رانا (EL – LX)؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

در بازار خودرو ایران باید دهه ۸۰ شمسی را دوران اوج شکوفایی خانواده پژو در ایران دانست. پس از عرضه موفق پژو ۲۰۶ صندوقدار بود که مدیران ایران خودرو تصمیم گرفتند یک پروژه جدید با هدف تولید یک سدان اقتصادی و ارزان‌قیمت برای جایگزینی با پیکان را در دستور کار خود قرار دهند. نتیجه این تصمیم و برنامه‌ریزی، تولید سومین سدان ملی ایران با نام رانا بود که نخستین بار در فروردین سال ۱۳۸۸ به نمایش درآمد. رانا یک فیس‌لیفت اقتصادی و نمونه ارزان‌سازی‌شده از پژو ۲۰۶ صندوقدار بود که براساس همان پلتفرم بومی‌سازی‌شده X12 توسعه پیدا کرد.

هرچند این خودرو در سال ۱۳۸۸ معرفی شد اما ورود آن به بازار با تاخیر انجام شد و در نهایت در سال ۱۳۹۱ همزمان با آغاز تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به قطعات اصلی پژو به کشور انجام شد. هدف اصلی از عرضه رانا را باید پر کردن خلا یک سدان خانوادگی با محدوده قمیتی کمتر از پژو ۲۰۶ صندوقدار دانست تا اقشار کم‌درآمد جامعه هم بتوانند به پلتفرمی جدیدتر از پژو ۴۰۵ دسترسی داشته باشند.

رانا ابتدا تنها با تیپ ساده و پایه EL وارد بازار شد. این تیپ در واقع همه چیز را فدای ارزان‌سازی کرده بود، به طوری که منجر به حذف امکانات رفاهی شده بود. همین موضوع موجب واکنش بازار و کاهش رضایت مشتریان از این محصول شد. بنابراین ایران خودرو تصمیم گرفت تا به‌سرعت به این موضوع واکنش دهد و درنهایت از اواخر سال ۱۳۹۲، تیپ کامل‌تر رانا با امکانات بیشتر با پسوند LX وارد بازار شد. این تیپ با بهره‌مندی از سطح امکانات رفاهی بیشتر باعث شد تا رانا EL به پایان تولید و فراموشی برسد. رانا LX بابهره‌مندی از این تغییرات موفق شد تا جایگاه خود را به عنوان یک سدان اقتصادی تثبیت کند و تبدیل به اولین خودرو ملی شود که موفق به اخذ استاندارد آلایندگی یورو ۴ شده است.

معرفی رانا

در رابطه با رانا از همان ابتدای عرضه شاهد دوگانگی روانی در بازار بودیم. در ابتدای فروش خودرو، جایگزینی لوگوی ایران خودرو به‌جای پژو و همچنین بازخوردهای منفی از نسخه اولیه، یعنی رانا EL سبب شده بود تا میزان اعتماد به این خودرو با افت محسوسی همراه باشد. اما در ادامه و با تطبیق این خودرو با نیازهای شهری و بهره‌مندی از پیشرانه TU5، به‌سرعت این نگاه منفی تغییر پیدا کرد. در راستای افزایش اعتماد عمومی به رانا و بهبود جایگاه آن، ایران خودرو تصمیم گرفت تا گارانتی رانا را از ۲ سال به ۳ سال افزایش دهد تا رضایت مالکان را از این فرانسوی ایرانی‌شده افزایش دهد. روند ارزان‌سازی در این محصول هم به چشم می‌خورد، به طوری که در سال ۱۳۸۸، ترمزهای دیسکی عقب جای خود را به نسخه کاسه‌ای دادند.

در مجموع رانا به عنوان یک سدان با تیراژ تولید بالا، هدف‌گذاری دقیقی روی خانواده‌های کوچک، زوج‌های جوان و افرادی با توان مالی متوسط داشته است. با وجود اینکه رونق بازار خرید و فروش نسخه‌های کارکرده آن هرگز به پای رقبایی چون پژو ۲۰۶ صندوق‌دار، پژو پارس یا تندر ۹۰ نرسید، اما به دلیل فراوانی قطعات یدکی و برخورداری از استهلاک منطقی، همچنان به عنوان یک گزینه منطقی در بازار خودروهای اقتصادی کشور شناخته می‌شود.

طراحی ظاهری رانا LX و EL

بررسی و تحلیل نمای ظاهری رانا نشان می‌دهد که این خودرو فیس‌لیفتی از پژو ۲۰۶ صندوقدار است که تلاش کرده تا با حداقل هزینه بتواند تغییرات بصری زیادی را ایجاد کند. به طور کلی طراحی این خودرو را نباید آنچنان موفق توصیف کرد چرا که معمولا فیس‌لیفت‌ها در جهت بهبود نمای ظاهری و مدرن‌تر شدن آن انجام می‌شوند؛ ولی ما در اینجا با محصولی سر و کار داریم که یک عقب‌گرد در زمینه طراحی را تجربه کرده و از جذابیت‌های مدل اصلی کاسته است.

در نمای جلویی خودرو، ایران خودرو تصمیم گرفته تا با تغییر حالت تخم مرغی و خندان پژو ۲۰۶ به سمت زبان طراحی صاف‌تر برود تا بتواند هویت مستقلی برای رانا ایجاد کند. در این قسمت از دو کاسه چراغ کشیده با فرم چهار ضلعی در دو طرف جلوپنجره افقی با مشبک‌های مشکی استفاده شده است که سادگی طراحی در آن‌ها موج می‌زند. این چراغ‌ها ولی با ایراد قدرت محدود پرتاب نور در تاریکی شب دست و پنجه نرم می‌کنند و لازم است تا با نمونه‌های بهتر جایگزین شوند.

سپر جلو به صورت ساده طراحی شده و فاصله زیادی بین چراغ‌های اصلی و مه‌شکن‌ها ایجاد کرده است. نکته مثبت در این بخش را باید وجود یک دیاق و سپر فلزی محکم در پشت پوسته پلاستیکی سپر دانست. این قطعه فلزی باعث شده تا مقاومت شاسی در تصادفات از جلو به طور محسوسی افزایش پیدا کند و مانع از انتقال ضربات به کابین شود.

نمای جانبی رانا همان جایی است که کمترین تغییر را نسبت به ۲۰۶ صندوقدار تجربه می‌کند. در این قسمت، چارچوب درها، ابعاد پنجره‌ها، شیب ستون‌ها، دستگیره‌ها و حتی در باک دقیقا مشابه نمونه اصلی است. علت این موضوع، هزینه بالای تغییر در قالب‌های پرسی بدنه است که تغییر بنیادی محسوب می‌شود.

رانا با برخورداری از طول ۴۲۹۲ میلی‌متری، عرض ۱۶۵۵ میلی‌متری، ارتفاع ۱۴۵۶ میلی‌متر و فاصله محوری ۲۴۴۱ میلی‌متر، در کلاس سدان‌های سگمنت B یعنی سدان جمع‌وجور شهری قرار می‌گیرد. تفاوت‌های این بخش نسبت به ۲۰۶ SD به نصب زه‌های جدید روی درها، آینه‌های جدید راهنمادار هم‌رنگ با بدنه و قالپاق‌های متفاوت و ساده محدود می‌شود.

از عمده نقدهای وارده به نمای عقب پژو ۲۰۶ صندوقدار، اضافه شدن ناگهانی صندوق به یک خودروی هاچبک بود که آن را دچار یک ناهمگونی و سنگینی بصری کرده بود. اما رانا در نمای عقب عملکرد بهتری داشته و از هارمونی و توازن کلی بهتری برخوردار است.

کاسه چراغ‌های عقب با فرمی چهارضلعی و گرافیک جدید تا لبه در صندوق امتداد یافته‌اند. پلاک خودرو از روی در صندوق عقب به روی سپر منتقل شده و همین موضوع سبب شده تا در صندوق از یک طراحی یک‌دست و ساده بهره‌مند باشد. دهانه صندوق نیز برای دسترسی راحت‌تر، نسبتا بزرگ طراحی شده تا وسایل و چمدان‌های بزرگ با راحتی بیشتری درون آن جای بگیرند. سپر عقب هم بسیار ساده طراحی شده و میزبان دو چراغ مه‌شکن و شب‌نما در طرفین است. یکی دیگر از تغییرات در این قسمت، ادغام چراغ ترمز سوم به‌صورت یک نوار LED بر روی لبه در صندوق است که در زمان ترمزگیری، جلوه مدرن‌تری را ایجاد می‌کند.

طراحی داخلی رانا

ورود به کابین رانا LX و EL مساوی است با روبرو شدن بسیار سریع با ذات اقتصادی و ارزان‌سازی‌شده آن که از هربخش دیگری بیشتر خودنمایی می‌کند. ایران خودرو در حالی که تلاش کرده تا در نمای بیرونی چهره مستقلی خلق کند، در طراحی داخلی اما رویه‌ای کاملا متفاوت از پژو ۲۰۶ را در پیش گرفته است. این رویه اما به معنای ارتفای بصری یا سطح کیفی کابین نبوده است.

طراحی داشبورد رانا به صورت یکدست، ساده و با تریم مشکی یا خاکستری تیره است. در قسمت بالایی کنسول میانی، یک نمایشگر دیجیتال کوچک مشابه با کامپیوتر سفری پژو ۲۰۶ تیپ ۵ قرار دارد که اطلاعاتی همچون تاریخ، ساعت، دمای محیط و هشدارهای باز بودن درها را نمایش می‌دهد.

پایین آن، سیستم صوتی پایه خودرو حضور دارد که در رانا تیپ LX از امکاناتی چون قابلیت پخش CD، پورت USB و خروجی AUX پشتیبانی می‌کند و فاقد فناوری بلوتوث است. خروجی این سیستم از طریق چهار بلندگوی تعبیه‌شده روی درهای جلو و عقب پخش می‌شود. سیستم تهویه مطبوع رانا درتمامی تیپ‌ها از نوع دستی است و خبری از تهویه اتوماتیک نیست. این سیستم تهویه اما به قدرت پرتاب باد بسیار خوب و همچنین عملکرد بسیار خوب کولر و بخاری در شرایط مختلف آب و هوایی مجهز است.

غربیلک فرمان به صورت سه‌شاخه و بسیار ساده طراحی شده و کیفیت متریال ساخت آن نیز مناسب نیست. همچنین پنل پشت آمپر یا کیلومترشمار هم فاقد المان‌های اسپرت و جوان‌پسند است. از نظر ارگونومی، دید رو به جلوی راننده به دلیل شیب کاپوت با محدودیت همراه است و نقاط کور در هنگام دنده عقب نیز احساس می‌شود. این ضعف اما در تیپ LX با بهره‌مندی از سنسورهای برخورد عقب رفع شده است.

مهم‌ترین نقطه ضعف رانا را باید استفاده گسترده از پلاستیک‌های خشک و ارزان‌قیمت در ساخت داشبور و رودری‌ها دانست. کیفیت پایین این متریال در ترکیب با ضعف مونتاژی محسوس باعث شده که کابین رانا پس از مدتی استفاده، دچار افت کیفیت شده و به سر و صدا بیفتد. این صداهای اضافی عمدتا از قسمت داشبورد، قاب چراغ سقفی و رودری‌ها به گوش می‌رسد که نیاز به سرویس و صداگیری دارد.

عایق‌بندی کابین هم در سطح نسبتا معمولی قرار دارد، به‌طوری که صدای پیشرانه به‌خصوص در استارت‌های سرد و دور موتور بالا کاملا محسوس است. بر اساس تجربه می‌توان با اقدام ساده و کم‌هزینه‌ای یعنی نصب نمد زیر کاپوت، تا حدی از نفوذ این صداهای مزاحم جلوگیری کرد.

متاسفانه از آنجایی که رانا روی پلتفرم پژو ۲۰۶ صندوقدار بدون هیچ تغییری توسعه یافته، بنابراین در این مدل هم با پدیده کمبود محسوس فضای ردیف عقب روبرو هستیم. صندلی‌های ردیف جلویی از فضای مناسب و استاندار برای سرنشینان بهره می‌برند اما ردیف عقب این خودرو به هیچ‌وجه برای نشستن افراد قدبلند یا استفاده در سفرهای طولانی‌مدت مناسب نیست.

حجم صندوق عقب رانا در حدود ۴۰۰ لیتر است که نسبت به حجم ۴۵۰ لیتری پژو ۲۰۶ صندوقدار کاهش یافته است؛ با این وجود به‌دلیل طراحی مناسب دهانه ورود بار، همچنان فضایی کاربردی و جادار برای قراردادن چمدان‌ها و خریدهای روزمره ارائه می‌دهد.

مشخصات فنی رانا LX و EL

یک از نقاط قوت و دلایل موفقیت رانا را باید استفاده این خودرو از شناخته‌شده‌ترین و محبوب‌ترین پیشرانه‌های بازار ایران دانست. موضوعی که کفه ترازو را در برابر رقبای هم‌قیمت آن سنگین می‌کند.

در زیر کاپوت رانا، پیشرانه محبوب و نام‌آشنای TU5 قرار گرفته است. این موتور ۴ سیلندر ۱۶ سوپاپ تنفس طبیعی با حجم ۱.۶ لیتر قادر است تا ۱۰۵ اسب بخار قدرت و ۱۴۲ نیوتن‌متر گشتاور را در دور موتور ۴۰۰۰ دور بر دقیقه تولید کند. نیروی تولیدشده توسط این پیشرانه از طریق یک گیربکس ۵ سرعته دستی با کد BE4 به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود.

هماهنگی موتور و گیربکس رانا در عمل مناسب است. شتاب صفر تا صد این خودرو با وزن تقریبی ۱۱۰۰ کیلوگرم حدود ۱۲ ثانیه اعلام شده و حداکثر سرعت آن به ۱۹۰ کیلومتر بر ساعت می‌رسد. گیربکس رانا نسبت به گیربکس پژو ۲۰۶ صندوقدار دچار افت کیفیت شده و جا رفتن دنده‌ها به نرمی ۲۰۶ انجام نمی‌شود. یکی از نقاط قوت فنی رانا نسبت به ۲۰۶ را باید استفاده از دریچه گاز سیمی به جای نمونه برقی دانست. این موضوع باعث می‌شود تا تاخیر یا لگ پدال گاز به حداقل برسد و شتاب‌گیری اولیه و ثانویه خودرو بهتر انجام شود.

سیستم تعلیق رانا دقیقا از همان ساختار پژو ۲۰۶ صندوقدار استفاده می‌کند. بنابراین در محور جلو از سیستم مک‌فرسون و در محور عقب از سیستم میل پیچشی بهره‌ می‌برد. این ساختار اگرچه باعث پایداری بهتر در پیچ‌ها و فرمان‌پذیری دقیق می‌شود اما خشکی ذاتی تعلیق را هم به همراه دارد. کوبش‌ها در محور عقب در هنگام عبور از دست‌اندازها به کابین منتقل می‌شود و به طور کلی با یک سواری نرم روبرو نیستیم. این کوبش‌ها در فصل سرما و به‌دلیل خشکی واشرهای کمک فنر عقب، گاهی با سر و صدا همراه است. از نظر فنی بهتر است تا سایز فابریک لاستیک‌های کارخانه را ارتقا داده و از لاستیک‌های پهن‌تر یعنی ۲۰۵ استفاده کنید. این موضوع باعث می‌شود که چسبندگی خودرو در پیچ‌ها ارتقا پیدا کند و ضربات وارده به کابین نیز بیشتر جذب شود.

سیستم ترمز رانا را باید یکی از ملموس‌ترین نقاط قوت آن در سال‌های ابتدایی عرضه دانست. این محصول به طور استاندارد از ترمز ضدقفل ABS همراه با سیستم توزیع الکترونیکی نیروی ترمز EBD بهره می‌برد. مدل‌های تولیدی تا قبل از سال ۱۳۹۸، به ترمزهای چهارچرخ دیسکی مجهز بودند که قدرت توقف بسیار خوبی را حتی در سرعت‌های بالا و شرایط بارانی برای این خودرو فراهم می‌کردند. متاسفانه در راستای سیاست‌های ارزان‌سازی ایران خودرو بود که از اوایل سال ۱۳۹۸ ترمز دیسکی محور عقب حذف و جای خود را به ترمزهای کاسه‌ای در کدهای کلاس ۶۱۰۱۳ و ۶۱۰۱۴ داد.

از نظر استهلاک در برابر رقبا نیز باید گفت که موتور TU5 استهلاک کمتری نسبت به موتور قدیمی‌تر XU7 که روی محصولاتی مانند پژو ۴۰۵ و سمندهای معمولی نصب شده، دارد. این پیشرانه به ندرت دچار پدیده سوختن واشر سرسیلندر می‌شود و قطعات یدکی آن هم به فور و با قیمت مناسب در دسترس است. مصرف سوخت ترکیبی رانا در کاتالوگ رسمی ۶.۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر اعلام شده است، اما در استفاده‌های واقعی شهری و جاده‌ای، این عدد می‌تواند بین ۷ تا ۷.۵ لیتر نوسان کند که باز هم عدد بسیار خوبی محسوب می‌شود. همچنین ضعف‌های برقی و سوختن مکرر سنسورها به‌ویژه سنسور اکسیژن که در مدل‌های اوایل دهه ۹۰ شایع بود، در مدل‌های تولیدی سال‌های ۹۶ به بعد تا حد بسیار زیادی برطرف شده و سیستم برق خودرو به پایداری مناسبی رسیده است.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های رانا LX و EL

رانا در ابتدا با تیپ EL عرضه شد که از فقر امکانات رفاهی و آپشن رنج می‌برد. این مدل صرفا دارای دو کیسه هوا، تهویه دستی، تنظیم برقی آینه‌ها و شیشه بالابرهای برقی صرفا برای ردیف جلو بود. با توقف تولید این نسخه و روی کار آمدن تیپ LX، سطح تجهیزات خودرو به استانداردهای قابل‌قبولی برای یک سدان خانوادگی ارزان‌قیمت ارتقا پیدا کرد.

در بخش رفاهی در نسخه رانا LX، این خودرو مجموعه‌ای از امکانات کاربردی را ارائه می‌دهد که شامل شیشه بالابرهای برقی هر چهار در، قفل شیشه‌ای عقب، سیستم تهویه مطبوع با تنظیم دستی، سیتسم مالتی مدیا با پشتیبانی از CD خوان و پورت‌های USB و AUX به همراه چهار بلندگو در درهای جلو و عقب، نمایشگر دیجیتال LCD تک‌رنگ روی داشبورد برای نمایش دمای محیط و ساعت و تاریخ، سیستم عیب‌یابی هوشمند (مالتی‌پلکس)، ستون فرمان جمع‌شونده تلسکوپی، تنظیم دستی صندلی‌های راننده در ۶ جهت، تنظیم برقی آینه‌های جانبی و صندوق‌پران از داخل اتاق اشاره کرد.

در زمینه ایمنی و سیستم‌های کمکی نیز این خودرو به امکاناتی همچون ترمز ضدقفل (ABS) به همراه توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD)، دو کیسه هوا برای راننده و سرنشین جلو، کمربندهای ایمنی سه‌نقطه‌ای پیش‌کشنده، سیستم قطع خودکار سوخت در تصادفات، سنسور دنده عقب، چراغ‌های مه‌شکن جلو و عقب، قابلیت تنظیم زاویه نور چراغ‌های جلو از داخل کابین، سیستم روشنایی ترک خودرو در محیط‌های تاریک و سیستم ضدسرقت (ایموبیلایزر) مجهز شده است.

جدول امکانات رفاهی و ایمنی به صورت زیر تکمیل می‌شود:

قیمت رانا EL و LX در بازار

در بازار خرید و فروش باید به جایگاه ویژه رانا معمولی در بازار اشاره کرد. این خودرو که اکنون تنها در نسخه‌های کارکرده قابل خریداری است در واقع رقیب مستقیم محصولات ایران خودرو مانند پژو ۴۰۵، پارس و سمند با موتورهای پرمصرف و پراستهلاک XU7 و از طرف دیگر رقیب محصولات سایپا مانند ساینا، تیبا و کوییک است که از هر نظر ارزش خرید بیشتری نسبت به محصولات سایپا دارد. نکته مثبتی که در هنگام خرید خودرو رانا وجود دارد آن است که این محصول فاقد حباب قیمت خودرو است و خریدار در واقع دقیقا همان پلتفرم و موتور ۲۰۶ صندوقدار را این‌بار با قیمتی کمتر دریافت می‌کند.

در زمان نگارش مقاله (شهریور ۱۴۰۵) قیمت رانا LX در نسخه کارکرده و بسته به سال ساخت و وضعیت سلامتی فنی و بدنه، از حدود ۸۰۰ میلیون تومان شروع شده و تا ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود.