهره‌ می‌برد. این ترکیب باعث می‌شود تا شاهین در دفع کوبش‌های جاده‌ای تا حدی خوب عمل کند و از طرفی بتواند هندلینگ و چسبندگی مناسبی به‌خصوص در پیچ‌ها داشته باشد. استفاده از پلتفرم درست و شاسی مهندسی شده باعث شده تا حرکت گهواره‌ای یا به عبارتی Body Roll نیز در این خودرو به حداقل برسد. فرمان کمک‌برقی (EPS) حساس به سرعت نیز عملکردی بسیار نرم در ترافیک‌های شهری دارد و با افزایش سرعت، برای حفظ ایمنی سفت‌تر می‌شود. استفاده از ترمزهای دیسکی برای هر چهارچرخ به همراه استفاده از پمپ خلا قدرتمند باعث شده تا شاهین دنده‌ای عملکری مطمئن و بدون انحراف در ترمزگیری داشته باشد.

مصرف سوخت ترکیبی شاهین بر اساس کاتالوگ منتشرشده توسط سایپا در حدود ۷.۲ لیتر در هر صد کیلومتر اعلام شده است اما در شرایط واقعی و بسته به نوع رانندگی و ترافیک شهری می‌تواند تا ۸.۵ الی ۹ لیتر نیز افزایش داشته باشد. اما در شرایط عادی و جاده‌های کفی این عدد تا ۶ لیتر نیز کاهش می‌یابد. نکته‌ای که باید به آن توجه داشت آن است که به‌دلیل بهره‌مندی از فناوری توربوشارژر و حساسیت به کیفیت بنزین، بهتر است حتما از بنزین با اکتان بالا یا مکمل‌های معتبر استفاده کرد تا با جلوگیری از پدیده ناک زدن موتور که البته به طور محدود در این خودرو دیده می‌شود، از خرابی موتور در کیلومتر‌های بالا جلوگیری کرد.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های شاهین جی دنده‌ای

در بازارای که سال‌هاست خودروسازان داخلی به‌صورت قطره‌چکانی اقدام به اضافه کردن امکانات رفاهی به محصولات خود می‌کنند، شاهین G دند‌ه‌ای در زمان عرضه توانست با ارائه پکیج کاملی از امکانات رفاهی، معادلات خودروهای سدان اقتصادی داخلی را تغییر دهد.

مقوله ایمنی یکی از نکاتی است که به خوبی در خودرو شاهین جی رعایت شده است. در این مدل شاهد به‌کارگیری شاسی مستحکم، ترمزهای قوی چهاردیسکه مجهز به ترمز ABS به‌همراه توزیع نیروی الکتریکی، سیستم ترمز کمکی، دوکیسه هوای ایمنی در کنار بهره‌مندی از سیستم کنترل پایداری و کنترل کشش در مدل‌هایی با استاندارد ۸۵گانه هستیم.

از جمله امکانات رفاهی شاهین G دنده‌ای نیز می‌توان به فرمان برقی، کلیدهای کنترلی روی فرمان، سیستم ورود بدون کلید، تهویه مطبوع الکتریکی، سانروف دوحالته برقی، سیستم مالتی‌مدیا ۷ اینچی مجهز به ردیاب ماهواره‌ای و قابلیت اتصال به تلفن همراه، سنسور هشداردهنده عقب، دی‌لایت، سنسور نور، سیستم پایش فشار باد لاستیک، نشانگر تعویض دنده(GSI) و آینه‌های جانبی تاشو برقی اشاره کرد.

در کنار این دارایی‌های مهم، غیبت برخی امکانات در شاهین G به خوبی احساس می‌شود. بارزترین این کاستی‌ها را می‌توان نداشتن کروز کنترل دانست که با توجه به برقی بودن دریچه گاز به راحتی قابل نصب بود، اما به‌دلیل کنترل قیمتی توسط خودروساز به کار گرفته نشد و بازی را به‌رقبای هم‌رده واگذار کرد. شاید بهتر بود در این نسخه شاهد دو کیسه هوای جانبی، زیرآرنجی برای سرنشینان عقب و شیشه‌های دودی عقب به صورت فابریک می‌بودیم.

جدول امکانات رفاهی و ایمنی به صورت زیر تکمیل می‌شود:

قیمت شاهین G دنده‌ای در بازار

در زمان نگارش مقاله (خرداد ۱۴۰۵) قیمت شاهین G دنده‌ای با توجه به سال ساخت و وضعیت فنی و بدنه، از ۱.۵ میلیارد تومان تا ۱.۹ میلیارد تومان برای مدل‌های ارتقایافته اعلام می‌شود. با توجه به اختلاف محدود میان نسخه‌های عادی و ارتقایافته با استاندارد ۸۵گانه، بهتر است کمی به بودجه خود اضافه کرده و نسخه‌های ارتقایافته را که از سال ۱۴۰۲ به بعد تولید شده است، خریداری کنید و ضمن بهره‌مندی از سطح آپشن و ایمنی بیشتر مانند سیستم کنترل پایداری همزمان صاحب یک خودرو با مدل بالاتر نیز بشوید.

رقبای اصلی این خودرو در این بازه قیمتی، سدان‌های خانواده ایران‌خودرو از جمله دنا پلاس ۶ دنده دستی، تارا V1P دنده‌ای، سورن پلاس TU5P و پژو پارس و همچنین سدان‌های چینی مونتاژی نظیر جک J4 هستند.

هنگام مقایسه شاهین با رقبایی چون پژو پارس یا دنای معمولی، کفه ترازو به راحتی به سمت شاهین سنگینی می‌کند؛ شاهین با پلتفرمی مدرن‌تر، ایمنی به مراتب بالاتر، امکاناتی نظیر سانروف و ورود بدون کلید در کنار طراحی هماهنگ‌تر، ارزش خرید بالاتری را نسبت به پلتفرم‌های قدیمی دهه هشتاد و نود میلادی ارائه می‌کند اما در مقابل تارا دنده‌ای یا دنا پلاس، کار کمی سخت می‌شود و سلیقه به میان می‌آید. تارا با بهره‌مندی از پیشرانه ۱۶ سوپاپ تنفس طبیعی (TU5P)، استهلاک کمتر، حساسیت پایین‌تر به کیفیت بنزین و کیفیت متریال اندکی بهتر در کابین می‌تواند رقیب مستقیم شاهین جی باشد.

به‌طور کلی اگر به دنبال یک سدان اقتصادی با طراحی نسبتا مدرن، فضای کابین جادار به خصوص برای سفرهای خانوادگی، سواری نسبتا نرم و هندلینگ مناسب هستید و از سوی دیگر حوصله و دقت لازم برای نگهداری از یک پیشرانه توربوشارژ (استفاده از بنزین سوپر/اکتان، تعویض منظم روغن و مراعات در زمان روشن و خاموش کردن موتور) را دارید، شاهین G دنده‌ای یکی از منطقی‌ترین و ارزشمندترین انتخاب‌ها در بازار فعلی ایران است. اما اگر اولویت شما، یک پیشرانه بی‌صداتر، کابینی با متریال بسیار باکیفیت و رانندگی بی‌دردسر بدون حساسیت‌های نگهداری است، ساختار ۸ سوپاپ و پلاستیک‌های خشک کابین شاهین ممکن است شما را دلسرد کند و باید به سراغ گزینه‌های تنفس طبیعی یا رقبای مونتاژی بروید.

به دلیل اختلال در زنجیره تامین سایپا، فروش خودرو چند وقتی است که انجام نمی‌شود.