ساینا EX؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

صنعت خودروسازی ایران برای دهه‌ها به پلتفرم‌های قدیمی متکی بود و شرکت سایپا نیز سال‌ها پراید را به‌عنوان ستون اصلی تولیدات خود حفظ کرد. با افزایش مطالبات مشتریان و استانداردهای اجباری، پروژه توسعه پلتفرم ارتقایافته X200 آغاز شد که نخستین دستاورد آن در اواخر دهه ۱۳۸۰ خودروی تیبا بود. اگرچه تیبا از لحاظ فنی پیشرفت محسوسی نسبت به پراید به شمار می‌رفت، اما از نظر زبان طراحی نتوانست توجهات را جلب کند. در پاسخ به این نقص، سایپا در سال ۱۳۹۵ نسخه فیس‌لیفت و مدرن‌تر تیبا را با نام ساینا (کد اتاق S232) معرفی و روانه بازار کرد.

ساینا در بدو ورود در دو تیپ SX (نسخه پایه) و EX (نسخه فول‌تر) عرضه شد. با توجه به استقبال خریداران از امکانات رفاهی بیشتر، تیپ SX خیلی زود از چرخه تولید حذف شد و ساینا EX به نماد اصلی این سدان اقتصادی تبدیل گشت. این خودرو در دوران تولید خود توانست سهم قابل‌توجهی از بازار خودروهای اقتصادی صفرکیلومتر و دست‌دوم را کسب کند. با این حال، با الزامی شدن استانداردهای جدید نظیر ارتقا به یورو ۵ و سیستم پایداری، پرونده ساینا EX در آبان ۱۴۰۱ بسته شد و جای خود را به نسخه‌های به‌روزشده نظیر ساینا S سپرد.

طراحی ظاهری ساینا EX

طراحی بدنه ساینا EX را باید تلاشی هوشمندانه اما محدود برای مدرن‌سازی یک اتاق اقتصادی دانست. شرکت سایپا با استخدام طراحان داخلی تلاش کرد تا ایرادات بصری تیبا را برطرف کند و به خودرویی جدیدتر و جوان‌پسندتر دست یابد. در یک نگاه کلی، اگرچه تناسبات کلی بدنه همچنان ریشه در پلتفرم پراید و تیبا دارد، اما ساینا در مقایسه با نیاکان خود نمایی پخته‌تر، هماهنگ‌تر و به‌روزتر را به نمایش می‌گذارد.

در نمای جلو، تحولات نسبت به تیبا بسیار چشمگیر است. چراغ‌های اصلی کشیده و فرم چندضلعی به خود گرفته‌اند. جلوپنجره خودرو از کاپوت مستقل شده و به قالب خطوط مشکی افقی درآمده که با خطوط سپر پیوند می‌خورد. سپر جلو بازطراحی شده و یک ورودی هوای بزرگ ذوزنقه‌ای به همراه مه‌شکن‌های مدور در قاب‌های مشکی رنگ، چهره‌ای قاطع‌تر به خودرو بخشیده‌اند. همچنین کاپوت با خطوط برجسته طراحی شده که علاوه بر بخشیدن حجم به دماغه، برای تطبیق با استانداردهای ایمنی برخورد با عابر پیاده اصلاح شده است.

در نمای جانبی، محدودیت‌های پلتفرم بیش از هر بخش دیگری خودنمایی می‌کند. پروفیل جانبی ساینا، از جمله فریم پنجره‌ها، شیب ستون‌های A و C و خطوط گلگیرها مشابه تیبا هستند. طراحان برای ایجاد تمایز، فرم آینه‌های جانبی را زاویه‌دارتر کرده و در مدل‌های اولیه (پیش از سال ۱۳۹۷) از برچسب مشکی روی ستون B، رکاب جانبی و رینگ‌های آلومینیومی ۱۴ اینچی استفاده کردند؛ المان‌هایی که بعدا به دلیل تحریم‌ها و کاهش بهای تمام‌شده حذف شده و جای خود را به رینگ فولادی با قالپاق دادند. همچنین یکی از نقدهای وارده به نمای جانبی، پایین بودن ارتفاع کف خودرو از سطح زمین است که در کنار فاصله محوری ۲۴۱۰ میلی‌متری، در دست‌اندازها گاهی موجب برخورد زیر خودرو با موانع می‌شود.

نمای عقب ساینا EX بهبود طراحی مثبتی نسبت به فرم نامتعارف صندوق تیبا به حساب می‌آید. چراغ‌های یکپارچه و زاویه‌دار عقب که تا روی گلگیرها امتداد یافته‌اند، عرض بیشتری به خودرو می‌دهند. در صندوق عقب با لبه‌ای برجسته طراحی شده و فرورفتگی محل نصب پلاک، از یکنواختی آن کاسته است. در طراحی سپر عقب از شبرنگ‌ها و یک دیفیوزر ساده استفاده شده که الهاماتی از خودروهای مطرح بین‌المللی نظیر سوزوکی کیزاشی و تویوتا یاریس در آن حس می‌شود. با ابعادی شامل ۴۲۱۵ میلی‌متر طول، ۱۶۶۳ میلی‌متر عرض و ۱۴۸۴ میلی‌متر ارتفاع، ساینا سدانی جمع‌وجور برای فضاهای تنگ و باریک شهرها به شمار می‌رود.

طراحی داخلی ساینا EX

کابین ساینا EX گامی رو به جلو در ارتقای هویت بصری نسبت به طراحی به شدت قدیمی تیبا محسوب می‌شود. سایپا تلاش کرد با ایجاد خطوط تیز، تریم دورنگ و ارتقای فرم داشبورد، حس قرارگیری در محصولی مدرن‌تر را به راننده و سرنشینان القا کند، هرچند که در پس این تغییرات، ماهیت اقتصادی و فوق‌العاده ارزان‌قیمت خودرو همچنان پیدا است.

بخش بالایی داشبورد به یک نمایشگر دیجیتال کوچک مجهز شده که اطلاعاتی نظیر ساعت، دمای محیط بیرون و وضعیت سیستم پخش صوتی را نشان می‌دهد. کنسول مرکزی با دریچه‌های هوای بزرگ عمودی شکل گرفته که اگرچه پرتاب باد مناسبی دارند، اما ابعاد درشت آن‌ها نقدهایی را به لحاظ ناهماهنگی بصری در پی داشته است. کنترلرهای سیستم تهویه به صورت یک پنل با دکمه‌های فشاری و صفحه نمایش کوچک طراحی شده‌اند که به تهویه نیمه‌اتوماتیک یا دیجیتال مشهورند و در زمان خود نسبت به سلکتورهای چرخشی پراید و تیبا، حس مدرن‌تری داشتند. استفاده از قطعات تزیینی نقره‌ای‌رنگ در کنسول وسط و روی دستگیره درب‌ها تا حدودی از یکنواختی پلاستیک تیره کابین کاسته است.

غربیلک فرمان سه‌شاخه ساینا فرمی اسپرت‌تر دارد و ارگونومی بهتری از تیبا ارائه می‌دهد. در پشت فرمان، صفحه کیلومترشمار با طرح و نورپردازی کلاسیک قرار گرفته که خوانایی قابل قبولی دارد. با این حال، متریال به‌کاررفته در سرتاسر کابین، از داشبورد گرفته تا رودری‌ها، همگی از جنس پلاستیک خشک و ارزان‌قیمت است. کیفیت مونتاژ در سطح ضعیف ارزیابی می‌شود؛ دستگیره‌های داخلی درها کیفیت خوبی ندارند و پس از چند ده هزار کیلومتر کارکرد، بروز صداهای اضافه و جیرجیر ادوات داخلی (به‌ویژه در ستون‌های عقب و صندلی‌ها) رخ می‌دهد.

از نظر فضای داخلی و کاربردی، فاصله محوری ۲۴۱۰ میلی‌متری کابینی به نسبت جادارتر از خانواده پژو ۲۰۶ و رانا پدید آورده است. صندلی‌های جلو ارگونومی معمولی با روکش پارچه‌ای دارند، هرچند نشیمن‌گاه آن‌ها برای سفرهای طولانی تا حدی سفت و خسته‌کننده است. در ردیف دوم، فضای پا و سر برای دو فرد بزرگسال مناسب است، اما حضور نفر سوم به دلیل عرض کم بدنه، فضا را محدود خواهد کرد. صندوق عقب با حجم ۳۷۰ لیتر، فضایی مناسب و کارآمد برای وسایل یک خانواده کوچک فراهم می‌کند که نسبت به رقبای هاچبک مزیتی چشمگیر است. بزرگ‌ترین نقطه‌ضعف کابین، ضعف شدید در عایق‌بندی صوتی است؛ صدای موتور M15 به‌ویژه در دورهای بالای ۳۰۰۰، نویز تایرها و صدای سیستم تعلیق به فضای اتاق نفوذ می‌کند.

مشخصات فنی ساینا EX

قلب تپنده ساینا EX، همان پیشرانه نام‌آشنای M15 سایپا است که پیش‌تر روی تیبا امتحان خود را پس داده بود. این پیشرانه ۴ سیلندر خطی ۸ سوپاپ، حجمی معادل ۱۵۰۳ سی‌سی (۱.۵ لیتر) دارد و ساختار آن بر پایه ارتقای بلوک قدیمی پراید شکل گرفته است. این موتور تنفس طبیعی توانایی تولید ۸۷ اسب بخار قدرت در دور موتور ۵۳۰۰ و حداکثر گشتاور ۱۲۸ نیوتن‌متر در ۴۰۰۰ دور بر دقیقه را داراست. با وجود ساختار قدیمی ۸ سوپاپه تک‌میل‌سوپاپ (SOHC)، نقطه قوت این موتور در دسترس بودن گشتاور در دورهای میانی و پایین است که کشش رضایت‌بخشی برای ترددهای درون‌شهری مهیا می‌کند. سیستم سوخت‌رسانی ساینا EX استاندارد آلایندگی یورو ۴ را پاس می‌کند و با دریچه گاز مکانیکی (سیمی) عرضه شد که عملکردی سریع و بدون تاخیر به همراه دارد.

نیروی تولیدی از طریق یک گیربکس ۵ سرعته دستی به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود. وزن خالص خودرو حدود ۱۰۵۰ کیلوگرم است که نسبت قدرت به وزن مناسبی ایجاد می‌کند و سبب شده شتاب صفر تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت در محدوده ۱۲.۸ تا ۱۳ ثانیه ثبت شود. این شتاب برای یک سدان اقتصادی شهری قابل قبول بوده و حتی در تست‌های عملی، در دنده‌های یک و دو توان رقابت با سدان‌های سنگین‌تر ایران‌خودرو نظیر پژو ۴۰۵ را دارد. با این حال، موتور به دلیل ۸ سوپاپ بودن، در دورهای بالا و در سربالایی‌های طولانی به همراه سرنشین و کولر روشن دچار افت بازدهی و افزایش آزاردهنده صدا می‌شود.

مصرف سوخت ترکیبی ساینا EX حدود ۷ تا ۷.۱ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است که در ترافیک شهری به مرز ۸.۵ لیتر نیز می‌رسد و در جاده‌ها تا حدود ۶ لیتر کاهش می‌یابد. سیستم تعلیق خودرو در محور جلو از نوع مک‌فرسون مستقل و در محور عقب از نوع میله پیچشی (تورشن بیم) نیمه‌مستقل است. تنظیمات تعلیق ساینا بسیار نرم و در عین حال در دست‌اندازهای تیز، کوبنده احساس می‌شود. یکی از معایب فنربندی عقب این خودرو، فرونشست بیش از حد تعلیق هنگام سوار شدن ۳ سرنشین در عقب است که تعادل خودرو را تحت تاثیر قرار داده و خطر برخورد لاستیک به گلگیر یا گیر کردن کف خودرو به موانع را بالا می‌برد.

سیستم ترمز در چرخ‌های جلو دیسکی خنک‌شونده و در چرخ‌های عقب از نوع کاسه‌ای است که با سیستم‌های ABS (ضدقفل) و EBD (توزیع الکترونیکی نیرو) همراه می‌شوند. با این وجود، به دلیل وزن سبک و ترمزهای عقب کاسه‌ای، عملکرد ترمزگیری در سرعت‌های بالا متوسط بوده و راننده باید در مانورهای ناگهانی برای حفظ پایداری خودرو، جانب احتیاط را نگه دارد.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن‌های ساینا EX

ساینا EX به عنوان نسخه پرچم‌دار ساینا در دوران خود، با هدف ارائه حداقل امکانات رفاهی با قیمت اقتصادی توسعه یافت تا نسبت به خودروهایی مانند پراید و تیبا برتری محسوسی داشته باشد.

امکانات ایمنی این خودرو شامل دو کیسه هوای ایمنی برای راننده و سرنشین جلو، ترمز ضدقفل (ABS) به همراه سامانه توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD)، کمربندهای ایمنی جلو مجهز به سیستم پیش‌کشنده و سیستم ایموبیلایزر (ضدسرقت) است. همچنین ایزوفیکس برای نصب صندلی کودک در صندلی‌های عقب تعبیه شده است. وجود سنسور دنده‌عقب به صورت فابریک نیز یکی از کاربردی‌ترین تجهیزات این خودرو محسوب می‌شود.

در بخش تجهیزات رفاهی، ساینا EX از خودروهایی مثل پراید بهتر عمل کرد. این خودرو مجهز به سیستم تهویه مطبوع الکتریکی با نمایشگر دیجیتال، چهار شیشه‌بالابر برقی، تنظیم برقی آینه‌های جانبی و چراغ‌های مه‌شکن جلو و عقب است. فرمان خودرو از نوع هیدرولیک بوده و دید در شب با کمک قابلیت تنظیم ارتفاع نور چراغ‌های جلو از داخل کابین بهبود یافته است. سیستم صوتی استاندارد ساینا EX شامل رادیوپخش با پنل جداشونده، قابلیت پخش CD و درگاه‌های USB و AUX به همراه ۴ بلندگو (دو عدد در جلو و دو عدد در طاقچه عقب) است.

در نسخه‌های تولیدی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، رینگ‌های آلومینیومی ۱۴ اینچی اسپرت نیز به صورت استاندارد ارائه می‌شدند، هرچند که در سال‌های بعد به رینگ فولادی تقلیل یافت. با این حال، ساینا EX به عنوان یک سدان اقتصادی، فاقد امکانات لوکس‌تری نظیر کروز کنترل، سیستم کنترل پایداری الکترونیکی (ESP)، مانیتور لمسی یا دوربین دنده‌عقب بود؛ ویژگی‌هایی که خریداران در صورت تمایل ناچار بودند آن‌ها را به شکل افترمارکت روی خودرو نصب کنند.

قیمت ساینا EX در بازار

ساینا EX فصلی پراهمیت در تاریخ خودروهای ارزان‌قیمت سایپا به شمار می‌رود؛ تلاشی که هدف آن، تبدیل پلتفرم امتحان‌پس‌داده و کهنسال پراید به محصولی قابل دفاع در دهه ۹۰ خورشیدی بود. در ارزیابی نهایی، ساینا EX را نباید با معیارهای مهندسی جهانی یا حتی سدان‌های یک رده بالاتر بازار قیاس کرد، بلکه این خودرو پاسخی به توان خرید خانواده‌های کم‌جمعیت، دانشجویان و رانندگان تاکسی و خطی بود.

این خودرو ترکیبی متوازن از قیمت اقتصادی، قطعات یدکی در دسترس و فهرستی از آپشن‌های اولیه کاربردی را روی میزی گذاشت که رقبای مستقیمش مانند تیبا و پراید ۱۳۱ از ارائه آن ناتوان بودند. اگرچه ضعف‌های بارزی همچون ایمنی ضعیف، پلتفرم قدیمی، سر و صدای زیاد پیشرانه و متریال بی‌کیفیت داخلی همواره مالک خودرو را آزار می‌دهد، اما با نگاهی به بازار خودرو، این ایرادات در سایه فاکتور بسیار مهم بی‌دردسر بودن نگهداری تا حد زیادی برای مصرف‌کننده توجیه می‌شوند.

امروزه با گذشت چند سالی از توقف خط تولید در سال ۱۴۰۱ و روی کار آمدن مدل‌های ساینا S و ساینا GX، ساینا EX به عنوان خودرویی امتحان‌پس‌داده در بازار کارکرده‌ها حضور دارد. برای خریدارانی که با بودجه‌ای محدود، خواهان خودرویی جدیدتر در مقایسه با مدل‌های قدیمی‌تر ۴۰۵ و ۲۰۶ هستند و ماشینی کم‌خرج‌تر از تیبا اما با چهره‌ای جدیدتر می‌خواهند، ساینا EX یکی از معقول‌ترین انتخاب‌های موجود به شمار می‌آید.

قیمت خودرو ساینا EX در محدوده بین تیبا و ساینا S قرار می‌گیرد، اما از آنجا که فروش خودرو در مدل صفر متوقف شده، برای خرید می‌توانید به سراغ بازار دست دوم بروید.