پراید صبا (صندوقدار)؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

پراید یکی از مهم‌ترین و پرتیراژترین خودروهای بازار ایران است که همیشه بحث بر سر ایمنی یا کیفیت ساخت پایین آن، نقل محافل خودرویی و مجالس کارشناسی و غیرکارشناسی بوده است. از زمانی که پا به بازار ایران گذاشت و توانست مشتریان پیکان را به سمت خود بکشاند تا زمانی که بالاخره به ضرب چماق و حلاوت هویج نهادهای مسئول از خط تولید سایپا کنار گذاشته شد، چندین میلیون خاطره و نوستالژی به واسطه این خودروی کوچک اقتصادی در ذهن ایرانیان به وجود آمد که البته به علت ایمنی نه‌چندان تعریفی پراید، همه آنها چندان هم شیرین و خوش نبودند.

شاید بدانید، شاید هم ندانید که خودروی پراید در اصل بر اساس دومین نسل مزدا ۱۲۱ یا اولین نسل فورد فستیوا ساخته شده است. در سال ۱۹۸۶، شرکت مزدا دومین نسل از خانواده ۱۲۱ خود را به بازار فرستاد و به دلیل آنکه این خودرو در همکاری با کمپانی فورد ساخته می‌شد، در بازار آمریکا با نشان فورد فستیوا به دست مشتریان رسید. جالب است که بیش از ۳۵۰ هزار دستگاه از آن طی چندین سال در بازار ایالات متحده به فروش رسید. به هر حال، شرکت مزدا در اوایل دهه ۹۰ میلادی تولید این خودرو را به کمپانی کیا موتورز واگذار کرد تا در آنجا تحت نام جدید پراید به بازار داخلی کره جنوبی و برخی بازارهای صادراتی، از جمله ژاپن، عرضه شود.

تمامی این قصه‌ها را گفتیم تا بدانید کیا پراید بالاخره در اوایل دهه ۲۰۰۰ از بازار کره جنوبی بازنشسته شد و شرکت سایپا در سال ۱۳۷۲ شمسی این خودرو را به عنوان یک محصول نسبتاً اقتصادی و رقیب مهم برای پیکان ایران خودرو به خطوط تولید خود اضافه کرد. پراید در آن زمان به صورت عمده تنها دو نمونه صندوقدار و هاچ‌بک داشت که مدل صندوقدار با نام پراید صبا و مدل هاچ‌بک با نام پراید نسیم به دست مشتریان رسید.

پراید صبا از سال ۱۳۷۲ تا سال ۱۳۸۹ با همین نام به بازار راه پیدا کرد و در میانه راه، لوگوی آن از کیا به سایپا تغییر یافت؛ چرا که شرکت سایپا در این میان امتیاز کامل تولید این خودرو را از کیا موتورز خریداری کرد و تا سال‌ها بعد انواع پراید را با نشان اختصاصی خودش به مشتریان ایرانی تحویل داد.

تولید پراید صبا در سال ۱۳۸۹ متوقف شد و بعد از آن با نام جدید پراید ۱۳۱ و یک پلتفرم به‌روز شده تحت عنوان ایکس ۱۰۰، تا اواخر دهه ۹۰ به عنوان ارزان‌ترین خودروی بازار به متقاضیان فروخته شد. جالب است بدانید محصولاتی مثل تیبا و ساینا نیز در واقع بر اساس پلتفرم پراید توسعه پیدا کرده‌اند و روح این خودروی معروف را در یک بدنه جدید ارائه می‌دهند.

طراحی ظاهری پراید صبا صندوقدار

ریشه‌های طراحی پراید صبا یا صندوقدار به اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ شمسی برمی‌گردد و به همین دلیل هم طراحی آن نسبتاً ساده، قدیمی و نه‌چندان دلچسب به نظر می‌رسد. البته قاعدتاً باید انصاف را رعایت کنیم و این خودرو را با رقبای همان دوران بسنجیم. در مقایسه با محصولات آن زمان بازار خودرو جهان، ظاهر پراید صبا چندان هم نامطلوب نبود، بلکه یک طراحی متعادل، جمع‌وجور و تا حدی متناسب را در قالب یک سدان اقتصادی به مشتریان تحویل می‌داد که قطعاً می‌توانست کاربران آن زمان را راضی نگه دارد.

حتی در دهه ۷۰ شمسی که پراید به بازار ایران آمد، به دلیل نبود تنوع در کلاس خودروهای اقتصادی بازار ایران، پراید به دلیل طراحی ظاهری به‌مراتب جدیدتر از مهم‌ترین رقیبش، یعنی پیکان، بسیار بیشتر مورد توجه قرار گرفت و به عنوان یک خودروی اقتصادی مجلل‌تر، موفق به جلب نظر تعداد بیشتری از مشتریان ایرانی شد.

طراحی چهره پراید صبا به واسطه چراغ‌های کشیده افقی و فرم متناسب سپر جلو، تقریباً دوست‌داشتنی و ساده به نظر می‌رسد. پروفایل جانبی اتاق این خودرو نیز نسبت به پیکان انحناهای بیشتری دارد و زوایای نرم‌تر در کنار ظرافت بیشتر، موجب مدرن‌تر احساس شدن استایل کلی پراید صبا شده است.

در نمای عقب نیز گوشه‌های نرم به کمک طراحی هندسی ساده چراغ‌ها آمده‌اند و به دلیل تناسب با فرم درِ صندوق، در مجموع یک طرح متعادل را برای نمای پشت خودرو به وجود آورده‌اند.

بنابراین، به طور کلی تناسب طراحی پراید صبا در زمان خودش قابل قبول بوده و نه‌تنها نمی‌شده به آن ایراد گرفت، بلکه در آن دوران یک طراحی نسبتاً مدرن هم به حساب می‌آمده است. اما قاعدتاً امروزه دیگر پراید صبا حرف چندانی از لحاظ طراحی بیرونی ندارد و صرفاً در مقایسه با حریفان قدیمی نظیر پیکان و شاید هم پژو ۴۰۵ یا آردی بتواند کمی عرض‌اندام کند؛ وگرنه طراحی قدیمی و کاملاً ساده این خودرو دیگر جذابیت ندارد و الگوهای اعمال‌شده در المان‌های اصلی بدنه خودرو نیز نمی‌توانند بیانگر یک استایل خاص و دلچسب باشند.

طراحی داخلی پراید صندوقدار

قاعدتاً انتظار زیادی هم از نوع طراحی داخلی و جذابیت فضای کابین پراید صندوقدار به عنوان یک خودرو قدیمی نمی‌رود. نمای داخلی خودرو، به‌ویژه بخش داشبورد و المان‌های پنل درها، همگی با طرح‌های ساده هندسی و عمدتاً چهارگوش، به‌ویژه در بخش دریچه‌های تهویه و پوسته داشبورد، شکل گرفته‌اند و یک فرم کاملاً ساده و قدیمی را پیش روی شما می‌گذارند. دسترسی به ادوات و تنظیمگرهای اندک روی داشبورد برای راننده کاملاً در دسترس بوده و دریچه‌های تهویه نیز به صورت دستی قابلیت تنظیم جهت دارند.

غربیلک فرمان پراید صبا استایل سه‌شاخه قدیمی مشابه برخی دیگر از محصولات زمان خود را ارائه می‌دهد که حس و حال در دست گرفتن آن اصلاً دلچسب و هیجان‌انگیز نیست. نشانگرهای ساده آنالوگ پشت فرمان نیز اطلاعات مربوط به دور موتور، سرعت و… را به صورت مکانیکی به راننده اطلاع می‌دهند و اوضاع و احوال بخش فنی خودرو را به آگاهی او می‌رسانند. داشبورد خودرو از پلاستیک خشک و نسبتاً کم‌کیفیت ساخته شده و پوشش رودری‌ها نیز از لحاظ کیفی چندان تعریفی ندارد.

صندلی‌های ردیف جلو در پراید صبا نسبتاً کوچک هستند و افراد درشت‌جثه خیلی روی آنها احساس راحتی نخواهند داشت. البته افراد با جثه کوچک‌تر نیز در مسافرت‌های طولانی با بدن کاملاً خسته و کوفته مواجه خواهند شد و نیازمند استراحت زودبه‌زود در این‌گونه سفرها هستند. از لحاظ حمایتگر بودن بالشتک صندلی ها نیز توقع خاصی نباید داشته باشید و بدن سرنشین حمایت جانبی خاصی در زمان دور زدن دریافت نخواهد کرد.

صندلی‌های ردیف عقب نیز فرم نیمکتی داشته و اگرچه نسبت به پیکان شرایط مطلوب‌تری دارند، اما به طور کل مکان چندان راحت و آسوده‌ای برای حضور سرنشینان محسوب نمی‌شوند.

یکی از معایب یا نقاط ضعف پراید نسبت به پیکان، فضای کابین نسبتاً کوچک‌تر آن است که اصولاً برای افراد درشت‌جثه یا بلندقد ساخته نشده است و بیشتر به درد استفاده خانواده‌های کم‌جمعیت می‌خورد؛ هرچند با بعضی ترفندها می‌توان ۴ یا حتی ۵ سرنشین بزرگسال را نیز درون کابین این خودرو جا داد اما در کل فضای سر و پاها برای افراد با قد بیش از ۱۸۰ سانتی متر در ردیف دوم بسیار محدود خواهد بود.

گنجایش صندوق عقب پراید صبا نیز حدود ۳۶۰ لیتر است که برای یک سدان کوچک در کلاس این خودرو، رقم قابل قبولی بوده و می‌تواند نیازهای خانوادگی تا ۴ نفر را به صورت حداقلی برآورده کند.

مشخصات فنی پراید صبا

پراید صبا از یک موتور ۴ سیلندر ۱.۳ لیتری بنزینی استفاده می‌کند که در اصل از محصولات کمپانی ژاپنی مزدا بوده و با کد B3 در فهرست پیشرانه‌های قدیمی این شرکت ژاپنی شناخته می‌شود. این پیشرانه ابتدا به صورت کاربراتوری عرضه شد، اما از سال ۱۳۸۲ به بعد با استاندارد آلایندگی یورو ۲ و سیستم تزریق سوخت تمام‌انژکتوری به کار خود ادامه داد.

حداکثر قدرت موتور پراید صبا حدود ۶۳ اسب بخار بوده و بیشترین گشتاور آن نیز به ۱۰۵ نیوتن‌متر می‌رسد. یک گیربکس ۵ دنده دستی نیز به موتور پراید متصل شده است تا نیروی حاصل از احتراق را به چرخ‌های جلو انتقال دهد.

یکی از ویژگی‌های مهم موتور پراید، کم‌استهلاک بودن آن است که می‌توان این موضوع را به مهندسی ژاپنی و کیفیت ساخت یا طراحی مناسب این پیشرانه نسبت داد. به همین دلیل، هزینه‌های نگهداری موتور پراید صبا نسبتاً پایین بوده و در صورت رعایت به‌موقع سرویس‌های نگهداری، مانند تعویض روغن و مایع رادیاتور، و اطمینان از سلامت سیستم خنک‌کننده موتور، این پیشرانه به این زودی‌ها دچار خرابی نمی‌شود.

سریع‌ترین شتابی که می‌توان با پراید صبا در مدت‌زمان رسیدن از حالت سکون به سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت تجربه کرد، حدود ۱۵ ثانیه برآورد می‌شود که البته اصلاً مهیج نیست. این مورد یکی از مهم‌ترین انتقادها به عملکرد فنی پراید صبا محسوب می‌شود.

کشش خودرو در سربالایی‌ها، به‌ویژه هنگام پر بودن ظرفیت کابین و حضور تعداد زیادی سرنشین، نیز چندان مطلوب نیست و نمی‌توان روی قدرت و کشش این خودرو چندان حساب باز کرد. اصولا در این شرایط خودرو به مراتب ضعیف عمل میکند و در مقایسه با محصولاتی نظیر تیبا اصلا نمی‌تواند کشش مطلوب را ارایه دهد.

میانگین مصرف سوخت ۶.۹ لیتری پراید صبا نیز برای یک خودروی ۸۵۰ کیلوگرمی، چندان مطلوب نیست و در واقع می‌توان آن را محصولی نسبتاً پرمصرف دانست. البته با توجه به فناوری قدیمی پیشرانه، نمی‌توان انتقاد چندانی به این موضوع وارد کرد اما به هر حال این موضوع میتواند موجب انتقاد دارندگان پراید صبا شود و یک نقطه ضعف به شمار برود.

کیفیت سواری پراید صبا با توجه به سیستم تعلیق ساده این خودرو، چندان مطلوب نیست و انواع و اقسام لرزش‌ها و کوبش‌ها درون کابین خودرو احساس می‌شود. از لحاظ هندلینگ و پایداری نیز باید گفت که در شرایط عادی، اوضاع قابل قبول است؛ اما اگر سرعت کمی افزایش پیدا کند و قصد انجام مانورهای ناگهانی یا عبور پرشتاب از مسیرهای پیچ‌درپیچ را داشته باشید، احتمال انحراف خودرو بسیار بالا خواهد بود.

از لحاظ ایمنی نیز برای همه مشخص است که پراید صبا عملکرد مطلوبی ندارد و استحکام ضعیف بدنه و شاسی آن در اثر کوچک‌ترین تصادف و سانحه می‌تواند به خسارت قابل توجهی منجر شود. یکی از ویژگی‌های نامطلوب شاسی این خودرو نیز احتمال ترک برداشتن بخش‌هایی از آن است که معمولاً در اثر مرور زمان و وارد شدن ضربات نه‌چندان شدید، اما مداوم، از سمت جاده به وجود می‌آید و موجب بدتر شدن هندلینگ و پایداری خودرو می‌شود.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن‌های پراید صبا

پراید صبا در ۲ یا ۳ نسخه عرضه می‌شد که تقریباً آپشن یا تجهیزات رفاهی و ایمنی خاصی در هیچ‌کدام از آنها وجود نداشت. فقط در مدل‌های به‌اصطلاح فول‌آپشن خودرو، مواردی مثل فرمان هیدرولیک، تنظیم برقی آینه‌های جانبی، ساعت دیجیتال بالای داشبورد و… مشاهده می‌شد که در نسخه‌های قدیمی‌تر و کم‌آپشن‌تر وجود نداشتند.

قیمت پراید صبا در بازار

خرید و فروش خودرو پراید صبا به عنوان یک محصول اقتصادی و ارزان‌قیمت، در بازار ایران تا حد زیادی در کنار دیگر انواع پراید رونق دارد؛ چرا که نسخه‌های مختلفی با سال‌های ساخت متنوع از این سدان اقتصادی کوچک در بازار خودروهای کارکرده ایران وجود دارد. به دلیل قیمت نسبتاً اقتصادی این خودرو، که عمدتاً در بازه زمانی شهریورماه ۱۴۰۵ کمتر از ۷۰۰ میلیون تومان بوده است، بسیاری از مشتریان با بودجه محدود به خرید پراید صبا علاقه نشان می‌دهند.

استهلاک نسبتاً پایین پراید صبا و دسترسی آسان به قطعات یدکی ارزان و فراوان، سبب می‌شود بسیاری از رانندگان برای مصارف خدماتی و مسافربری شهری نیز از این خودرو استفاده کنند.

البته به دلیل کیفیت سواری نه‌چندان مطلوب و ایمنی ضعیف، پراید صبا اصولاً خودرو مناسبی برای استفاده در جاده‌های بین‌شهری به شمار نمی‌رود؛ اما به دلیل گرانی قیمت خودرو در ایران، بسیاری از مشتریان با بودجه محدود همچنان مجبورند از این خودرو برای مصارف گوناگون شهری و بین‌شهری استفاده کنند.

مهم‌ترین رقیب پراید صبا در دهه ۸۰، خودرو پیکان بود و با کنار رفتن این محصول ایران‌خودرو، پراید صبا لقب ارزان‌ترین سدان بازار ایران را به خود اختصاص داد. بعدها محصولاتی مثل تیبا نیز از سوی سایپا به بازار آمدند که می‌توان آن را نیز تا حدی رقیبی مهم برای پراید صبا در نظر گرفت.

تولید پراید صبا در نهایت در سال ۱۳۸۹ با این نام به پایان رسید و پس از انجام برخی اصلاحات فنی و ظاهری، نسخه به‌روزشده این خودرو با نام پراید ۱۳۱ تا اواخر دهه ۹۰ شمسی روی خط تولید باقی ماند.