پراید ۱۳۲؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

با بررسی پلتفرم‌ها و خودروهای اقتصادی در تاریخ صنعت خوردوسازی جهان به نام‌هایی می‌رسیم که اگرچه در زمان خودشان یک شاهکار مهندسی محسوب نمی‌شدند اما به‌دلیل شرایط اقتصادی و شرایط خاص بازار به نمونه‌های ماندگار تبدیل شدند. یکی از همین نام‌های ماندگار در تاریخ را باید خودروی پراید و مدل‌های مختلف آن شامل پراید ۱۳۲، پراید ۱۳۱، پراید ۱۴۱، پراید ۱۱۱ و… دانست که با حواشی زیادی در ایران همراه بود. پلتفرم اصلی این خودرو به دهه‌های گذشته و محصولات گمنامی چون فورد فستیوا و مزدا ۱۲۱ برمی‌گردد. این محصول در زمان عرضه جهانی هم آنچنان که باید یک خودرو محبوب شناخته نمی‌شد و در نهایت هم توسط کیا موتورز کره جنوبی به طور کلی کنار گذاشته شد تا این شرکت در مسیر ساخت محصولات مدرن‌تر و با ایمنی بالاتر قدم بردارد.

پراید از اوایل دهه ۷۰ شمسی ار طریق قرارداد با کیا موتورز وارد ایران شد و پس از مدتی شرکت سایپا به طور کلی امتیاز تولید آن را در اختیار گرفت. شاید برای بسیار عجیب باشد اما پراید در ابتدای ورودش به بازار در برابر محصول عمده آن روزها یعنی پیکان، خودرویی راحت، کم مصرف و مدرن به شمار می‌آمد. بهره‌مندی از امکاناتی همچون کولر، شیشه بالابر برقی، آنتن برقی و کابینی بی‌صداتر در کنار طراحی قابل قبول و متفاوت بدنه باعث شد تا پراید بتواند خیلی زود جایگزین محصول ایران خودرو یعنی پیکان شده و عنوان پرفروش‌ترین خودروی صفر کیلومتر بازار را از آن خود کند.

با گذشت زمان و همچنین توقف تولید محصولات ایران خودرو نظیر پیکان و پژو آردی، عملا دیگر رقیب صفر کیلومتر دیگری برای پراید باقی نمانده بود. همین انحصار در بازار بسته ایران سبب شد تا پراید تا جان در بدن دارد، روی خط تولید سایپا باقی بماند. نکته عجیب در بازار ایران آن است که افزایش سطح استانداردهای محیط‌زیستی باعث شد تا خودروهایی مانند دوو سیلو، کیا ریو و هیوندای ورنا از خط تولید خارج شوند اما پراید توانست با افزودن امکانات حداقلی و اصلاحات جزیی، همچنان روی خط تولید بماند.

معرفی پراید ۱۳۲

در اواخر دهه ۸۰ شمسی و تقریبا یک دهه پس از عرضه نخستین مدل‌های پراید به کشور بود که سایپا تصمیم گرفت برای حفظ سهم بازار و ایجاد تنوع، نسخه فیس‌لیفت‌شده‌ای از پراید صبا را معرفی کند. قبل از این ماجرا سایپا سعی کرد تا با اجرای پروژه‌هایی مانند پراید استیشن و پراید ۱۴۱ تغییری در فرم بدنه ایجاد کند که البته با استقبال خوبی از جانب مشتری‌ها روبرو نشد. اما معرفی پراید ۱۳۲ نقطه عطفی در پروژه‌های تغییر چهره پراید بود.

پراید ۱۳۲ که فیس‌لیفتی از مدل صندوقدار صبا بود توانست همزمان با مدل ۱۳۱ از فروش بسیار خوبی بهره‌مند شود. هدف از عرضه این نسخه صرفا تغییر چهره خودرو به شکلی به‌روزتر و هماهنگ‌تر بود، بدون آنکه بخواهد هزینه تولید را افزایش دهد. پس از مدتی هم تولید این خودرو بر روی پلتفرم به اصطلاح ارتقایافته X100 که به گفته سایپا از مقاومت بهتر شاسی و ایمنی ستون‌ها برخوردار بود، ادامه یافت.

استقبال کلی بازار از پراید ۱۳۲ را نباید به پای طراحی و نوآوری آن گذاشت و در واقع علت اصلی موفقیت و فروش خودرو را باید نبود هیچ رقیبی در این بازه قیمتی دانست. هزینه نگهداری پایین، فراوانی قطعات یدکی، دسترسی به تعمیرکار ماهر در سراسر کشور و استهلاک پایین همگی عواملی بودند که باعث تضمین فروش خودرو پراید ۱۳۲ شدند. این خودرو به عنوان یک سدان کوچک شهری ارزان‌قیمت توانست خانواده‌های کم‌جمعیت و افرادی با بودجه‌های محدود را هدف خود قرار داده و تا سال‌ها به عنوان یکی از ستون‌های اصلی فروش سایپا به ایفای نقش بپردازد.

طراحی ظاهری پراید ۱۳۲

به طور کلی طراحی خودروهای اقتصادی معمولا بر پایه کاهش هر چه بیشتر هزینه تولید و سادگی شکل می‌گیرند. پراید ۱۳۲ هم از این قاعده مستثنی نبوده و این خودرو به عنوان یک فیس‌لیفت ساده از پراید صبا توسط مرکز تحقیق و توسعه سایپا با هدف دمیدن روحی تاره در کالبد کهنه پراید طراحی شد. هرچند نمی‌توان از این مدل طراحی آیرودینامیک همراه با حجم‌پردازی‌ها یا خطوط عجیب و غریب و شکسته را انتظار داشت اما طراحان تلاش کرده‌اند تا حداقل هماهنگی ظاهری خودرو با سلیقه روز بازار در دهه ۸۰ را در آن اجرا کنند.

بیشترین تغییرات ظاهری پراید ۱۳۲ نسبت به مدل قبلی را باید در بخش جلویی آن جستجو کرد. در قسمت جلویی خودرو از چراغ‌های اصلی بزرگ‌تر و کشیده‌تر استفاده شده که چراغ‌های راهنما هم به صورت یکپارچه در درون آن طراحی شده است. این چراغ‌ها از طریق جلوپنجره بزرگ‌تر با خطوط افقی موازی به یکدیگر وصل شده‌اند. این سبک طراحی جلو باعث شده تا عرض خودرو از نظر بصری بیشتر از آنچه واقعا هست، دیده شود. سپر جلو هم به طور کلی بازطراحی شده و به‌جای پلاستیک مشکی رنگ سراسری از دیزاین یکپارچه همرنگ با بدنه استفاده شده است. این تغییرات در کنار طرح جدید کاپوت باعث شده تا طراحی کلی قسمت جلویی این خودرو کمی اسپرت‌تر، مدرن‌تر و تا حدی خشن‌تر از نسخه صبا و ۱۳۱ دیده شود. با تمامی این اوصاف طراحی کلی این قسمت ساده است و هیچ حجم‌پردازی یا بازی با خطوط در این قسمت خبری نیست.

نمای جانبی این خودرو همان جایی است که بیشترین شباهت و اشتراک را با پلتفرم قدیمی خود دارد. همان‌طور که در اکثر فیس‌لیفت‌ها رایج است قسمت جانبی خودرو کمترین تغییر را نسبت به نسخه اصلی خود دارد. تنها تغییر ملموس در این نما را باید حذف شیشه لچکی عقب در سال‌های اخیر، اضافه شدن چراغ‌ راهنمای کوچک روی گلگیر و همرنگ شدن زه‌های جانبی با بدنه دانست.

ابعاد این خودرو شامل ۳۹۵۲ میلی‌متر طول، ۱۶۰۵ میلی‌متر عرض و ۱۴۵۵ میلی‌متر ارتفاع است که در کنار بهره‌مندی از فاصله محوری ۲۳۴۵ میلی‌متری در تناسب یک سدان کوچک شهری قرار می‌گیرد. نقطه ضعف طراحی در این نما را باید استفاده از رینگ و تایر ۱۳ اینچی دانست، چرا که فضای خالی زیادی در محفظه گلگیره ایجاد می‌کنند که از نظر تناسبات طراحی چندان جالب نیست. آینه‌های جانبی هم فرمی کاملا ساده داشته و تنظیماتشان هم به صورت دستی انجام می‎شود.

نماب عقب پراید ۱۳۲ هم مشابه قسمت جلو دسخوش تغییرات شده است. در این قسمت در صندوق به طور کامل بازطراحی شده و بر خلاف مدل ۱۴۱ و صبا، محل جانمایی پلاک هم تغییر کرده است. چراغ‌های عقب فرمی جدید داشته و طراحی بزرگ‌تر و عمودی‌تر دارند. همچنین چراغ مه‌شکن و خطر عقب نیز به‌صورت یکپارجه درون آن‌ها جای گرفته است. در این قسمت همچنین چراغ سوم ترمز هم اضافه شده است. طراحی سپر عقب اما تفاوت چندانی با مدل قبلی نداشته و صرفا رنگ آن با بدنه یکی شده است.

به طور کلی یکی از بزرگ‌ترین ایرادات طراحی پراید 1۳2 را باید نداشتن هارمونی و انسجام بصری میان بخش‌های اصلی آن دانست. در حالی که سعی شده تا نمای جلو و عقب با خطوط نسبتا جسورانه و بزرگ طراحی شوند اما نمای جانبی خودرو با درهای کوچک، ستون‌های باریک و خطوط صاف و قدیمی، هیچ هماهنگی با این دو بخش ندارد. این تضاد باعث شده تا ظاهر نهایی خودرو، علیرغم متفاوت بودن نسبت به نسخه‌های قبلی، ناهماهنگ به نظر برسد.

همچنین فرم کلی بدنه خودرو از نظر آیرودینامیکی دارای ضعف ساختاری است. این موضوع در سرعت‌های بالا در اتوبان، خود را به شکل لرزش بدنه و نفوذ بسیار زیاد صدای باد به داخل کابین نشان می‌دهد. چالش اصلی دیگر استفاده از ورق‌هایی با ضخامت کم در پنل‌های بدنه و شاسی است. این موضوع باعث می‌شود تا خودرو در برابر ضربات وارد شده مقاومت بسیار پایینی داشته باشد. این بدنه به جای جذب انرژی ناشی از تصادف، همانند یک ورق کاغذ مچاله شده و ضربه را مستقیما به ‌ستون‌ها و در نهایت به کابین منتقل می‌کند. این ضعف ساختاری در کنار بهره‌مندی از ستون‌های بسیار باریک باعث می‌شود تا خودرو در برابر برخوردهای شدید از آسیب‌پذیری بالایی برخوردار باشد.

طراحی داخلی پراید ۱۳۲

ورود به کابین پراید ۱۳۲ مساوی است با تجربه ملموس فلسفه کلی ساخت یک خودروی کاملا اقتصادی. کابین این خودرو دارای فضایی کاملا ساده و بدون هیچ‌گونه پیچیدگی طراحی است که برای پایین نگه داشتن هزینه تولید به ساده‌ترین شکل ممکن طراحی شده است. با این حال در پروژه ارتقا به خانواده X100، طراحی داخلی نسبت به مدل پراید صبا ارتقا یافته و از شدت سادگی آن کاسته شده است.

به طور کلی طراحی داشبورد پراید ۱۳۲ با تغییر رنگ به خاکستری به‌صورت یکپارچه و استفاده بیشتر از خطوط منحنی تا حدی مدرن‌تر از داشبوردهای خطی و جعبه‌ای پرایدهای دهه ۷۰ و ۸۰ است. یکی از بارزترین تغییرات این بخش جایگزین کردن دریچه‌های تهویه مستطیلی قدیمی با نمونه‌های دایره‌ای شکل است که فرمی هماهنگ‌تر به کنسول داده است. فرمان خودرو هم به یک نمونه سه‌شاخه با طراحی جدید ارتقا پیدا کرده و در پشت آن از یک کلاستر تمام آنالوگ با فرمتی جدید و نورپردازی آبی رنگ استفاده شده است.

از نظر چیدکان و ارگونومی نیز باید گفت که تمام دکمه‌ها و کنترلر‌های تنظیمات سیستم تهویه و سیستم صوتی از طریق دکمه‌های فیزیکی و گردان انجام می‌شود و چیدمان آن‌ها هم به نحوی است که دسترسی راننده در هنگام رانندگی آسان است و نیازی به برداشتن نگاه از جاده برای پیدا کردنشان نیست.

متریال به‌کاررفته در کابین پراید ۱۳۲ هم از جنس پلاستیک خشک و ارزان‌قیمت است. کیفیت ساخت و مونتاژ قطعات در سطح پایینی قرار داشته و بررسی‌های بلندمدت نشان می‌دهد که این قطعات خیلی زود دچار افت کیفیت شده و به صدا می‌افتند. نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که متریال داشبورد در برابر تابش نور مستقیم آفتاب از مقاومت پایینی برخوردار است و در کارکردهای بالا با افت ظاهر مواجه می‌شود.

از نظر فضای کابین نیز باید گفت از آنجایی که این خودرو در سگمنت سدان‌های کوچک است، فضای محدودی دارد. این خودرو در واقع صرفا برای ۴ سرنشین با قد متوسط مناسب است. از نکات مثبت این خودرو در این بخش باید به فضای کافی پا سرنشینان عقب اشاره کرده که نسبت به خودروهای گران‌تر همچون پژو ۲۰۶ از وضعیت بهتری برخوردار است. نشستن سه نفر بزرگسال به دلیل عرض کم بدنه با محدودیت زیادی همراه است و افراد با قد بلند هم با مشکل فضای سر روبرو می‌شوند.

در صندلی‌های پراید ۱۳۲ از فوم مناسبی استفاده نشده و این موضوع در کنار عدم حمایت صندلی‌ها از بدن سرنشین و همچنین خشکی نسبی سیستم تعلیق باعث خستگی زیاد سرنشینان در سفرهای طولانی می‌شود.

شاید یکی از نکات مثبت پراید ۱۳۲ در محیط‌های شهری را باید دید و تسلط خوب راننده به محیط اطرافش دانست. ستون‌های سقف به دلیل پایین بودن سطح استانداردهای ایمنی و مهندسی، بسیار باریک طراحی شده‌اند. همین ویژگی باعث شده تا راننده نقطه کور بسیار کمی داشته باشد.

در طرف دیگر اما باید گفت که اتاق این خودرو از عایق‌بندی صوتی بسیار ضعیفی برخوردار است. در سرعت‌های بالای ۸۰ کیلومتر بر ساعت، نفوذ شدید صدای باد، گیربکس و موتور به داخل اتاق بسیار محسوس است و باعث به هم خوردن آسایش سرنشینان می‌شود.

مشخصات فنی پراید ۱۳۲

در زیر کاپوت پراید ۱۳۲ یک موتور ۴ سیلندر ۸ سوپاپ تنفس طبیعی با حجم دقیق ۱۳۲۳ سی‌سی وجود دارد که توسط شرکت مگاموتور و با کد M13 توسعه داده شده است. سیستم سوخت‌رسانی این موتور در طول سال‌های تولید از کاربراتوری به انژکتوری تغییر پیدا کرد و استاندارد آلایندگی آن نیز از یورو ۲ به یورو ۴ ارتقا یافت.

نسخه‌های نهایی موتور M13 قادر به تولید ۷۱ اسب بخار قدرت و ۱۰۸ نیوتن متر گشتاور در دور موتور ۲۸۰۰ دور در دقیقه است. به طور کلی راندمان این پیشرانه پایین و محدود است و این موتور به ازای هر لیتر از حجم خود تنها ۵۴ اسب بخار قدرت تولید می‌کند؛ این عدد در خودروهای مدرن در حدود ۷۵ اسب بخار است که نشان از ضعف تکنولوژیک این پیشرانه دارد.

نیروی تولیدشده توسط موتور از طریق یک جعبه دنده دستی ۵ سرعته به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود. شاید بتوان وزن سبک بدنه این خودرو را که حدود ۸۵۰ کیلوگرم است، به عنوان یک مزیت فیزیکی در نظر گرفت. عاملی که باعث می‌شود تا شتاب صفر تا صد این خودرو به حدود ۱۴ ثانیه برسد.

به لطف در اختیار بودن حداکثر گشتاور در دور موتور پایین، این محصول از چالاکی  و کشش نسبتا مناسبی برخوردار است. این موضوع در جایی مهم می‌شود که بدانیم پراید ۱۳۲ قادر است پابه‌پای خودروهای گران‌تری نظیر پژو ۲۰۶ تیپ ۲ حرکت کند. اما به محض روشن کردن کولر در روزهای گرم، افت شدید توان موتور و کاهش کشش خودرو به شدت محسوس خواهد بود. همچنین در مسیرهای سربالایی یا در صورت تکمیل بودن ظرفیت سرنشینان، پیشرانه ۱۳۲ به وضوح تحت فشار قرار می‌گیرد و ناتوانی خود را نشان می‌دهد.

سیستم تعلیق پراید ۱۳۲ در بخش جلو از نوع مک‌فرسون با کمک فنر هیدرولیکی و در بخش عقب از نوع نیمه‌مستقل است. یکی از بزرگ‌ترین ایرادات ساختاری و فنی این پلتفرم، عدم استفاده از رام جلوبندی است. در این خودرو، اجزای اکسل به صورت مستقیم بر روی شاسی نصب شده‌اند. این طراحی باعث شده تا در مسیرهای ناهموار و جاده‌های پر از دست‌انداز، ضربات به صورت مستقیم به شاسی و کابین منتقل شوند که نتیجه آن سواری خشک، لرزش فرمان در سرعت‌های بالا و استهلاک سریع لاستیک‌ها و قطعات جلوبندی است.

در بخش هندلینگ هم باید گفت که پراید ۱۳۲ به علت برخورداری از وزن پایین، عرض کم لاستیک‌ها و نبود سیستم‌های کنترلی همچون کنترل پایداری، عملکردی به شدت ناپایدار به‌خصوص در پیچ‌های تند و سرعت‌های بالا دارد.

مصرف سوخت این خودرو را باید یکی از معدود نقاط قوت آن در نظر گرفت. پراید ۱۳۲ به طور ترکیبی مصرفی در حدود ۶.۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر دارد. این عدد در جاده‌های بیرون شهری تا ۵.۳ لیتر هم کاهش پیدا می‌کند اما در ترافیک‌های شهری می‌تواند تا ۹ لیتر نیز افزایش داشته باشد. برخورداری از باک با ظرفیت ۴۰ لیتر برای مصرف شهری کفایت می‌کند.

در این بخش باید اشاره کرد که کیفیت پایین قطعات باعث شده تا شاهد بروز خرابی‌های مکرر در سیستم برق خودرو باشیم. مشکلاتی نظیر سوختن زودهنگام کوئل‌ها، خرابی شمع‌ها و از کار افتادن مغزی سوییچ از جمله مواردی هستند که در استفاده‌های روزمره به وفور دیده می‌شوند. همچنین، پیشرانه M13 پس از عبور از کارکردهای ۵۰ هزار کیلومتر، مستعد روغن‌ریزی و ضعف در واشر سرسیلندر است و سیستم خنک‌کننده نیاز به بررسی مداوم دارد.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های پراید ۱۳۲

در خودروهای اقتصادی، معمولا سطح امکانات رفاهی و ایمنی به حداقل‌های ممکن محدود می‌شود تا قیمت خودرو پایین بماند و پراید ۱۳۲ نیز از این قاعده مستثنی نیست. با این حال، اگر فشارهای ناشی از استانداردهای اجباری سازمان استاندارد در اواخر دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰ نبود، احتمالا سایپا تمایلی به افزودن امکاناتی نظیر کیسه هوا یا ترمز ضدقفل به این پلتفرم نداشت. همین الزامات قانونی باعث شد تا پراید ۱۳۲ در طول حیات خود، در تیپ‌های مختلفی با ترکیب‌های متفاوتی از امکانات رفاهی و ایمنی به بازار عرضه شود.

ارزان‌ترین و نسخه پایه پراید ۱۳۲ با کد SL وارد بازار شد. این تیپ تنها به سیستم ترمز ضدقفل (ABS) مجهز بوده و از فرمان هیدرولیک و کیسه هوا در آن خبری نیست.

در گام بعدی تیپ SX پراید ۱۳۲ معرفی شد. این تیپ دارای ترمز ABS و فرمان هیدرولیک بود ولی خبری از کیسه هوا در آن نبود.

در یک دوره گذار کوتاه، سایپا تیپ عجیب LE را تولید کرد. این تیپ دارای ترمز ABS و یک کیسه هوا برای راننده بود، اما فرمان هیدرولیک از روی آن حذف شده بود. این ترکیب ناهمگون باعث شد تا تیپ LE عمر کوتاهی در بازار داشته باشد.

پس از آن تیپ EX معرفی شد که دارای هر سه آپشن ترمز ABS، فرمان هیدرولیک و کیسه هوا صرفا برای راننده بود.

در نهایت، کامل‌ترین و پرتیراژترین نسخه پراید ۱۳۲ با نام تیپ SE وارد بازار شد. این تیپ به عنوان فول‌آپشن‌ترین عضو خانواده، علاوه بر ترمز ABS و فرمان هیدرولیک، به دو کیسه هوا برای راننده و سرنشین جلو مجهز شد.

همچنین در ادامه شش تیپ مورد نظر در یک نگاه با یکدیگر مقایسه شده‌اند.

درست است که بهره‌مندی از کیسه هوا می‌تواند حجم آسیب واردشده به سر و قفسه سینه سرنشینان را کاهش دهد اما در پراید ۱۳۲ به دلیل کیفیت پایین سنسورها، این کیسه‌های هوا در مواقع لزوم با تاخیر عمل کرده یا گاهی اصلا باز نمی‌شوند. از طرفی، ضعف شدید ساختار شاسی و مچاله شدن بدنه در برخوردهای شدید، کارایی ایربگ‌ها را بی معنی می‌کند.

یکی دیگر از نکات ایمنی مثبت در این مدل بهره مندی از سیستم قطع اتوماتیک جریان سوخت است. این سیستم در هنگام تصادفات شدید یا واژگونی خودرو، جریان بنزین را قطع می‌کند تا از بروز آتش‌سوزی‌ جلوگیری شود.

جدول امکانات رفاهی و ایمنی به صورت زیر تکمیل می‌شود:

قیمت پراید ۱۳۲ در بازار

پس از پایان تولید خانواده پراید و برهم خوردن تعادل میان عرضه و تقاضا در این بخش از بازار و همچنین نبود جایگزین‌های صفر کیلومتر در بازه خودروهای ارزان و اقتصادی، شاهد حباب قیمتی برای نسخه‌های سالم و مدل بالای پراید ‍۱۳۲ هستیم. در واقع اعداد اعلامی تا حد زیادی با ذات اقتصادی و سطح ایمنی پایین آن تناسب ندارد و خرید گزینه‌های در دسترس دیگر انتخاب منطقی‌تری است.

قیمت پراید ۱۳۲ در زمان نگارش مقاله (شهریور ۱۴۰۵) بر اساس سال ساخت و وضعیت کلی بدنه و فنی از حدود ۴۰۰ میلیون تومان آغاز شده و تا ۷۵۰ میلیون تومان نیز اعلام می‌شود. در این بازه قیمتی، رقبای پراید ۱۳۲ بسیار محدود هستند. در بازار مدل‌های قدیمی صرفا باید به سراغ خرید خانواده پژو آردی یا پژو روآ رفت، خودروهایی که هرچند فضای کابین بزرگ‌تر و ایمنی بهتری دارند، اما استهلاک بالا، مصرف سوخت بیشتر و ضعف بازار خرید و فروش، کفه ترازو را به نفع استهلاک پایین و چالاکی پراید ۱۳۲ سنگین می‌کند. از طرف دیگر هم می‌توان به سمت عضو هم‌خانواده پراید یعنی تیبا صندوقدار رفت. تیبا با بهره‌گیری از پلتفرم ارتقایافته، موتور حجیم‌تر و قدرتمندتر و ایمنی کمی بالاتر، یک پله بالاتر از پراید ۱۳۲ قرار می‌گیرد.