پراید ۱۴۱؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

پراید (Pride) برای شرکت خودروسازی سایپا دقیقا نقش پیکان برای شرکت ایران ناسیونال سابق (ایران خودرو امروزی) را بازی کرد. محصولی که از دیدگاه تیراژ فروش خودرو، ماندگاری و فراگیری در حد و اندازه پیکان عمکل کرده و درصد بزرگی از ساختار خودروسازی کشور را در تیپ‌ها و مدل‌های متنوع به خود اختصاص داد.

پراید 141 (سایپا ۱۴۱) به عنوان یکی از ناشناخته‌ترین و کم‌فروش‌ترین اعضای خانواده پراید (در جوار تیپ سفری / استیشن واگن) معرفی می‌شود. خودرویی که قرار بود به عنوان یک ارتقا در سبد محصولات خانواده پراید معرفی شود اما در عوض به یک شکست تاکتیکی و فنی بدل شد.

معرفی پراید 141

بدون معرفی پراید و خواستگاه آن، عملا نمی‌توان پا به مسیر بررسی یکی از گونه‌های بخصوص این خانواده پرتیراژ گذاشت. داستان خلق پراید به میانه دهه 1980 میلادی و تلاش فورد برای تولید یک خودرو ارزان‌قیمت، اقتصادی، سایز کوچک و کم‌مصرف باز می‌گردد.

دهه 1980 میلادی که در سایه دو بحران سنگین سوخت در آمریکای شمالی (بحران سوخت سال‌های 1973 و 1979) شکل گرفته بود، سراسر نیاز به خودروهای سایز کوچک و کم‌مصرفی بود که در آستین خودروسازی آمریکا وجود نداشت. پس تا زمانی که کشتی‌های پنج تا هفت متری خیابانی دهه 1970 آمریکایی به سری اتاق کوچک تغییر رویه دهند، بازار خودرو آمریکایی شمالی نیازمند گزینه‌های آماده و دم‌دستی بود.

در سال 1986 فورد فستیوا (Festiva) با همکاری فورد و مزدا (شریک وقت فورد در بازار ژاپن) به تولید رسید. این خودرو اقتصادی سایز کوچک در سال 1987 به بازار کره جنوبی نیز راه یافت. جایی که شرکت کیا موتورز به عنوان شریک تجاری فورد در کره جنوبی شناخته می‌شد. این خودرو در کره جنوبی با نام پراید (Pride / به معنای غرور) به بازار این کشور معرفی شد.

به عنوان یک گزینه اقتصادی، کم‌مصرف و ارزان‌قیمت، فورد فستیوا / کیا پراید / مزدا 121 خودرویی بود که در تیپ‌های مختلف و متنوع، از هاچبک 3 و 5در گرفته تا استیشن واگن و سدان به تولید رسیده و سریعا در بازار خودرو ملتهب و در حال تغییر بین‌الملل، به کشورهای اروپایی و در حال توسعه تزریق شد.

پراید اولین بار در سال 1372 و از شعبه کره‌ای فورد آمریکا، یعنی شرکت کیا موتورز روانه بازار ایران شد. خودرویی که در ابتدای تولید تنها با نام و لوگو تجاری شرکت کیا موتورز در ایران و از سوی شرکت خودروسازی سایپا به تولید می‌رسید. اما کیا موتورز در سال 2000 میلادی، یعنی تنها 13 سال پس از آغاز تولید، تولید پراید را کاملا متوقف و خودرویی با نام نیو پراید یا همان کیا ریو (Kia Rio) را جانشین کرده بود.

این مهم موجب شد تا دست خودروسازی سایپا در سال 2001 (1380 شمسی) به خط تولید نسخه از رده خارج کیا پراید رسیده و با تاسیس خط تولید کامل آن در ایران، آن را با نشان تجاری سایپا و با نام‌های ایرانی پراید صبا و پراید نسیم (به ترتیب نام تیپ سدان و هاچ‌بک) به تولید برساند.

در دهه 1380، شرکت خودروسازی سایپا با اعمال تغییرات اندک بر روی پلتفرم DA مزدا که خانواده پراید را شکل می‌داد، پلتفرم بومی X100 را جایگزین کرد که عملا تمایز چندانی با پلتفرم قدیمی ساخت مزدا نداشت. اما این پلتفرم به پیکره‌ای تازه برای تولید گزینه‌های جدید نظیر پراید 111، پراید 131، پراید 132 و حتی نمونه پیکاپ آن با نام پراید 151 شد تا این که در سال 1399، خط تولید خانواده پراید (به جز نسخه پیکاپ 151) پس از گذر نزدیک به سه دهه به اصطلاح متوقف شود.

توقف این خط تولید نه به معنای جایگزینی با یک محصول رده‌بالاتر همانند آنچه فورد، مزدا و کیا انجام دادند، بلکه به معنای تولید نسخه‌های ارتقایافته بر اساس پلتفرم تفییریافته پراید با نام پلتفرم X100 سایپا بود. یعنی عملا خودروهایی مشابه نظیر تیبا، تیبا 2، ساینا و کوییک جانشینان مدرن پراید به حساب آمدند.

اما گزینه‌هایی چون پراید 141 (نسخه مورد بررسی این مقاله) و پراید سفری (استیشن واگن)، خودروهایی خلق‌شده بر اساس همان پلتفرم قدیمی و البته از ناشناخته‌ترین، کم‌فروش‌ترین و نامحبوبترین خودروهای خانواده پراید هستند.

طراحی ظاهری پراید 141

پراید 141 فیس‌لیفت جدی شرکت سایپا در راستای تغییر ظاهری سایپا 131 (نسخه بهبودیافته پراید صبا) به منظور دستیابی به یک سدان لیفت‌بک بود. خودرو لیفت‌بک از دیدگاه طراحی گزینه‌ای است که در میان دو سگمنت هاچ‌بک و سدان قرار می‌گیرد. این خودروها دارای شیب سقف به صندوق بین 5 تا 45 درجه هستند و شیشه عقب آن‌ها به صورت همزمان با در صندوق باز شده تا ظرفیت صندوق بار بزرگ‌تر و با دسترسی بهتری به راننده هدیه دهند. هرچه این زاویه به 45 درجه نزدیک‌تر بوده و خودرو دارای دو در باشد، ساختار لیفت‌بک به کلاس کوپه نزدیک‌تر خواهد بود.

اما شاکله کلی خودرو پراید 141 هیچ‌گاه با مذاق مشتری ایرانی جور در نیامد. این خودرو مخصوصا در بخش عقب کمی ناهمگون و خارج از تناسبات هندسی جلوه می‌کند. نکته جالب آنجاست که هدف طراحان شرکت سایپا از تولید پراید 141، دستیابی به طراحی نهایی مشابه به نسخه لیفت‌بک فورد فستیوا نسل دوم بوده است. با این تفاوت که زیبایی المان‌های طراحی فستیوا لیفت بک در سایپا 141 به درستی اجرا نشد.

نمای جلو تمایز چندانی با پراید 131 ندارد. چراغ‌ها از نوع کریستالی و سپر از جنس پلاستیک است. با این تفاوت که در بیشتر نسخه‌های 141، سپرهای جلو و عقب هم‌رنگ بدنه بوده و ضمن ارائه انسجام بصری بهتر با نسخه‌های قدیمی مجهز به سپر مشکی رنگ، از جلوپنجره با طراحی متمایز نیز بهره ‌گرفت تا ظاهری متفاوت‌تر را به مالک هدیه دهد.

تمامی المان‌های متمایز طراحی در بخش انتهایی خودرو با طراحی لیفت‌بک تجمع کرده است. جدا از زاویه شیب‌دار شیشه عقب، کوتاه و مختصر بودن لبه در صندوق، ساختار سیستم روشنایی پلکانی و پند رنگ عقب در کنار لبه در صندوق برجسته که شبیه به لیپ اسپویلر به نظر می‌رسد، تمام آن چیزی است که پراید 141 را از سایر اعضای خانواده پراید جدا می‌کند.

با این وجود طراحی کلی درها، دو لچکی عقب یکی بر روی در عقب و دیگری بر روی ستون C که از المان‌های ثابت خانواده پرایدهای قدیمی به حساب می‌آید، در پراید 141 کاملا مشترک بود. در نتیجه حاصل نهایی طراحی بیرونی 141 آن چنان متمایز و گیراتر از گزینه‌هایی چون 132 نبود و تنها در مدت زمان کوتاهی پس از ورود 141 به بازار، بروز سروصدا از طاقچه عقب خودرو، عدم آب‌بندی صحیح لاستیک دور درها (مخصوصا در صندوق) و نفوذ رطوبت و سر وصدا به داخل کابین، صدای اعتراض مردم را بالا برد. این مهم موجب شد که محصول نهایی چندان به دل مشتری سدان و هاچ‌بک‌پسند ایرانی ننشسته و پراید 141 استقبال چندان گرمی را شاهد نباشد.

طراحی داخلی پراید 141

نمای داخلی کابین سایپا 141 عملا تمایزی با سایر اعضای خانواده پراید نداشت. اگرچه همانند محصولات هم‌دوره خود با المان‌های طراحی داخلی متمایز نظیر طرح جدید داشبرد، دریچه‌های دایره‌ای خروجی سیستم تهویه مطبوع و غربیلک فرمان چهار شاخه روانه بازار شد اما از نظر متریال به‌کاررفته در داخل کابین از جنس پلاستیک خشک، رنگ طوسی تریم داخلی پلاستیکی و پارچه‌ای، کیفیت بسیار بد تولید و مونتاژ ناهمگون قطعات و حس شدید اقتصادی و ارزان‌قیمت‌بودن، عملا تمایزی با نسخه‌های ابتدایی و قدیمی دهه 1370 ندارد.

در دهه 1380 و تغییر نام خانواده کیا پراید به سری عددی سایپا، این خودروساز تلاش کرد تا هویت فضای داخلی کابین خانواده پراید را تغییر دهد. به عنوان مثال با استفاده از کلاستر آنالوگ چهارقلو دوار با طراحی جدید، استفاده از غربیلک فرمان متمایز، انسجام بیشتر طراحی در بخش میانه داشبد که دربرگیرنده مجموعه سیستم کنترلی تهویه مطبوع دستی، ساعت دیجیتال و رادیوپخش است، تلاش کرد تا ساختاری جدید ارائه دهد اما هویت اقتصادی پراید از این سری محصولات جدید هیچ‌گاه حذف نشد.

آنچه پراید 141 را از برادران سدان قدیمی و جدیدتر ساخته سایپا جدا می‌کند، دستیابی آن به ظرفیت صندوق بار 410 لیتری است. اگر این عدد را با سایپا 131 سدان با ظرفیت صندوق 360 لیتر مقایسه کنیم، به اختلاف قابل توجه 70 لیتری می‌رسیم که برای یک لیفت‌بک سایز کوچک اقتصادی به معنای بهبود کاربری خانوادگی و حمل بار بیشتر در مسافرت‌های بین شهری است.

مشخصات فنی پراید 141

پیش از آن که شرکت سایپا بتواند در دهه اخیر به پیشرانه 1.5 لیتری M15 به عنوان پیشرانه پایه محصولات تولیدی خود دست یابد، پیشرانه M13 به حجم 1.3 لیتر از نوع 8 سوپاپ، رایج‌ترین موتور مورد استفاده در تمامی خانواده پراید بود.

این پیشرانه بسیار کم‌حجم تنفس طبیعی در نسخه‌های قدیمی پراید با سیستم سوخت‌رسانی کاربراتوری نیز به بازار عرضه شد اما حجم عمده آن در بازار ایران از دهه 1380 با سیستم انژکتوری به تولید رسید. توان و گشتاور تولیدی این پیشرانه کم‌حجم بسیار پایین است اما در عوض خودرویی چون پراید 141 وزنی کم‌تر از یک تن دارد که بسیار سبک به حساب آمده و از مهم‌ترین عوامل محبوبیت خانواده پراید در میان مشتریان ایران برشمرده می‌شود.

با این وجود پراید خودرو چالاک و تند و تیزی نیست. شتاب اولیه این خودرو در حدود 15 ثانیه و مصرف سوخت متوسط آن چیزی در حدود 7 لیتر در هر 100 کیلومتر است. اگرچه تمامی اعضای خانواده پراید در زمره خودروهای کم‌مصرف بازار ایران به حساب می‌آمدند اما در مقایسه با تکنولوژی روز خودروسازی امروز جهان، داشتن تکنولوژی آلایندگی یورو 3 و مصرف حدود 7 لیتر در هر 100 کیلومتر برای یک خودرو با وزن نهایی کم‌تر از یک تن عملا یک فاجعه زیست‌محیطی به حساب می‌آید.

ساختار زیربندی و سیستم تعلیق مستقل مکفرسون استرات در محور جلو و تعلیق محور پیچشی نیمه مستقل در محور عقب، از دیگر علائم ثابت‌کننده ساختار اقتصادی و بسیار ارزان‌قیمت سایپا 141 به حساب می‌آید که با سایر اعضای خانواده پراید مشترک است.

بدون تردید یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مثبت پراید 141، فراوانی قطعات فنی و یدکی و همچنین دانش تعمیرات به دلیل اشتراک مهندسی با سایر اعضای خانواده پراید و نیز بازه تولید طولانی‌مدت این خانواده از نیمه اول دهه 1370 تا تا پایان دهه 1390 شمسی است.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های پراید 141

پراید 141 از نیمه اول دهه 1380 شمسی روانه بازار شد و تا نیمه اول دهه 1390 بر خط تولید شرکت سایپا قرار داشت. این خودرو در بازه‌ای به تولید رسید که استانداردهای خودروسازی ایران بسیار ساده و پیش پا افتاده بوده و عملا رقابت بخصوصی در این سگمنت اقتصادی در بازار خودرو ایران وجود نداشت.

در نتیجه 141 ضمن تولید در پنج تیپ مختلف ساده، SX، SL، SE و EX، عملا از دیدگاه آپشن و امکانات رفاهی حرف چندانی برای گفتن نداشت. این خودرو در تیپ SE، مجهز‌ترین حالت ممکن از فرمان کمک هیدرولیک، ترمز ضد قفل ABS، دو کیسه هوا، سیستم تهویه مطبوع دستی، تنظیم دستی صندلی‌های جلو، بالابر برقی شیشه‌های ردیف جلو، گرم‌کن شیشه عقب، مه‌شکن عقب، پوشش داخلی پارچه‌ای و در برخی نسخه‌ها از ریم‌های آلیاژی 13 اینچ بهره‌مند بود.

در آن دوران هیچ استاندارد اجباری برای داشتن حداقل دو کیسه ایمنی هوا، توزیع نیروی ترمز، سیستم کمک ترمز، دوربین دنده عقب، نمایشگر مولتی مدیا، سیستم کنترل کشش و پایداری یا کنترل حرکت در سربالایی وجود نداشت. پس سایپا 141 همانند سایر برادران هاچ‌بک و سدان تولیدی آن دوران خود، ساده‌ترین نوع از یک خودرو اقتصادی به همراه پایه‌ترین امکانات رفاهی به حساب می‌آمد.

قیمت پراید 141 در بازار

قیمت پراید 141 یا همان سایپا 141 امروزه در بازار دست دوم کشور، با توجه به سلامت و میزان کارکرد و مخصوصا مدل سال تولید، در جایی بین 350 تا 550 میلیون تومان قرار می‌گیرد که بازه بالای این رده قیمت خودرو معمولا مربوط به مدل‌های تولیدی نزدیک به سال 1390 است که جدیدترین، کم‌کارترین و سالم‌ترین نمونه‌ها به حساب می‌آیند.

اشتراک فنی فراوان قطعات پیشرانه و زیربندی این خودرو با سایر اعضای خانواده پراید، پراید ۱۴۱ را به گزینه‌ای مطلوب و ارزان‌قیمت در بازار دست دوم امروزی بدل می‌سازد. خودرویی که اگرچه زیبا نیست اما حداقل فضای صندوق بزرگ‌تر و کاربردی در ترکیب با قیمتی معقول به مالک هدیه می‌دهد که از مدلی نظیر 131 و 132 بزرگ‌تر اما از پراید 111 زشت‌تر است.

آخرین پراید ۱۴۱ در سال ۱۳۹۴ تولید و ازاین‌رو بیش از یک دهه است که سایپا فروش خودرو صفر در این مدل و دیگر مدل‌های پراید را متوقف کرده است.