پراید وانت ۱۵۱(se – da – پلاس یا آپشنال)؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

برکسی پوشیده نیست که صنعت خودروسازی ایران در دهه‌های گذشته، همواره وابستگی بسیار زیادی به پلتفرم‌های اقتصادی و با تیراژ بالا داشته است. در بین تمامی محصولات اما خانواده پراید که از سال ۱۳۷۲ رسما وارد بازار ایران شد و شاکله اصلی محصولات سایپا را تشکیل داد، از جایگاه خاص‌تری برخوردار است. پس از تولید نسخه‌های اولیه که با نام‌های صبا و نسخه هاچ‌بک آن یعنی نسیم روی خط تولید بودند، سایپا با توسعه پلتفرم X100 تلاش کرد تا بتواند از نظر ایمنی و عملکردی، این خانواده را تقویت کند. هرچند از نظر تعداد خودروهای سواری سدان یا هاچ‌بک، غنی بودیم اما همواره یک خلا بزرگ در بازار خودروهای تجاری سبک ایران احساس می‌شد؛ نیازی که در نهایت منجر به تولید یک پدیده غیرمنتظره یعنی پراید ۱۵۱ یا پراید وانت شد. در ادامه به معرفی و بررسی پراید ۱۵۱ پرداخته تا هنگام خرید یا فروش خودرو به آن توجه کنید.

معرفی پراید وانت ۱۵۱

بررسی تاریخچه تولید شرکت‌های داخلی نشان می‌دهد که این دو خودروساز توجه خاصی به سگمنت وانت‌های کامپکت و جمع و جور شهری نداشتند. در گذشته تلاش های محدودی با معرفی مدل‌هایی همچون نسخه وانت مزدا ۱۰۰۰ انجام شد تا نیاز کسب‌وکارهای کوچک به حمل و نقل سبک پاسخ داده شود اما این خودرو به‌دلیل ضعف‌های ساختاری عمده در قسمت ترمز و ایمنی، هرگز نتوانست به محصولی ماندگار و با تیراژ بالا تبدیل شود. از طرف دیگر، عمده محصولاتی که در کلاس وانت‌های نیمه سنگین حضور داشتند از جمله وانت وانت پیکان یا نیسان زامیاد، همگی برای جابجایی بارهای سنگین‌تر کاربرد داشته و در کنار آن از هزینه نگهداری بالا، مصرف سوخت زیاد و استهلاک زیادی نیز برخوردار بودند.

در چنین شرایطی بود که سایپا با یک تصمیم جسورانه تصمیم گرفت تا از پلتفرم پراید ۱۳۱ استفاده کرده و شانس خود را در بازار وانت‌های سبک بیازماید. نمونه‌های اولیه پراید وانت در اواخر سال ۱۳۸۰ دیده شد و نهایتا در اسفند ۱۳۹۱ بود که سایپا به طور رسمی از آن رونمایی کرد. پراید وانت برای اولین بار در سال ۱۳۹۳ و همزمان با قطع تولید پیکان وانت به خیابان‌ها عرضه شد تا یکه‌‌تاز بخش وانت‌های شهری و اقتصادی کشور شود.

نظرات در بازار به‌خصوص در ابتدای عرضه این محصول که یک پیکاپ دیفرانسیل جلو و براساس تغییر شکل یک خودروی هاچبک بود، همواره با تردید و یا تمسخر روبرو بود اما نیاز شدید و روز افزون بازار به خصوص در بخش اصناف، سوپر مارکت‌ها و شبکه‌های توزیع خرد در کشور به یک خودروی باری ارزان قیمت، باعث شد تا استقبال از پراید وانت فراتر از حد انتظار باشد. موفقیت این محصول به حدی بود که هنوز هم آن را روی خط تولید سایپا شاهد هستیم و توقف تولید پراید در مدل‌های سدان و هاچبک نیز باعث توقف تولید این محصول نشد؛ چرا که در عمل رقیبی برای آن وجود ندارد و تنها نسخه نزدیک به آن با قیمت بیشتر را باید آریسان ایران خودرو دانست.

طراحی ظاهری پراید وانت ۱۵۱

به طور کلی در دنیای خودروهای باری و تجاری اقتصادی، بحث زیبایی شناسی عمدتا در اولویت‌های اصلی قرار نمی‌گیرد و حرف اول را عملکرد و میزان کاربردی بودن مشخص می‌کند. با این حال تحلیل نمای کلی پراید ۱۵۱ نشان می‌دهد که طراحان سایپا زحمت خاصی برای آن نکشیده‌اند و صرفا یک خودروی سدان را از وسط نصف کرده و تبدیل به یک خودروی باری کرده‌اند؛ در نتیجه شاهد خلق یکی از متمایزترین و در عین حال ناهماهنگ‌ترین چهره‌ها در بازار خودرویی کشور هستیم.

طراحی نمای جلویی این خودرو در واقع همان پراید ۱۳۱ است و هیچ المان دیگری برای غافل‌گیر کردن بیننده نداشته و از شکل و شمایل ساده همیشگی پیروی می‌کند. در این قسمت از گرافیک چراغ‌های جلو با استفاده از طلق شفاف و انتقال چراغ‌های راهنما به داخل کاسه چراغ استفاده شده است. سپر جلو نیز همان سپر پلاستیکی ساده نسخه سدان است که در اوج اقتصادی بودن قرار دارد. تنها تفاوت اصلی در نمای روبرو را می‌توان در مدل‌های جدیدتر با تیپ DA دید که در آن‌ها از دو نوار چراغ روشنایی روز یا دی‌لایت در قسمت پایین سپر استفاده شده است. این تغییر هم به علت الزامات قانونی و در راستای پاس کردن استانداردهای جدید بوده که تا حدودی از نمای ساده جلوی خودرو کاسته است.

نمای کناری این خودرو همان جاییست که بیشترین نقدها را به خود دیده است. دقیقا از قسمت ستون B خودرو به بعد است که تغییر کاربری خودرو دیده می‌شود. طراحان سایپا برای جلوگیری از دیده شدن محل برش سقف و اتصال کابین به بخش بار، از یک کاور پلاستیکی مشکی رنگ بر روی این ستون استفاده کرده‌اند که نام سایپا نیز روی آن حک شده است. حذف ستون C خودرو و جایگزینی صندوق عقب با محفظه بار باعث شده تا فرم کلی بدنه که در واقع برای یک سدان شهری طراحی شده است، با نقص ظاهری و نبود هارمونی طراحی روبرو شود. این تضاد ساختاری باعث شده تا از نمای بغل شاهد عدم تناسب ظاهری و فرمی به شدت نامتعارف باشیم.

در نمای جانبی شاهد تغییر محل قرار گیری باک خودرو و همچنین اضافه شدن چهار گیره فلزی برای بستن باربند هستیم که ماهیت کاری بودن خودرو را پررنگ‌تر می‌کند. شاید بهتر بود در این نسخه، دیگر از رینگ و لاستیک ۱۳ اینچی با عرض ۱۶۳ میلی‌متر استفاده نمی‌کردند و برای یک خودروی باری از سایز رینگ بزرگ‌تری بهره می‌برند. این سایز تایر هم برای تحمل فشار یک خودروی باری بیش از حد باریک است و هم در فضای گلگیرهای این خودرو گم شده و ضعف نمای بیرونی را تشدید می‌کند.

در بخش پشتی خودرو نیز، سادگی حرف اول را می‌زند. طراحان به دلیل اضافه شدن در محفظه بار مجبور شده‌اند تا چراغ‌های عقب را به صورت عمودی در دو طرف بدنه بازطراحی کنند. سپر عقب هم نسبت به نسخه سدان تغییر پیدا کرده و با رنگ مشکی و ساختار تمام پلاستیکی برای مقاومت بیشتر در برابر ضربات احتمالی ناشی از بارگیری تقویت شده است. یکی از نکات مثبت در این قسمت را باید تعبیه دستگیره برای باز و بسته کردن محفظه بار دانست که فرایند بارگیری را تسهیل می‌کند؛ هرچند که این دستگیره‌ها از کیفیت پایینی برخوردار است.

پراید وانت ۱۵۱ با طول ۳۹۲۸ میلی‌متر، عرض ۱۶۰۶ میلی‌مترو ارتفاع ۱۴۵۵ میلی‌متری در دسته پیکاپ وانت‌های بسیار کوچک (سگمنت P) قرار می‌گیرد. وزن خالص این خودرو در حدود 900 کیلوگرم است و تحلیل کلی آن نشان می‌دهد که در شرایط عملیاتی به دلیل وزن سبک و دیفرانسیل جلو بودن آن، توزیع وزن در زمان بارگیری درست انجام نشده به طوری که وقتی میزان وزن بار زیاد می‌شود، قسمت عقب خودرو افت ارتفاع داشته و دماغه ماشین رو به بالا متمایل می‌شود. این موضوع علاوه بر تحت تاثیر قرار دادن استایل کلی خودرو، روی پایداری محور جلو نیز تاثیر می‌گذارد. با همه این اوصاف، کوچک بودن ابعاد این خودرو تبدیل به برگ برنده آن شده و به آن قدرت مانور بالا در کوچه‌های تنگ و امکان پیدا کردن راحت‌تر جای پارک داده است.

طراحی داخلی پراید وانت ۱۵۱

فضای داخلی کابین پراید ۱۵۱ را باید همان فضای نوستالژیک و آشنای قدیمی دانست که بارها در پراید ۱۳۱ و سایر اعضای خانواده پلتفرم X100 دیده‌ایم. در واقع درون کابین این خودرو با هیچ نوآوری روبرو نبوده و شاهد همان داشبود ساده، پلاستیکی و اقتصادی هستیم.

کنسول میانی میزبان دکمه‌های فیزیکی برای تنظیم سیستم تهویه مطبوع است. بالاتر از این کلیدها، دریچه‌های تهویه هوا جانمایی شده و یک ساعت کوچک دیجیتال نیز وجود دارد. سیستم صوتی در تیپ‌های پایه از پخش CD و USB پشتیبانی می‌کند. در بخش پایینی دریچه‌های هوا هم یک محفظه مستطیلی وجود دارد که به دلیل عدم بهره مندی از طول و عمق مناسب، عملا هیچ چیز به درد بخوری درون آن جا نمی‌شود یا در زمان حرکت از آن خارج می‌شود. در برابر راننده هم یک پشت آمپر آنالوگ و فرمان سه شاخه جدید سایپا قراردارد که ظاهر نسبتا بهتری به این بخش اضافه کرده است.

با این تمام این اوصاف، سایپا برای جبران خالی بودن کابین از امکانات پایه تصمیم گرفت تا نسخه کامل‌تر این محصول یعنی تیپ آپشنال را معرفی کند.این تیپ از یک سیستم مالتی مدیای ۷ اینچی به همراه دوربین عقب، روکش‌های چرم صندلی، تریم داخلی کاملا مشکی و کفپوش‌های سه بعدی بهره می‌برد که موجب جلوه بهتر کابین شده است.

یکی از نقاط ضعف پراید وانت را باید متریال استفاده شده برای ساخت کابین درنظر گرفت. استفاده سراسری از پلاستیک‌های خشک روی داشبورد و رودری‌ها موجب شده تا در کارکردهای بالا، شاهد افت کیفیت محسوس کابین و به صدا افتادن آن باشیم.

از طرف دیگر باید به ضعف شدید در قسمت عایق بندی صوتی کابین اشاره کرد. صدای موتور مخصوصا در دورهای بالا به راحتی به اتاق نفوذ می‌کند و در مسیرهای طولانی باعث اذیت شدن سرنشینان می‌شود. علاوه بر این، درز بندی ضعیف درها باعث می‌شود تا هنگام عبور از مسیرهای خاکی، نفوذ گرد و غبار بسیار زیاد به درون کابین اتفاق بیفتد.

پراید ۱۵۱ از نظر فضای کابین با محدودیت همراه است. اگرچه صندلی‌های این خودرو نسبت به مدل‌های قدیمی همچون وانت پیکان از ارگونومی و ابعاد بهتری بهره‌ می‌برند اما تنظیمات آن‌ها به‌صورت ابتدایی است. این محدودیت فضای کابین باعث می‌شود تا این خودرو برای افرادی با قد بالای ۱۸۰ مناسب نباشد. فضای محدود پاها و همچنین محدودیت زیاد برای خواباندن پشتی صندلی باعث می‌شود تا در دراز مدت، فشار زیادی به ستون فقرات راننده وارد شود. البته اگر پشت سری صندلی‌ها را بردارید، امکان اینکه تا مقدار بیشتری بتوانید صندلی ‌را به عقب خم کنید وجود دارد.

این محدودیت فضای کابین اما یک نقطه قوت هم دارد و آن این است که سیستم تهویه مطبوع در این فضای محدود از عملکرد بسیار خوبی برخوردار است. قدرت پرتاب باد و سرمایش کولر در فصل تابستان نیز بسیار مناسب است.

مشخصات فنی پراید وانت ۱۵۱

پیشرانه اصلی پراید ۱۵۱ وانت همان موتور معروف خانواده X100 یعنی موتور M13 ساخت شرکت مگاموتور است. این موتور ۴ سیلندر با حجم ۱.۳ لیتری و ۸ سوپاپ توانسته تا با انجام اصلاحاتی در بخش منیفولد دود، پیستون‌ها و سرسیلندر به استاندارد آلایندگی یورو ۴ دست یابد. این موتور قادر است تا ۷۱ اسب بخار قدرت و ۱۰۸ نیوتن‌متر گشتاور را تولید کند. اگرچه این اعداد روی کاغذ برای یک خودروی باری جذاب نیستند اما در عمل وقتی درکنار وزن ۹۰۰ کیلوگرمی آن قرار می‌گیرند قادرند تا عملکرد تقریبا مناسبی داشته باشند.

نیروی تولید شده توسط موتور از طریق یک گیربکس ۵ سرعته دستی به چرخ‌های جلو منتقل می‌شوند. خوشبختانه در این نسخه یک تغییر مهم نسبت به نسخه سواری انجام شده و آن تغییر ضرایب دنده است. این تغییر باعث شده تا شتاب اولیه و کشش خودرو به خصوص در هنگام حرکت افزایش پیدا کند. پراید وانت در عمل نسبت به مدل‌های سواری از چابکی بیشتری بهره مند است و شتاب 0 تا 100 تقریبی آن هم در حدود ۱۵ ثانیه است.

این تغییر ضرایب دنده اما در سرعت‌های بالا تبدیل به یک چالش شده است؛ چرا که با افزایش سرعت و رسیدن به سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر در دنده پنج، دور موتور به راحتی از مرز ۳۰۰۰ عبور می‌کند. این موضوع علاوه بر ایجاد سر و صدای زیاد و انتقال آن به درون کابین، فشار مضاعفی نیز به موتور وارد کرده و مصرف سوخت را هم افزایش می‌دهد تا جایی که نبود یک دنده ششم برای کم کردن دور موتور به خوبی احساس می‌شود.

وانت‌های کوچک در جهان بعضا به‌صورت دیفرانسیل جلو تولید می‌شوند، اما این ساختار چالش‌های خاص خود را هم دارد. در حالتی که خودرو بدون بار است، چسبندگی محور جلو مناسب است و قدرت مانور بالایی را در ترافیک فراهم می‌کند. اما در هنگام بارگیری کامل، توزیع وزن خودرو تغییر کرده و فشار اصلی روی اکسل عقب متمرکز می‌شود. این موضوع باعث می‌شود تا نوک خودرو به سمت بالا متمایل شود و چسبندگی لاستیک‌های جلو کاهش پیدا کند. در نتیجه این موضوع، در مسیرهای شیب‌دار یا سربالایی‌ با ظرفیت بار کامل، احتمال بکسوات کردن (هرزگردی) چرخ‌های جلو و کاهش توان فرمان‌پذیری وجود دارد.

سیستم تعلیق این محصول در قسمت جلو از نوع مک فرسون بوده ولی در محور عقب از کمک‌فنرهای تلسکوپی به همراه فنر تخت استفاده شده است. سایپا میزان بار مجاز قابل حمل برای این خودرو را ۵۰۰ تا ۵۱۰ کیلوگرم اعلام کرده است. بررسی رفتار سیستم تعلیق نشان می‌دهد که فنرهای عقب در حالت بدون بار بسیار خشک عمل می‌کنند و کوچک‌ترین ناهمواری را به صورت ضربه به کابین متقل می‌کنند. همچنین سبک بودن قسمت عقب خودرو در ترکیب با لاستیک‌های کوچک باعث شده تا این خودرو پتانسیل در رفتن در مسیرهای پر پیج و خم را داشته باشد. البته با اضافه شدن بار به قسمت عقبی خودرو این موضوع برطرف شده و سواری خودرو نیز نرم تر می‌شود.

باید توجه داشت که فنرهای تخت فابریک کارخانه در برابر بارهای سنگین به راحتی صاف شده یا تغییر شکل می‌دهند. به همین علت برخی از مالکان اقدام به تعویض نمونه‌های فابریک با نمونه‌های تقویت شده می‌کنند که امکان بارگیری تا 800 کیلوگرم را افزایش می‌دهد. هرچند این کار باعث می‌شود تا به مرور شاهد ایجاد تنش‌های مخرب روی شاسی خودرو باشیم.

ترمزهای پراید ۱۵۱ در قسمت جلو از نوع دیسکی و در عقب کاسه‌ای بوده و به سیستم ضدقفل (ABS)  مجهز هستند. این ترمزها در حالت بدون بار عملکرد خوب و استانداردی دارند اما در زمان بارگیری کامل و یا در استفاده ‌های پشت سر هم که منجر به داغ شدن لنت‌ها می‌شود، دچار افت عملکرد محسوس شده و مسافت ترمزگیری به شدت افزایش پیدا می‌کند.

مصرف سوختی ترکیبی این خودرو در حدود ۶.۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است. البته در شرایط واقعی و در ترافیک‌های شهری همراه با روشن بودن کولر خودرو، این عدد به مرز ۸ تا ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر می‌رسد. ظرفیت باک این محصول در حدود ۳۷ تا ۴۰ لیتر است که برای تردد‌های شهری تقریبا مناسب است.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های پراید ۱۵۱

در مدل خودروهای تجاری اقتصادی، معمولا سطح امکانات رفاهی و ایمنی به حداقل‌های ممکن محدود می‌شود تا قیمت نهایی محصول پایین بماند و پراید ۱۵۱ نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست.

در بخش ایمنی مهندسان سایپا دست به تغییرات زده و قسمت‌هایی همچون کف کابین، داخل درها و بخش جلویی اتاق را با ورقه‌های فلزی جدید تقویت کرده‌اند تا مقاومت بیشتری در تصادفات داشته باشد. تیپ‌های SE به بعد همگی از دو کیسه هوا برای محافظت سرنشینان بهره‌ می‌برند. در این مدل از سیستم ترمز ضد قفل یا ABS برای جلوگیری از قفل شدن چرخ‌ها در ترمز‌گیری‌های شدید و سیستم ضد سرقت ایموبلایز به همراه قفل مرکزی استفاده شده است. در راستای رعایت استانداردهای اجباری جدید، تیپ‌های جدید این خودرو مانند تیپ DA به چراغ‌های روشنایی در روز (دی‌لایت) در سپر جلو و چراغ پوزیشن مجهز شده‌اند تا ایمنی خودرو در طول روز افزایش پیدا کند.

در زمینه امکانات رفاهی پایه، امکانات پراید وانت به مواردی چون شیشه‌بالابرهای برقی، فرمان هیدرولیک با قابلیت تنظیم ارتفاع و چراغ‌های جلو با قابلیت تنظیم ارتفاع نور محدود می‌شود.

سایپا برای پاسخ به نیاز آن دسته از کاربرانی که به‌دنبال تجربه فراتر از نسخه معمولی بودند اقدام به عرضه نسخه پلاس یا آپشنال کرد. این نسخه از سیستم مالتی مدیا ۷ اینچی لمسی، پورت USB، دوربین دید عقب، روکش صندلی چرمی، تنظیم برقی آینه جانبی، زیرپایی سه‌بعدی و سیستم هشدار دهنده دزدگیر مانند مدل پراید  ۱۳۲ بهره می‌برد. در قسمت محفظه بار هم یک کفپوش پلاستیکی یکپارچه نصب شده که باعث جلوگیری از زنگ‌زدگی یا خط و خش افتادن روی ورق کف خودرو در هنگام جابجایی اجسام و بار می‌شود.

در این بخش باید انواع تیپ و مدل‌های پراید ۱۵۱ را به دو بخش تقسیم کنیم. عرضه اولیه این محصول در سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ با ۴ تیپ LE، SL، TL و SE انجام شد. تولید ۳ تیپ اول خیلی زود متوقف شد و تولید عمده این محصول صرفا با مدل SE ادامه پیدا کرد. در ادامه این ۴ مدل را با یکدگیر مقایسه کرده‌ایم.

همچنین در ادامه سه تیپ استاندارد (SE)، تیپ DA دارای استانداردهای جدید و تیپ آپشنال با یکدیگر مقایسه شده‌اند.

جدول امکانات رفاهی و ایمنی به صورت زیر تکمیل می‌شود:

قیمت پراید وانت ۱۵۱

در بحث قیمت گذاری پراید ۱۵۱ باید اذعان داشت که این خودرو عملا هیچ رقیب مستقیمی ندارد. نزدیک‌ترین گزینه موجود به آن را می‌توان وانت آریسان ایران خودرو دانست که از نظر ابعادی در کلاس بزرگتری از این خودرو محسوب شده و به‌صورت دیفرانسیل عقب عرضه شده است. اما این محصول هم اختلاف زیادی با نسخه‌های هم سن پراید وانت دارد و همین موضوع باعث می‌شود تا افرادی که بودجه محدودی دارند، گزینه دیگری برای انتخاب نداشته باشند. همین موضوع بی‌رقیب بودن باعث شده تا پراید ۱۵۱ از نقد شوندگی و بازار خرید و فروش مناسبی هم برخوردار باشد.

در زمان نگارش مقاله (شهریور ۱۴۰۵)، قیمت پراید ۱۵۱ با توجه به سال ساخت و وضعیت فنی و بدنه از حدود ۶۵۰ میلیون تومان با سال ساخت بالا شروع شده و تا قیمت ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان در نسخه‌های جدید و آپشنال قابل خرید است. پیشنهاد می‌شود تا به سراغ خرید تیپ SL ،LE و TL نروید، چرا که این سه مدل از فرمان هیدرولیک برخوردار نیستند و نبود این آپشن برای یک خودروی باری چالش مضاعف ایجاد می‌کند.

در نهایت باید گفت پراید ۱۵۱ وانت خودرویی نیست که بشود آن را با استانداردهای روز جهانی، ایمنی بالا یا کیفیت متریال سنجید. این خودرو نتیجه‌ی یک خلق و ابداع اجباری در بازار بسته خودروی ایران است؛ شاید یک کاردستی اقتصادی که با بریدن سقف یک سدان قدیمی خلق شده تا بار سنگین توزیع مویرگی، سوپرمارکت‌ها و خدمات شهری را در کوچه‌های تنگ به دوش بکشد. با وجود تمامی معایب ساختاری، ایمنی پایین و کیفیت نه‌چندان مناسب، پراید وانت به دلیل هزینه نگهداری معقول، فراوانی قطعات، مصرف سوخت قابل‌قبول و قیمت ارزان‌تر نسبت به تمام گزینه‌های باری دیگر، همچنان منطقی‌ترین انتخاب برای قشر متوسط جامعه است.