چرخش تانکی (Tank Turn) در خودروها چیست؟ نحوه عملکرد، مزایا و معایب

خودروهای جدید به سیستم‌ها و امکانات زیادی تجهیز می‌شوند تا راننده بتواند راحت‌تر رانندگی کند، یا خودرو در مسیرهای مختلف، عملکرد بهتری داشته باشد. یکی از جدیدترین سیستم‌هایی که این روزها روی خودروهای شاسی‌بلند (SUV) می‌توان دید، سیستم چرخش تانکی یا Tank Turn است. این روش چرخیدن ماشین برای مواقعی خاص مثل مسیرهای تنگ و باریک در بیراهه‌ها است که از خودروهای برقی، به دیگر شاسی‌بلندهای بنزینی و دیزلی دنیا رسیده است.

چرخش تانکی یا تانک ترن (Tank Turn) چیست؟

خودروها به مرور دارای یک سری امکانات و سیستم‌هایی می‌شوند تا بتوانند هم بیشتر در چشم و مرکز توجه قرار بگیرند و هم کارایی بیشتری داشته باشند. چرخش تانک یا تانک ترن یکی از همین رفتارها از خودروهاست.

فرض کنیم که در یک کوچه و مسیر خلوت قرار داریم و باید خودرو را سروته کنیم. شاید این کار با چندین و چند بار فرمان گرفتن و تعویض دنده از عقب به جلو و برعکس انجام شود و آنجا با خود بگوییم که کاش خودرو حول محور عمودی خودش امکان دورزدن داشت.

اگر دورزدن ماشین‌آلات راه‌سازی زنجیری مثل بیل مکانیکی‌های زنجیری و یا بلدوزرها را دیده باشیم و یا به دورزدن تانک‌های نظامی دقت کنیم، می‌بینیم که بسته به اینکه چه سیستم و تکنولوژی در دورزدن آنها پیاده‌سازی شده است، شکل خاصی برای دورزدن دارند. به این صورت که بسته به نوع فرمان آنها و تکنولوژی پیاده شده در سیستم فرمان‌گیری آنها، در زمان دورزدن، زنجیر یک طرف قفل شده و یا سرعت کمتری می‌گیرد و زنجیر طرف مقابل با سرعت بیشتری که دارد، باعث می‌شود تا تانک یا ماشین راه‌سازی بتواند دور زده و یا به یک سمت فرمان بگیرد.

این نوع فرمان‌گیری در بعضی از ادوات حتی شکل پیشرفته‌تری به خود می‌گیرد و زنجیر یک طرف می‌تواند نه‌تنها کاملاً متوقف شود، بلکه حتی به جهت مخالف زنجیر سمت دیگر نیز حرکت کند. به این صورت که زنجیر یک طرف به سمت جلو و زنجیر طرف مقابل به سمت عقب حرکت می‌کند. در نتیجه شعاع دایره دورزدن این ماشین‌ها کمتر شده و سریع‌تر می‌توانند دور بزنند. البته که این نوع دورزدن با فشار زیادی که روی شنی‌ها وارد می‌کند چندان مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و معمولاً رانندگان و اپراتورها ترجیح می‌دهند حتی بدون توقف کامل زنجیر یک طرف و با داشتن یک شعاع حرکتی بیشتر، دور بزنند. اما این سیستمی است که برخی از سازندگان ماشین‌آلات راه‌سازی و تانک‌ها در خود دارند.

چرخش تانک در خودروها نیز دقیقاً همین کار است. یعنی جهت حرکت و دورزدن تایرها در دو طرف خودرو دقیقاً برعکس هم عمل می‌کند و باعث می‌شود تا خودرو بتواند در حول محور عمودی خودش یعنی به دور خودش دور بزند.

تاریخچه چرخش تانکی

سیستم چرخش تانک در خودروهای برقی که موتورهای جدا در سر هر چرخ دارند، دیده می‌شود و بنابراین این روش به صورت تولید انبوه در چند سال اخیر که تولید خودروهای برقی زیاد شده است، اتفاق افتاده است. شرکت خودروسازی ریویان در سال ۲۰۱۹ هنگام معرفی Rivian R1T، قابلیت Tank Turn را به نمایش گذاشت و از این حرکت یک فیلم تبلیغاتی تهیه کرد که ویدئوی آن بسیار مشهور شد و خودرو با چرخاندن چرخ‌های چپ و راست در جهت مخالف، درجا می‌چرخید. اما پس از آزمایش‌های بیشتر، ریویان اعلام کرد که این قابلیت به دلایلی از جمله آسیب به پوشش زمین، نگرانی‌های ایمنی و احتمال استفاده نادرست توسط رانندگان و البته استهلاک بالای انجام این کار، به‌صورت عمومی روی خودروهای تولیدی عرضه نخواهد شد.

اما شاید ریویان فکر نمی‌کرد که این تکنولوژی و این حرکت چند سال بعد توسط مرسدس بنز به صورت تجاری عرضه شود. خودروساز آلمانی با نسخه مرسدس بنز G580 EQ مدل ۲۰۲۵، این سیستم حرکتی را با نام تجاری G-turn به مشتریان خودش ارائه داد. این قابلیت در نرم‌افزار حرکتی این خودرو فعال است و مشتری می‌تواند در شرایط مناسب از آن استفاده کند. البته استفاده به سطوح خاص و شرایط مشخصی محدود شده است تا آسیب‌های احتمالی ناشی از انجام این حرکت برای خودرو و مسیر به حداقل برسد.

اما ریویان نیز بیکار ننشست و به‌جای تانک ترن از قابلیتی به نام Kick Turn در محصولاتش استفاده کرد که هدف آن کاهش شعاع گردش در مسیرهای باریک آفرودی است، نه چرخش کامل ۳۶۰ درجه. یعنی چیزی شبیه به سیستم Rear Turn Assist که در برخی از خودروهای آفرودی دیده می‌شود؛ اما با کمی چاشنی هوشمندی بیشتر.

سیستم چرخش تانک در خودروها چطور کار می‌کند؟

چرخش تانکی در خودروهایی وجود دارد که در سر هر چرخ خود، یک موتور برقی مجزا دارند. یعنی چهار موتور برقی در این خودروها وجود دارد که هر کدام می‌توانند به صورت مستقل و جداگانه، عملکرد خود را داشته باشند. در زمانی که راننده تصمیم به انجام چرخش تانکی می‌گیرد، موتور هر کدام از چرخ‌ها، برنامه حرکتی خاص خود را از کامپیوتر ماشین دریافت می‌کنند.

مثلا فرض کنیم که قرار است تا ماشین حرکت چرخش تانکی به صورت ساعت‌گرد داشته باشد. پس چرخ‌های سمت شاگرد به سمت عقب خودرو می‌چرخند و چرخ‌های سمت راننده نیز به سمت جلو. در نتیجه سمت راست خودرو به طرف عقب تمایل پیدا می‌کند و سمت چپ خودرو به سمت جلو رانده می‌شود. به‌این‌ترتیب خودرو به صورت تانکی و درجا، حول محور عمودی خودش به صورت ساعت‌گرد می‌چرخد.

نحوه استفاده از سیستم چرخش تانکی

• خودرو را متوقف کنید.
• دنده را در حالت D یا R قرار دهید.
• از طریق صفحه نمایش لمسی مرکزی یا منوی Off-Road، حالت Tank Turn یا G-Turn را انتخاب کنید.
• یک تاییدیه ایمنی ظاهر می‌شود که باید آن را بپذیرید (به دلیل حرکت چرخ‌ها در جهت‌های مخالف).
• فرمان را به یک سمت بچرخانید.
• پدال گاز را به آرامی فشار دهید. خودرو شروع به چرخش حول محور خود می‌کند (معمولا در خلاف جهت عقربه‌های ساعت یا برعکس، بسته به تنظیمات).

نکات مهم برای استفاده از سیستم چرخش تانک

• فقط روی سطوح صاف استفاده شود.
• از استفاده در جاده‌های عمومی یا نزدیک به موانع خودداری کنید.
• این سیستم بیشتر برای مانور در فضاهای تنگ off-road طراحی شده و مصرف باتری نسبتا بالایی دارد.

آشنایی با سیستم Turn Assist و Kick Turn و تفاوت آن با Tank Turn

اما در حالی که تانک ترن یا همان چرخش تانکی یک سیستم کمیاب در خودروهای امروزی است و بیشتر روی برخی از خودروهای خاص برقی دیده می‌شود، در خودروهای آفرودی و شاسی‌بلند واقعی از یک سیستم دیگر به منظور دورزدن راحت‌تر در مسیرهای تنگ و باریک بیراهه استفاده می‌شود که نام آن، سیستم Turn Assist یا Rear Turn Assist است و شاید نام دیگری از این سیستم به نام Kick Turn نیز بشنویم.

در سیستم Turn Assist فقط یک چرخ عقب که چرخ عقب داخل پیچ است، به طور کامل قفل شده و ترمز می‌گیرد تا خودرو بتواند با دایره پیچ کوچک‌تری و با شعاع کمتری، مسیر را دور بزند. شاید اگر بدون این روش بخواهیم یک پیچ را به یکی دوباره عقب و جلوکردن خودرو بپیچیم، با این حرکت می‌توان با یک فرمان و یکباره این کار را کرد.

در سیستم Kick Turn که در خودروهای برقی وجود دارد، شاید چرخ کاملاً قفل نشود و فقط سرعت چرخش آن و همچنین گشتاوری که به چرخ می‌رسد کنترل شود. به‌این‌ترتیب چرخ‌های بیرونی پیچ که آزادانه و با گشتاور بیشتری می‌چرخند، می‌توانند راحت‌تر خودرو را حول چرخ‌های درونی دایره پیچ بچرخانند و به این شکل، شعاع گردش خودرو کمتر و کوچک‌تر شود.

نحوه استفاده از سیستم Rear Turn Assist

• برای استفاده از این تکنولوژی باید با زدن دکمه مربوط به آن، این سیستم را فعال کنیم.
• خودرو باید در دنده‌سنگین یا همان 4L باشد که فقط مخصوص بیراهه‌نوردی و استفاده در مسیرهای غیرآسفالته است.
• سرعت خودرو باید بسیار پایین باشد که این مقدار در اکثر خودروها، کمتر از ۱۰ کیلومتر در ساعت است.
• خودرو کاملاً متوقف باشد و بعد از فعال‌کردن این سیستم، شروع به حرکت کنیم.
• فرمان تا انتها چرخانده شود که نشان از دورزدن در یک مسیر باریک و تنگ است.

نحوه کارکرد سیستم Kick Turn

• با فعال‌سازی این سیستم، چرخ عقب داخل پیچ به صورت خودکار ترمز می‌کند.
• چرخ عقب داخل پیچ تقریباً متوقف می‌شود و یا ممکن است که سرعت آن به وسیله ترمزگیری، کمتر از چرخ مقابلش شود.
• همچنین در سیستم kick turn که در خودروهای برقی دیده می‌شود، گشتاور ارسالی به چرخ‌ها نیز کنترل می‌شود تا چرخ داخل دایره پیچ، گشتاور کمتری به دست آورد.
• چرخ‌های سمت دیگر همچنان می‌چرخند.
• خودرو حول چرخ ترمزگرفته می‌چرخد و دماغه سریع‌تر به داخل پیچ می‌آید.
• به همین دلیل شعاع گردش خودرو به‌طور محسوسی کاهش پیدا می‌کند و عبور از پیچ‌های تند کوهستانی، مسیرهای جنگلی یا آفرودی آسان‌تر می‌شود.

تفاوت چرخش تانکی با Turn Assist و Kick Turn

مزایای چرخش تانکی و سیستم کمکی چرخش

چرخش تانکی و همچنین کمکی چرخش بیشتر برای مسیرهای آفرودی مناسب است که تماس لاستیک‌ها با زمین کم باشد و تایرها بتوانند روی زمین بلغزند. چرا که در غیر این صورت، سایش تایرها به‌قدری بالا می‌رود که به‌هیچ‌وجه استفاده از این سیستم ها صرفه اقتصادی نخواهد داشت. ضمن اینکه در کنار استهلاک بالای لاستیک‌ها، فشار بسیار زیادی به قطعات زیربندی و اتصالات چرخ‌ها نیز وارد می‌شود.

مزایای Tank Turn یا چرخش تانکی

• چرخش تقریباً ۳۶۰ درجه در جای خود و امکان تغییر جهت در کمترین فضا
• افزایش مانورپذیری در مسیرهای آفرودی بسیار تنگ
• کاهش نیاز به عقب و جلو رفتن در هنگام دورزدن
• کنترل مستقل هر چرخ به لطف چهار موتور برقی
• قابلیت عبور راحت‌تر از برخی موانع طبیعی مانند مسیرهای جنگلی یا سنگلاخی

مزایای Rear Turn Assist

• کاهش شعاع گردش بدون نیاز به فناوری پیچیده
• عبور آسان‌تر از پیچ‌های تند آفرودی و مسیرهای جنگلی
• کاهش نیاز به دورزدن سه‌فرمان در مسیرهای باریک
• استفاده از تجهیزات موجود خودرو مانند ABS و ESC، بنابراین هزینه ساخت پایین‌تر است
• قابل نصب روی خودروهای بنزینی، دیزلی و هیبریدی و وابسته به چهار موتور برقی نیست
• آسیب کمتر به سطح زمین نسبت به Tank Turn

معایب چرخش تانکی

هر تکنولوژی که در خودرو وجود دارد و در واقع یک کمک به راننده است، در کمترین حالت می‌تواند با پیچیده کردن تعمیر و نگهداری خودرو، یک عیب محسوب شود. هرچند که باید دید که چقدر مزایا دارد و چقدر معایب. سیستم چرخش تانک و همچنین سیستم کمکی چرخش نیز در کنار مزایایی که دارند، می‌تواند معایبی نیز داشته باشند.

معایب Tank Turn

• نیاز به چهار موتور برقی مستقل که هزینه و پیچیدگی خودرو را افزایش می‌دهد
• آسیب به سطح زمین؛ روی خاک، شن یا چمن می‌تواند باعث کنده‌شدن سطح شود
• افزایش استهلاک لاستیک‌ها به دلیل نیروهای جانبی زیاد
• مصرف انرژی بیشتر هنگام اجرای این مانور
• قابل‌استفاده نبودن روی آسفالت خشک؛ معمولاً سازندگان برای جلوگیری از آسیب به لاستیک و سامانه انتقال قدرت، استفاده از آن را به سطوح لغزنده یا نرم محدود می‌کنند

معایب Rear Turn Assist

• چرخش درجا انجام نمی‌دهد و همچنان به فضای کافی برای حرکت نیاز دارد
• کاهش شعاع گردش محدود است و به اندازه Tank Turn مؤثر نیست
• ممکن است در برخی سطوح لغزنده، عملکرد ایدئال نداشته باشد
• اعمال ترمز روی یک چرخ می‌تواند در استفاده مکرر، دمای ترمز را افزایش دهد؛ هرچند این موضوع در استفاده معمول آفرودی مشکل جدی ایجاد نمی‌کند
• معمولاً فقط در حالت دنده‌سنگین (4L) و سرعت پایین فعال می‌شود و در رانندگی روزمره کاربردی ندارد

کدام خودروها در بازار ایران چرخش تانکی دارند؟

از خودروهایی که دارای سیستم کمکی چرخش یا همان Rear Turn Assist باشند، می‌توان از چندین خودرو نام برد. از جمله این خودروها می‌توان به لندکروزر سری ۳۰۰ و لکسوس LX600 مدل ۲۰۲۶ اشاره کرد.

اما نکته‌ای که باید در این میان به آن اشاره کنیم، سیستم چرخش تانکی در خودروهای تانک ۳۰۰ و تانک ۵۰۰ است که عملکردی شبیه به Rear Turn Assist دارند و از سوی شرکت GWM به نام U turn نامیده شده است. از دیگر خودروهایی که سیستم کمکی چرخش یا همان Rear Turn Assist دارند، می‌توان از نیسان ترا مانیان خودرو نیز نام برد.

بنابراین می‌بینیم که شرکت‌های مختلفی برای این سیستم حرکتی از نام‌های اختصاصی خودشان استفاده می‌کنند. اما مهم نوع و چگونگی عملکرد این سیستم است که می‌تواند آن را در گروه چرخش تانکی قرار دهد، یا در گروه خودروهایی که دارای سیستم کمکی چرخش در محور عقب هستند.

جمع‌بندی

با پیشرفت فناوری، خودروسازان روش‌های جدیدی برای افزایش مانورپذیری خودروها، به‌ویژه در مسیرهای آفرودی، توسعه داده‌اند. دو مورد از مهم‌ترین این فناوری‌ها Tank Turn و Turn Assist هستند که هرچند هدف مشترکی دارند، اما عملکرد و کاربرد آن‌ها کاملاً متفاوت است.

سیستم چرخش تانکی که در خودروهایی مانند مرسدس‌بنز G 580 برقی به نام G-TURN شناخته می‌شود، با استفاده از چهار موتور برقی مستقل، چرخ‌های سمت چپ و راست را در جهت مخالف یکدیگر به حرکت درمی‌آورد. نتیجه این فرایند، چرخش تقریبا ۳۶۰ درجه خودرو در جای خود است؛ قابلیتی که عبور از فضاهای بسیار محدود یا تغییر جهت در مسیرهای سخت آفرودی را آسان‌تر می‌کند. این ویژگی تاثیر مثبتی بر قیمت خودرو گذاشته و در فروش خودرو از نوع آفرودی و برقی نقش مهمی ایفا کرده است. البته این فناوری معمولا فقط روی سطوحی مانند خاک، شن یا برف قابل‌استفاده است تا از آسیب به لاستیک‌ها و سطح جاده جلوگیری شود.

در مقابل، Turn Assist رویکردی ساده‌تر اما بسیار کاربردی دارد. این سیستم که در برخی شاسی‌بلندهای آفرودی مانند تویوتا لندکروزر ارائه می‌شود، با ترمزگرفتن چرخ عقبِ داخل پیچ، خودرو را حول آن چرخ می‌چرخاند و شعاع گردش را به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. به‌این‌ترتیب، راننده می‌تواند بدون نیاز به چند بار عقب و جلو رفتن، از پیچ‌های تند و مسیرهای باریک عبور کند.

در مجموع، اگر به دنبال بیشترین میزان مانورپذیری و چرخش درجا باشید، Tank Turn پیشرفته‌ترین فناوری موجود است. اما اگر هدف، افزایش چابکی خودرو در پیچ‌های تنگ آفرودی با حفظ حرکت روبه‌جلو باشد، Turn Assist راهکاری ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و کاربردی‌تر به شمار می‌رود. هر دو فناوری نشان می‌دهند که سیستم‌های کنترلی هوشمند تا چه اندازه می‌توانند توانایی خودرو را در عبور از مسیرهای دشوار افزایش دهند و تجربه رانندگی در آفرود را بهبود ببخشند.

سؤالات متداول

• کاربرد چرخش تانکی چیست؟
  سیستم‌هایی که کمک به چرخش خودرو در یک دایره کوچکتر می‌کنند همگی برای کمک به چرخش ماشین در مسیرهای تنگ و پیچ های کوهستانی در جاده‌های آفرودی هستند تا خودرو بدون نیاز به عقب‌وجلو کردن‌های مکرر بتواند بچرخد.
• چه خودروهایی در ایران دارای چرخش تانکی هستند؟
  خودروهایی مثل تویوتا لندکروزر سری ۳۰۰، لکسوس LX600، تانک ۳۰۰ و همچنین نیسان ترا دارای سیستم کمکی چرخش هستند که این سیستم در آنها با اسامی دیگری از جمله چرخش تانکی معرفی می‌شود.

https://khodro45.com/mag/?p=113670