
علت خاموش شدن ماشین در حالت درجا و خلاص
روشن شدن سریع موتور خودرو و عملکرد بینقص آن به یکی از استانداردهای طبیعی صنعت خودروسازی امروز تبدیل شده است. این در حالی است که در گذشته، بهویژه همزمان با رواج خودروهای کاربراتوری، روشن شدن و روشن ماندن موتور به رعایت اصول و نکات خاصی نیاز داشت که با توجه به فصل و شرایط آبوهوایی تغییر میکرد. در غیر این صورت، راننده بهخصوص در روزهای سرد سال، برای روشن کردن موتور با دردسرهای زیادی مواجه میشد.

با استفاده از سیستم سوخترسانی پیشرفته انژکتوری، بسیاری از این مشکلات برطرف شدند؛ اما همچنان ممکن است ایرادهایی در بخشهای مختلف خودرو به وجود بیاید که مانع از روشن ماندن موتور شوند. یکی از این مشکلات، خاموش شدن ماشین در حالت درجا یا زمانی است که خودرو در وضعیت خلاص قرار دارد.
این مشکل ممکن است به دلایل مختلفی از جمله اختلال در سیستم سوخترسانی، خرابی سنسورها، کثیفی دریچه گاز یا ایراد در سیستم برق خودرو ایجاد شود. شناخت این عوامل به رانندگان کمک میکند تا سریعتر منشأ مشکل را پیدا کنند و از تحمیل هزینههای اضافی تعمیرات جلوگیری کنند. از طرف دیگر، نگهداری صحیح از خودرو و رسیدگی به ایرادهای فنی میتواند در حفظ قیمت خودرو هنگام فروش خودرو نیز مؤثر باشد.
چرا ماشین در حالت درجا خاموش میشود؟
در خودروهای مجهز به موتورهای احتراق داخلی بنزینی، روشن نشدن موتور با روشن نماندن آن دو موضوع متفاوت هستند. به بیان ساده، ممکن است موتور خودرو با یک استارت ساده روشن شود، بهخوبی گاز بخورد و شتاب بگیرد؛ اما تمایلی به ادامه کار در حالت درجا یا خلاص نداشته باشد.
در این شرایط، موتور ممکن است تحت فشار نباشد، بیش از حد داغ نشده باشد و از مشکلات ابتدایی مانند کمبود سوخت، ضعف باتری، ایراد در سیستم برق یا قرار گرفتن گیربکس در وضعیت نامناسب نیز رنج نبرد. با وجود این، پس از روشن شدن بهسرعت خاموش شود.
خاموش شدن ماشین در حالت درجا اگرچه در مقایسه با سایر ایرادهای فنی کمتر اتفاق میافتد، اما کاملا محتمل است و گاهی حتی مالک خودرو یا تعمیرکار را نیز سردرگم میکند. در ادامه، دلایل خاموش شدن موتور بلافاصله پس از استارت یا هنگام قرار گرفتن خودرو در وضعیت خلاص را بررسی میکنیم.
نقش سیستم سوخترسانی در خاموش شدن ماشین در حالت درجا
شاید عجیب به نظر برسد، اما برای بررسی علت خاموش شدن ماشین در حالت درجا، بهتر است ابتدا خودروها را بر اساس نوع سیستم سوخترسانی دستهبندی کنیم، نه عواملی مانند نوع موتور، تعداد سیلندر یا گیربکس.
اگرچه بعضی از دلایل خاموش شدن موتور در حالت خلاص ممکن است بهصورت غیرمستقیم با نوع گیربکس یا سایر بخشهای خودرو ارتباط داشته باشند، بیشتر ایرادهای مربوط به خاموش شدن موتور در دور آرام به سیستم سوخترسانی مربوط میشوند. دلیل این موضوع آن است که نوع سیستم سوخترسانی، ساختار مکانیکی و الکترونیکی مجموعه کنترل عملکرد موتور را تا حد زیادی تعیین میکند.
بهطور کلی، موتور برای استارت اولیه به مقدار کمی بنزین نیاز دارد؛ اما پس از روشن شدن و افزایش دور موتور از حدود ۳۰۰ دور در دقیقه به محدوده ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ دور در دقیقه، میزان سوخت موردنیاز آن نیز افزایش پیدا میکند.
بر این اساس، موتورهای بنزینی را میتوان به دو گروه کاربراتوری و انژکتوری تقسیم کرد. موتورهای انژکتوری نیز از نظر ساختار دریچه گاز به دو گروه مکانیکی و الکترونیکی تقسیم میشوند. بیشتر ایرادهای مربوط به خودروهای مجهز به سیستم پاشش مستقیم سوخت (GDI) نیز در گروه موتورهای انژکتوری قرار میگیرند.
علت خاموش شدن ماشین کاربراتوری در حالت درجا
اگرچه امروزه در بازار خودرو کشور عملا خودروی کاربراتوری جدیدی تولید نمیشود، تولید این دسته از خودروها از حدود میانه دهه ۱۳۸۰ متوقف شده است. با این حال، تعداد زیادی از خودروهای کلاسیک و قدیمی، از نمونههای آمریکایی، ژاپنی و آلمانی گرفته تا نیسان پاترول و پرایدهای قدیمی، همچنان با سیستم سوخترسانی کاربراتوری در خیابانها تردد میکنند.
به همین دلیل، بررسی دلایل خاموش شدن ماشین در حالت درجا در خودروهای کاربراتوری همچنان اهمیت دارد.
به هم خوردن تناسب نسبت هوا به سوخت (AFR)
یکی از عوامل اصلی عملکرد صحیح موتور بنزینی، تنظیم دقیق نسبت مخلوط سوخت و هوا یا ضریب AFR (Air/Fuel Ratio) است. در خودروهای کاربراتوری، سیستم الکترونیکی و کامپیوتری برای اندازهگیری و تنظیم دقیق این نسبت وجود ندارد. در عوض، تنظیم مخلوط سوخت و هوا بر اساس ساختار مکانیکی کاربراتور و قوانین فیزیک سیالات، بهویژه اثر ونتوری (Venturi)، انجام میشود.
دو بخش مهم کاربراتور، یعنی میلههای اندازهگیری سوخت (Metering Rod) و ژیگلورهای پاشش سوخت (Fuel Jet)، وظیفه تأمین نسبت مناسب هوا و سوخت را در دورها و شرایط کاری مختلف موتور بر عهده دارند.
بنابراین، گرفتگی یا تجمع رسوبات و آلودگی در مسیر این قطعات میتواند نسبت AFR را برهم بزند و باعث شود موتور پس از روشن شدن نتواند در حالت درجا به کار خود ادامه دهد.
تنظیم نبودن نسبت AFR متناسب با شرایط آبوهوایی و جغرافیایی
شرایط جغرافیایی، بهویژه ارتفاع از سطح دریا، و عوامل جوی مانند تغییرات دمای محیط، تأثیر قابلتوجهی بر عملکرد موتورهای کاربراتوری دارند.
میتوان کاربراتور را بهگونهای تنظیم کرد که نسبت هوا به سوخت در شرایط آبوهوایی مختلف مناسب باشد؛ اما ثابت نگه داشتن یک تنظیم برای تمام فصلها ممکن است به افزایش مصرف سوخت و خامسوزی در روزهای گرم منجر شود.
به همین دلیل، توصیه میشود تنظیم کاربراتور با توجه به تغییرات دمایی و حداقل دو بار در سال، یک بار برای فصل گرم و یک بار برای فصل سرد، بررسی شود.
همچنین هنگام سفر به مناطق دارای شرایط جغرافیایی متفاوت، بهویژه مناطق مرتفع، ممکن است به دلیل تغییر فشار هوا، تنظیم نسبت AFR برهم بخورد. در چنین شرایطی، تنظیم دور آرام موتور باید با نظر متخصص انجام شود.
تنظیم نبودن ساسات
شاید عجیب به نظر برسد، اما بخش قابلتوجهی از مشکلات روشن نماندن موتور در خودروهای کاربراتوری به ساسات مربوط میشود.
ساسات وظیفه دارد هنگام استارت اولیه و بهویژه در هوای سرد، با غنیتر کردن مخلوط سوخت و هوا، شرایط مناسبتری برای روشن شدن و ادامه کار موتور فراهم کند. در نتیجه، حتی در فصل گرم نیز ممکن است این سیستم برای مدت کوتاهی فعال شود.
اگر ساسات بهدرستی تنظیم نشده باشد، موتور ممکن است دچار ریپ زدن و خاموشی شود. این مشکل بهخصوص در هوای سرد بیشتر خود را نشان میدهد.
آلودگی یا کیفیت پایین سوخت
کیفیت سوخت مصرفی تأثیر مستقیمی بر عملکرد موتور دارد. ممکن است موتور با وجود استفاده از سوخت بیکیفیت، آلوده یا دارای رطوبت، نسبتا راحت روشن شود و هنگام شتابگیری نیز مشکل محسوسی نداشته باشد.
اما وقتی خودرو در حالت درجا قرار میگیرد، ممکن است موتور دچار ریپ زدن، نوسان دور موتور و در نهایت خاموشی شود. بنابراین، کیفیت پایین سوخت نیز میتواند یکی از دلایل خاموش شدن ماشین در حالت خلاص باشد.
تنظیم نبودن شناور کاربراتور
برخلاف موتورهای انژکتوری، بنزین ورودی به کاربراتور پیش از ورود به منیفولد هوا، در محفظهای به نام کاسه کاربراتور (Bowl) ذخیره میشود. قطعهای به نام شناور (Float) وظیفه دارد با رسیدن سطح بنزین به میزان مشخص، مسیر ورودی سوخت را ببندد و از سرریز شدن آن جلوگیری کند.
اگر ارتفاع شناور بهدرستی تنظیم نشده باشد، ممکن است بنزین بیش از حد وارد کاسه شود یا برعکس، مسیر ورود سوخت زودتر از موعد بسته شود. در هر دو حالت، اختلال در میزان سوخترسانی میتواند به خاموش شدن سریع موتور پس از استارت منجر شود.
اختلال در عملکرد سوئیچ افزایش دور موتور
در بعضی از خودروهای قدیمی کاربراتوری، قطعهای برای افزایش جزئی دور موتور هنگام روشن شدن کولر و درگیر شدن کمپرسور تهویه مطبوع وجود دارد.
این قطعه که عملکردی مستقل از ساسات دارد، ممکن است برقی باشد یا با استفاده از فشار منفی موتور (Vacuum) کار کند. اگر تنظیم آن بهدرستی انجام نشده باشد یا عملکرد مناسبی نداشته باشد، موتور هنگام فعال شدن کولر با افت دور و حتی خاموشی مواجه میشود.
البته باید توجه داشت که خاموش شدن موتور هنگام قرار گرفتن گیربکس اتوماتیک در وضعیت دنده، در خودروهای قدیمی کاربراتوری، بیشتر میتواند به تنظیم نبودن کاربراتور، نسبت AFR یا پایین بودن دور آرام مربوط باشد و لزوما به عملکرد این سوئیچ ارتباطی ندارد.
علت خاموش شدن ماشین انژکتوری در حالت درجا
عملکرد سیستم سوخترسانی و نحوه کار موتور خودرو برای بسیاری از رانندگان پیچیده است؛ اما نمیتوان انکار کرد که با فراگیر شدن سیستم انژکتوری، روشن کردن خودرو در شرایط آبوهوایی و جغرافیایی مختلف بسیار سادهتر شده است.
موتورهای انژکتوری این قابلیت را مدیون مجموعهای از سنسورهای مختلف و سیستم کنترل الکترونیکی هستند که عملکرد اجزای مختلف موتور را بهصورت پیوسته بررسی میکنند.
البته پیچیدگی بیشتر این سیستمها به معنای افزایش احتمال بروز برخی خرابیها نیز هست. در نتیجه، اختلال در عملکرد سنسورها و قطعات کنترلی میتواند باعث خاموش شدن ماشین در حالت درجا شود.
خرابی یا کثیفی استپر موتور
در موتورهای انژکتوری مجهز به دریچه گاز مکانیکی (سیمی)، قطعهای به نام IAC (Idle Air Control Valve) یا شیر کنترل هوای دور آرام وجود دارد که با نامهای استپر موتور (Stepper Motor) یا استپ موتور نیز شناخته میشود.
این قطعه یک موتور الکتریکی کوچک و تحت کنترل کامپیوتر خودرو است که وظیفه تنظیم میزان هوای ورودی به موتور هنگام بسته بودن دریچه گاز را بر عهده دارد.
استپر موتور خودرو در نزدیکی دریچه گاز و مسیر ورود هوا قرار گرفته است. به همین دلیل، در طول زمان ممکن است رسوبات کربنی و روغنی روی آن تجمع پیدا کنند و عملکردش را مختل سازند.
یکی از نشانههای اولیه خرابی یا کثیفی استپر موتور، خاموش شدن ماشین در حالت درجا است.
در موتورهای انژکتوری مجهز به دریچه گاز مکانیکی، استپر موتور در تنظیم دور آرام و جبران افت دور هنگام روشن شدن کولر نیز نقش دارد. بنابراین، اگر موتور هنگام فعال شدن کمپرسور کولر یا پس از استارت در هوای سرد دچار ریپ زدن و خاموشی شود، بهتر است این قطعه و مسیر هوای اطراف آن بررسی شوند.
توصیه میشود دریچه گاز و متعلقات آن، از جمله استپر موتور، در سرویسهای دورهای و متناسب با وضعیت خودرو بررسی و در صورت نیاز تمیز شوند.
کثیفی یا خرابی دریچه گاز برقی
در خودروهای انژکتوری جدیدتر که به دریچه گاز برقی (Electronic Throttle Body) مجهز هستند، معمولا استپر موتور مستقل وجود ندارد. در این خودروها، مجموعه موتور الکتریکی و چرخدندههای داخلی دریچه گاز، وظیفه تنظیم میزان هوای ورودی و کنترل دور آرام را بر عهده دارند.
این مجموعه علاوه بر تنظیم دور آرام، در جبران افت دور موتور هنگام روشن شدن کولر نیز نقش دارد.
با وجود این، در اثر کارکرد بالا و گذشت زمان، استهلاک چرخدندههای داخلی، افزایش لقی میان آنها، خرابی موتور الکتریکی یا فرسودگی سنسور موقعیت دریچه گاز میتواند مشکلات مختلفی ایجاد کند. ریپ زدن و خاموش شدن موتور پس از استارت یا هنگام توقف خودرو از جمله این مشکلات هستند.
خرابی یا تنظیم نبودن سنسور موقعیت دریچه گاز
موتورهای انژکتوری، چه از نوع دریچه گاز مکانیکی و چه برقی، برای تشخیص میزان باز شدن دریچه گاز از سنسوری به نام TPS (Throttle Position Sensor) استفاده میکنند.
این سنسور زاویه باز شدن دریچه گاز و میزان هوای ورودی به موتور را تشخیص میدهد تا کامپیوتر خودرو (ECM) بتواند متناسب با آن، میزان پاشش سوخت را تنظیم کند.
خرابی سنسور، فرسودگی، نفوذ رطوبت، سولفاته شدن اتصالات یا تنظیم نادرست آن در نمونههای قابل تنظیم، میتواند باعث ارسال اطلاعات اشتباه به کامپیوتر خودرو شود. در نتیجه، نسبت هوا به سوخت برهم میخورد و موتور ممکن است با ریپ زدن یا خاموشی مواجه شود.
خرابی سنسورهای MAP و MAF
در خودروهای انژکتوری امروزی، معمولا از سنسور فشار هوای منیفولد (MAP) و سنسور اندازهگیری جریان هوای ورودی (MAF) برای محاسبه میزان هوای واردشده به موتور استفاده میشود.
بعضی از سیستمهای انژکتوری قدیمی تنها به سنسور MAP مجهز هستند و در برخی خودروها نیز فقط از سنسور MAF استفاده میشود.
خرابی این سنسورها میتواند باعث ارسال اطلاعات اشتباه به کامپیوتر خودرو و اختلال در تنظیم نسبت هوا به سوخت شود. در نهایت، موتور ممکن است دچار ریپ زدن، نوسان دور یا خاموشی شود.
در بسیاری از خودروهای جدید، سنسور MAF علاوه بر اندازهگیری جریان هوا، اطلاعات مربوط به دمای هوای ورودی (IAT) را نیز تأمین میکند. بنابراین، اختلال در بخش اندازهگیری دما میتواند در عملکرد سیستم مدیریت موتور و تنظیم سوخترسانی نیز تأثیر بگذارد.
خرابی سنسور اکسیژن
بسیاری از موتورهای انژکتوری از دهه ۱۹۹۰ میلادی به بعد، به سیستم کنترل سوخترسانی مدار بسته (Closed Loop) مجهز شدند. این سیستم با استفاده از یک یا چند سنسور اکسیژن در مسیر اگزوز، میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی را اندازهگیری میکند.
سنسور اکسیژن خودرو که با نامهای O2 Sensor و سنسور لامبدا (Lambda Sensor) نیز شناخته میشود، اطلاعات لازم را برای اصلاح میزان پاشش سوخت در اختیار کامپیوتر خودرو قرار میدهد.
خرابی این سنسور میتواند باعث ارسال اطلاعات نادرست و برهم خوردن نسبت هوا به سوخت شود. در چنین شرایطی، موتور ممکن است بهخصوص در دورهای پایین و حالت درجا، عملکرد نامناسبی داشته باشد و با ریپ زدن ماشین یا خاموشی مواجه شود.
دلایل مشترک خاموش شدن ماشین در حالت درجا
با وجود تفاوتهای ساختاری موتورهای کاربراتوری و انژکتوری، بعضی از ایرادهای فنی میتوانند در هر دو گروه باعث خاموش شدن ماشین در حالت درجا شوند. مهمترین این موارد عبارتاند از:
نشت وکیوم یا ورود هوای اضافی به موتور
موتور خودرو از همان لحظه استارت و با حرکت پیستونها در مرحله مکش، هوا را به داخل محفظه احتراق میکشد. این فرایند با ایجاد فشار منفی یا خلأ همراه است که به آن وکیوم (Vacuum) گفته میشود.
هوای ورودی به موتور باید از مسیرهای مشخص و کنترلشده، مانند دریچه گاز یا کاربراتور، عبور کند. اگر هوا از محلی غیر از مسیرهای تعیینشده وارد موتور شود، نسبت هوا به سوخت برهم میخورد و عملکرد موتور مختل میشود.
این مشکل ممکن است به دلیل خرابی واشر دریچه گاز، واشر زیر کاربراتور، واشر منیفولد هوا، خرابی بوستر ترمز یا پارگی شلنگ وکیوم آن ایجاد شود.
در صورت شدید بودن نشتی، موتور ممکن است پس از استارت خاموش شود یا حتی روشن شدن آن نیز با مشکل مواجه شود.
دوده گرفتن شمعها
شمعها وظیفه ایجاد جرقه برای احتراق مخلوط سوخت و هوا را بر عهده دارند. این قطعات با وجود عمر مفید نسبتا طولانی، در گذر زمان دچار فرسودگی و تجمع رسوبات کربنی یا روغنی میشوند.
افزایش این رسوبات میتواند کیفیت و قدرت جرقه را کاهش دهد و در نتیجه، احتراق بهدرستی انجام نشود. در چنین شرایطی، موتور ممکن است بهسختی روشن شود یا پس از استارت، بهویژه در هوای سرد، خاموش شود.
به هم خوردن زمانبندی جرقه
اختلال در زمانبندی جرقه یکی دیگر از دلایل احتمالی خاموش شدن موتور است. این مشکل در خودروهای جدید مجهز به سیستم جرقهزنی الکترونیکی کمتر دیده میشود؛ اما در خودروهای قدیمیتر که از سیستم دلکو (Distributor Ignition System) استفاده میکنند، احتمال بروز آن بیشتر است.
برهم خوردن تنظیم پایه دلکو یا خرابی قطعات داخلی آن میتواند زمان ایجاد جرقه را تغییر دهد و باعث استارت دشوار، عملکرد نامنظم یا روشن نماندن موتور شود.
چگونه علت خاموش شدن ماشین در حالت درجا را تشخیص دهیم؟
پیدا کردن علت اصلی خاموش شدن ناگهانی موتور پس از استارت همیشه ساده نیست و گاهی حتی تعمیرکاران نیز برای عیبیابی دقیق به زمان بیشتری نیاز دارند. با این حال، مالک خودرو به دلیل استفاده مداوم از آن، میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره زمان و شرایط بروز مشکل در اختیار مکانیک قرار دهد.
برای تشخیص بهتر علت خاموش شدن ماشین در حالت درجا، باید به چند سؤال مهم پاسخ دهید:
- موتور بلافاصله پس از استارت خاموش میشود یا بعد از چند دقیقه کار کردن؟
- آیا با روشن کردن کولر، موتور خاموش میشود؟
- آیا هنگام ترمز گرفتن یا رها کردن پدال گاز، دور موتور افت میکند؟
- آیا موتور پیش از خاموش شدن ریپ میزند؟
- آیا دور موتور در حالت درجا نوسان دارد؟
- خاموش شدن موتور ناگهانی است یا بهتدریج اتفاق میافتد؟
پاسخ به این پرسشها میتواند مسیر عیبیابی را تا حد زیادی مشخص کند. برای مثال، اگر موتور هنگام رها کردن پدال گاز یا روشن کردن کولر خاموش شود، احتمال کثیفی دریچه گاز یا خرابی استپر موتور وجود دارد.
در مقابل، اگر موتور هنگام ترمز گرفتن خاموش شود و پیش از آن نیز ریپ بزند یا دور آن نوسان داشته باشد، احتمال نشتی وکیوم از بوستر ترمز، پارگی شلنگ آن یا خرابی واشرهای آببندی مطرح میشود.
در نهایت، تشخیص درست علت خاموش شدن ماشین در حالت درجا میتواند مدتزمان عیبیابی و هزینه تعمیرات غیرضروری را کاهش دهد. همچنین رسیدگی بهموقع به ایرادهای فنی، از گسترش خرابی و تحمیل هزینههای سنگینتر جلوگیری میکند.
جمعبندی
خاموش شدن ماشین در حالت درجا میتواند از ایرادهای سادهای مانند کثیفی دریچه گاز و استپر موتور تا مشکلات پیچیدهتری مانند خرابی سنسورها، اختلال در سیستم سوخترسانی و نشت وکیوم ناشی شود. بنابراین، پیش از تعویض قطعات مختلف، بهتر است علت اصلی مشکل با بررسی تخصصی مشخص شود.
توجه به سرویسهای دورهای و رفع بهموقع ایرادهای فنی، علاوه بر افزایش عمر مفید خودرو، میتواند از کاهش ارزش آن در زمان فروش خودرو جلوگیری کند. این موضوع بهخصوص در بازاری که قیمت خودرو تحت تأثیر عوامل مختلف اقتصادی و فنی قرار دارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نویسنده: شهاب انیسی
شهاب انیسی 







مشخصات شما
برای ثبت نظر مشخصات خود را وارد کنید