ساینا اتوماتیک؛ بررسی جامع و مشخصات فنی

بازار خودروی محدود ایران همواره شرایطی خاص و منحصر به فرد را در تاریخچه خود دارد. فضایی که محصولات قدیمی می‌توانند بدون بهره‌مندی از ارتقای رسمی یا جایگزینی با نمونه جدید، صرفا با تکیه بر مزیت رقابتی یا تغییرات ظاهری، به موفقیت‌های محسوسی دست پیدا کنند. برای بررسی ریشه‌های شکل‌گیری ساینا اتوماتیک باید به یک دهه قبل و به زمان عرضه تیبا برگردیم. تیبا به عنوان اولین تولید ملی سایپا بر پایه پلتفرم ایکس ۲۰۰ و با وجود بهره‌مندی از طراحی ساده و فقدان امکانات رفاهی، به فروش بسیار خوبی دست پیدا کرد و به مرور جایگزین پراید در سبد خانواده‌های ایرانی شد.

با این وجود پس از گذشت چند سال از عرضه آن، نیاز به یک محصول جدید با طراحی مدرن‌تر در این سگمنت اقتصادی احساس می‌شد. در اواخر سال ۱۳۹۵ بود که سایپا در واقع یک نسخه فیس‌لیفت شده از تیبا را با نام ساینا معرفی کرد. برخلاف استراتژی جهانی که معولا نمونه فیس‌لیفت را جایگزین نمونه قبلی می‌کنند، اما استراتژی سایپا این بود که ساینا را به عنوان یک محصول جدید و مستقل روانه بازار کند.

معرفی ساینا اتوماتیک

شاید اصلی‌ترین و استراتژیک‌ترین تحول در این پلتفرم را باید استارت پروژه ساینا اتوماتیک بدانیم. با توجه به نیاز روزافزون رانندگی شهری پرترافیک به گیربکس‌های اتوماتیک، نیاز بازار به یک خودروی اتوماتیک در سگمنت اقتصادی به شدت احساس می‌شد. برای بسیاری از خریداران، رهایی از دردسرهای تعویض دنده و کلاچ و ترمز در ترافیک، یک اولویت اصلی و اساسی محسوب می‌شد و ساینا اتوماتیک دقیقا برای پاسخ به این نیاز کاربران و به عنوان یک خودروی اقتصادی اتومات شهری وارد بازار شد.

برای انتخاب گیربکس این خودرو، سایپا از سال ۱۳۹۴ با بیش از ۲۰ تامین‌کننده مختلف وارد مذاکره شد و سرانجام نمونه CVT ساخت کمپانی پانچ بلژیک برای آن انتخاب شد. نخستین رونمایی رسمی ساینا اتومات در شانزدهمین نمایشگاه خودروی شیراز انجام شد؛ جایی که این سدان کوچک توانست لقب ارزان‌ترین خودروی اتوماتیک بازار ایران را به خود اختصاص دهد. سرانجام در اواخر سال ۱۳۹۶، ساینا اتوماتیک با تیراژی محدود پا به جاده‌های کشور گذاشت. در سال ۱۳۹۷ و با افزایش تیراژ تولید، این خودرو با نام‌های ساینا اتوماتیک لوکس و ساینا پلاس اتوماتیک توانست فروش قابل قبولی را در بازار تجربه کند.

این خودرو با ترکیب ابعاد جمع‌وجور، استهلاک پایین، هزینه نگهداری معقول و گیربکس اتوماتیک اروپایی تبدیل به یک گزینه مناسب برای استفاده روزمره شهری تبدیل شده بود. روزهای خوب اما به سرعت برای این نوبرانه سایپا تمام شد و در سال ۱۳۹۷ و با اعمال مجدد تحریم‌ها، روند واردات گیربکس از شرکت پانچ بلژیک با مشکل مواجه شود و توقف این روند، باعث شد تا ساینا اتوماتیک در همان سال از خط تولید سایپا خارج شود.

طراحی ظاهری ساینا اتوماتیک

رویکرد سایپا برای طراحی ساینا اتوماتیک یک رویه محافظه‌کارانه اقتصادی است. طراحان سایپا برای طراحی این فیس‌لیفت از خطوط سیال و روان‌تر استفاده کرده و چهره‌ای مدرن‌تر و جوان‌پسندتر را ایجاد کرده‌اند. به طور کلی نمای بیرونی نسخه اتوماتیک تفاوت خاصی با نسخه دستی ساینا EX و ساینا SX ندارد و تغییرات اعمال‌شده انقدر محدود و جزیی هستند که در نگاه اول و برای بیننده عادی قابل تشخیص نیستند.

در نمای روبرو با همان چراغ‌های کشیده همراه گرافیک داخلی ساده در کنار جلوپنجره با خطوط سپر ادغام‌شده روبرو هستیم. طراحان تلاش کرده‌اند با استفاده از خطوط روی کاپوت و حجم‌پردازی در سپر جلو، چهره‌ای تهاجمی‌تر نسبت به تیبا خلق کنند.

نمای عقب نیز دقیقا تکرار همین خطوط و فرم سپر است که به همراه چراغ‌های بازطراحی شده است که توانسته تا حدودی از یکنواختی یک خودروی اقتصادی بکاهد. شاید بتوان گفت طراحی کلی بدنه ساینا در بازه قیمت خودرو و در زمان فروش خودرو، قابل قبول ارزیابی می‎شود اما در مقایسه با استانداردهای روز جهانی، همچنان فاصله معناداری میان ساینا اتومات با نمونه‌های مدرن جهانی وجود دارد و شاید فرمت ظاهری آن از سوی مخاطبان به عنوان ترکیبی ناهماهنگ و سرهم‌بندی‌شده ارزیابی شود.

تفاوت‌های اصلی ظاهری ساینا اتوماتیک در بخش نمای جانبی خودرو نهفته است و در این بخش شاهد اعمال دو تغییر ظاهری هستیم. نخستین تغییر ملموس در نمای جانبی را باید استفاده از دستیگره‌های جدید دانست. دستگیره درها در این مدل جای خود را به نمونه‌های به اصطلاح آسان‌بازشو داده‌اند. این تغییر علاوه بر ارتقای ارگونومی راحتی استفاده، از نظر بصری نیز فرمی به‌روزتر و هماهنگ‌تر با خودروهای جدید دارد.

تغییر دوم در این بخش در قسمت رینگ‌های جانبی نهفته است. در این نسخه رینگ‌های ۱۳ اینچی ساده جای خود را به نمونه‌های ۱۴ اینچی با طرح جدید داده‌اند. این تغییر سایز رینگ‌ها تاثیر زیادی در زیبایی نمای جانبی خودرو دارد چرا که رینگ‌های ۱۴ اینچی فضای خالی گلگیرها را بیشتر پر کرده و تناسب بصری بین اجزای بدنه و چرخ‌ها را افزایش داده‌اند. این موضوع توانست عمده ایراد واردشده بر نمای ظاهری پلتفرم ایکس ۲۰۰ یعنی کوچک بودن چرخ‌ها نسبت به بدنه را برطرف کند. باید توجه داشت که در دوره‌هایی به‌دلیل محدودیت در تامین قطعات، در برخی موارد از رینگ‌های فولادی معمولی به‌جای رینگ‌های آلومینیومی استفاده شده است.

علاوه بر این موارد، حذف نوار مشکی رنگ روی ستون B (ستون وسط) از دیگر تفاوت‌های ظاهری جزئی ساینا اتوماتیک با نسخه دنده‌ای است که گرافیک پنجره‌های جانبی را یکپارچه‌تر کرده است.

طراحی داخلی ساینا اتوماتیک

برخلاف نمای بیرونی که تغییرات زیادی را شاهد نبودیم اما با ورود به کابین داخلی ساینا اتوماتیک با فضایی متمایزتر و ارتقایافته نسبت به نسخه دنده‌ای روبرو می‌شویم. در واقع سایپا بیشترین تغییرات را در فضای داخلی آن متمرکز کرده تا با ارائه امکانات رفاهی بیشتر بتواند توجه بیشتر خریداران را جذب کند.

زبان طراحی کلی کنسول وسط ساینا اتوماتیک از همان ساختار پلتفرم X200 پیروی می‌کند، بنابراین با طراحی کاملا جدید و مینیمالی روبرو نیستیم. دکمه‌های فیزیکی همچنان به وفور در کابین حضور دارند و از دسترس‌پذیری و ارگونومی خوبی بهره می‌برند. در نسخه لوکس این محصول در مرکز داشبورد از یک نمایشگر لمسی 7 اینچی نیز استفاده شده که سیستم مالتی‌مدیا، پخش DVD، نویگیشن و دوربین دنده عقب را در اختیار راننده قرار می‌دهد. این تیپ اما به تعداد بسیار محدود در بازار عرضه شده و نسخه عادی اتوماتیک از این آپشن بی‌بهره است.

پنل تهویه مطبوع هم طراحی نسبتا مدرنی دارد و اگرچه به‌صورت تمام اتوماتیک نیست اما به صورت الکترونیکی و نیمه‌اتومات یا دیجیتال طراحی شده و نمای مدرن‌تری نسبت به کلیدهای کنترلی چرخشی ساده دارد.

شاید جذاب‌ترین المان کابین به‌خصوص در سال‌های ابتدایی عرضه را باید غربیلک فرمان جدید دانست. این فرمان به صورت اسپرت با طرح دی‌کات طراحی شده و از سیستم کمکی برقی نیز بهره‌مند است. این فرمان نه‌تنها باعث مدرن‌تر دیده شدن کابین شده بلکه دکمه‌های کنترل صوتی، بلوتوث و کروز کنترل نیز روی آن تعبیه شده تا راننده بدون برداشتن دست از روی فرمان بتواند کنترل کاملی روی ادوات خودرو داشته باشد. در پشت فرمان نیز، صفحه کیلومتر جدید با گرافیک و دیزاین متفاوت حضور دارد که یک کامپیوتر سفری کوچک را درون خود جای داده است. از دیگر نکات مثبت کابین، اضافه شدن دکمه استارت و سیستم ورود و خروج بدون کلید است که حس یک خودروی مدرن و آپشنال را تقویت کرده است.

هرچند در این مدل سعی شده تا امکانات و آپشن‌های رفاهی تاحد زیادی ارتقا داده شود اما پاشنه آشیل کابین همچنان عدم ارتقای متریال استفاده‌شده در آن است. سراسر داشبورد و رودری‌ها از پلاستیک خشک پوشیده شده که کیفیت چندان بالایی ندارند و حتی حس استفاده از مواد بازیافتی را به سرنشین منتقل می‌کنند. تجربه بلندمدت نشان می‌دهد که این متریال خشک استفاده‌شده، پتانسیل بالایی برای به صدا افتادن در کارکردهای بالا دارد.

در بخش فضای داخلی باید گفت که ساینا اتوماتیک عملکرد مناسبی نسبت به کلاس قیمتی خود دارد. صندلی‌ها از فرم و نشیمن نرمی برخوردارند که از ایجاد خستگی در سفرهای طولانی جلوگیری می‌کند. فضای سر و پا برای سرنشینان ردیف اول بسیار مناسب است و در ردیف دوم نیز وضعیت بهتری نسبت به رقبایی چون پژو ۲۰۶ صندوقدار به چشم می‌خورد. خوشبختانه در این مدل از نگهدارنده صندلی کودک یا ایزوفیکس نیز استفاده شده است که کاربری خانوادگی ساینا اتوماتیک را افزایش می‌دهد.

یکی از نکات مهم دیگر در بررسی ساینا اتوماتیک، موضوع عایق‌بندی کابین است. متاسفانه عایق‌بندی ضعیف همچنان در این نسخه به چشم می‌خورد و نفوذ صدای موتور به ویژه در دورهای بالا و سرعت‌های بیشتر از 100 کیلومتر بر ساعت، محسوس است. عملکرد سیستم تهویه نیز یک رویه دوکانه دارد. از یک طرف قدرت سرمایش کولر و گرمایش بخاری بسیار خوب و رضایت‌بخش است ولی از طرف دیگر، صدای فن زیادی به‌خصوص در درجه‌های پرتاب باد بالا به گوش می‌رسد که تا حدودی آرامش کابین را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

مشخصات فنی ساینا اتوماتیک

در بخش فنی، ساینا اتوماتیک تلفیقی از یک پیشرانه اقتصادی قدیمی با یک جعبه دنده مدرن را نمایش می‌دهد. پیشرانه اصلی ساینا اتوماتیک همان موتور قدیمی و نام آشنای M15 سایپاست. این موتور ۴ سیلندر و ۸ سوپاپ با حجم ۱۵۰۰ سی‌سی می‌تواند ۸۷ اسب بخار قدرت در ۵۳۰۰ دور در دقیقه و ۱۲۸ نیوتن‌متر گشتاور را در دور موتور ۴۰۰۰ دور در دقیقه تولید کند.

مهم‌ترین تغییر در بخش فنی این خودرو نسبت به نسخه دنده‌ای، استفاده از دریچه گاز برقی به جای سیمی و تغییراتی در سیستم برق و ECU آن است. این ارتقا برای ایجاد کالیبراسیون دقیق و هماهنگی کامل میان دور موتور و جعبه‌دنده اتوماتیک انجام شده است.

نیروی تولیدی توسط این موتور از طریق یک گیربکس اتوماتیک CVT ساخت شرکت پانچ بلژیک که از کیفیت ساخت بالایی نیز برخوردار است، به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود. این گیربکس در حالت تعویض دنده مصنوعی، ۶ دنده مجازی را در اختیار راننده قرار می‌دهد و از دو حالت رانندگی برفی و اسپرت نیز پشتیبانی می‌کند. مزیت بزرگ این گیربکس، عملکرد بسیار خوب و بدون تقه آن است به طوری که راننده متوجه تعویض دنده‌ها نمی‌شود.

با این حال به دلیل ذات اقتصادی گیربکس‌های CVT و قدرت محدود پیشرانه، نباید انتظار شتاب‌گیری هیجانی و چابکی زیادی را از ساینا اتوماتیک داشت. تنبلی و سنگینی در شروع حرکت محسوس است به‌طوری که شتاب صفر تا صد این خودرو در حدود ۱۴.۵ تا ۱۵ اندازه‌گیری می‌شود. این محصول عمکلرد خوب و بی‌دردسری در مسیرهای کفی و استفاده شهری دارد اما در سربالایی‌های تند یا هنگام نیاز به شتاب‌گیری‌های ناگهانی در زمان سبقت گرفتن، ضعف پیشرانه احساس می‌شود.

ترکیب گیربکس مدرن با  موتور ۸ سوپاپ قدیمی، چالش‌های خاص خود را هم به همراه دارد. در خودروهای اتوماتیک روز دنیا، گشتاور بالای موتور این اجازه را به گیربکس می‌دهد تا در دورهای پایین دنده را سبک کند، اما در ساینا اتوماتیک برای جبران ضعف گشتاور و رسیدن به شتاب مناسب، گیربکس ناگزیر است دور موتور را در محدوده‌های بالاتری نگه دارد.

همین موضوع سبب می‌شود تا نفوذ صدای موتور به داخل کابین بالا باشد و همچنین دمای موتور به طور محسوسی افزایش پیدا کند. در برخی موارد، سیستم خنک‌کننده برای دفع این حرارت دچار چالش شده و مشکلاتی نظیر سوختن رله فن یا بالا رفتن دمای آب مشاهده می‌شود. برای رفع این مشکل می‌توان از رله فن و رادیاتور مدل‌های ال‌نود برای این خودرو استفاده کرد.

همچنین در زمان روشن بودن کولر، افت توان موتور ملموس است که می‌توان با نصب تسمه و پولی کمپرسور بزرگ‌تر، این مشکل را تا حد زیادی مرتفع کرد. در بخش الکترونیک نیز، برخی سنسورها حساسیت بالایی دارند. به عنوان مثال، خرابی یا فرسودگی فشنگی استپ ترمز (زیر پدال) می‌تواند به طور مستقیم باعث کار نکردن دکمه استارت، از کار افتادن کروز کنترل و اختلال در چراغ‌های ترمز شود که تعویض دوره‌ای این قطعه ارزان‌قیمت، می‌تواند راه‌حل این مشکل باشد.

سیستم تعلیق ساینا اتومات در محور جلو از نوع مک فرسون و در محور عقب از نوع تورشن بیم است. به لطف بهره‌مندی از رینگ‌های ۱۴ اینچی، شاهد بهبود ملموس هندلینگ و پایداری نسبت به نسخه دنده‌ای هستیم. در بخش فرمان نیز نمونه هیدرولیکی جای خود را به فرمان برقی داده است. این سیستم عملکردی نرم و مناسب داشته و رانندکی راحت‌تری را در ترافیک و یا هنگام پارک کردن فراهم می‌کند. سیستم ترمز هم شامل دیسک در چرخ‌های جلو و کاسه در چرخ‌های عقب است که از دو سیستم ترمز ضد قفل (ABS) و توزیع الکترونیکی نیروی ترمز (EBD) پشتیبانی می‌کند.

در بخش مصرف سوخت، میزان مصرف ترکیبی ساینا اتوماتیک در حدود ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است که با توجه به وزن و بهره‌مندی از گیربکس اتوماتیک، مناسب و منطقی ارزیابی می‌شود، هرچند که نسبت به نمونه دنده‌ای پرمصرف‌تر است.

مشخصات کلی

ابعاد و ظرفیت ‌ها

آپشن های ساینا اتومات

هنگامی که صحبت از خودروهای اقتصادی در بازار ایران می‌شود، معمولا فهرست امکانات رفاهی به ابتدایی‌ترین موارد محدود می‌شود. اما سایپا در پروژه ساینا اتوماتیک، سنت‌شکنی کرده و با تغییر سیستم برق خودرو، بستر مناسبی را برای نصب آپشن‌های مدرن فراهم کرده است.

این خودرو در بخش امکانات رفاهی به امکاناتی چون سیستم ورود و خروج بدون کلید و استارت دکمه‌ای، فرمان برقی جدید با طراحی دی کات و بهره‌مندی از کلیدهای کنترلی روی آن، نمایشگر لمسی ۷ اینچی در تیپ آپشنال، سیستم تهویه نیمه‌اتوماتیک، شیشه بالابرهای برقی برای هر چهار در، تنظیم برقی آینه‌های جانبی، کامپیوتر سفری با نمایش اطلاعاتی همچون میزان پیمایش و دماسنج، کروز کنترل و محدودکننده سرعت مجهز است.

در بخش ایمنی نیز این خودرو به دو کیسه هوا برای راننده و سرنشین جلو، ترمز ضد قفل ABS، توزیع الکترونیکی نیروی ترمز EBD، سیستم فشار باید تایر در نسخه آپشنال سیستم نگه‌دارنده صندلی کودک (ایزوفیکس) و سیستم ضد سرقت خودرو (ایموبلایزر) مجهز است.

همچنین اگرچه تست تصادف معتبر و بین‌المللی از ساینا اتوماتیک منتشر نشده، اما بررسی ساختار پلتفرم X200  نشان می‌دهد که شاسی و ستون‌های این خودرو نسبت به نسل‌های قدیمی‌تر نظیر خانواده پراید، تقویت شده و مقاومت به مراتب بالاتری در برابر ضربات و تصادفات (به ویژه برخوردهای از جلو) از خود نشان می‌دهند.

جدول امکانات رفاهی و ایمنی به صورت زیر تکمیل می‌شود:

قیمت ساینا اتوماتیک در بازار

شاید بررسی روند تعیین قیمت خودرو ساینا اتوماتیک در بازار سیر مسیر دستیابی به یک محصول اقتصادی را نیز به خوبی روشن کند. این سدان در اواخر تابستان ۱۳۹۶ با قیمت کارخانه‌ای ۳۶ میلیون تومان فروخته شده و در بازار آزاد نیز در حدود ۴۲ تا ۴۵ میلیون تومان معامله می‌شد. در آن دوران، تبلیغات گسترده پیرامون استفاده از گیربکس اروپایی پانچ بلژیک، توانست به سرعت نگاه‌ها را به سوی این خودرو جلب کند. رفته‌رفته با جا افتادن ساینا اتوماتیک در بازار و استقبال خریداران از امکانات رفاهی آن، شیب قیمتی آن صعودی شد به طوری که در مدت کوتاهی، برچسب‌های قیمتی ۵۰ تا ۵۵ میلیون تومانی و در سال‌های بعد ارقام بالاتر در حدود ۷۰ میلیون تومان نیز برای آن به ثبت رسید. در نهایت با تشدید تحریم‌ها و توقف واردات قطعات، تولید و فروش خودرو در سال ۱۳۹۷ متوقف شد.

در سال‌های بعد نسخه فیس‌لیفت این خودرو با طراحی جدیدتر و به‌روز با نام ساینا S اتوماتیک به بازار آمد.

امروز اگر به‌دنبال خرید خودروی اتوماتیک با بودجه محدود باشید، انتخاب‌های چندانی پیش رویتان قرار ندارد. قیمت ساینا اتوماتیک در نسخه کارکرده بسته به وضعیت فنی و بدنه از حدود ۹۰۰ میلیون تومان تا یک میلیارد تومان اعلام می‌شود.

در رده قیمتی نسخه‌های کارکرده ساینا اتوماتیک، می‌توان به سراغ خودروهای اتوماتیک قدیمی‌تری نظیر پژو ۲۰۶ تیپ ۶ یا پژو ۲۰۶ صندوق‌دار V9، رنو تندر ۹۰ اتوماتیک، پژو پارس اتوماتیک و یا حتی گزینه‌های مسن‌تری مانند مزدا ۳۲۳ و کیا ریو اتومات مونتاژی رفت. اگرچه رقبا نسبت به ساینا اتوماتیک از کیفیت فنی و سواری بهتری برخوردارند اما بزرگ‌ترین مزیت ساینا در برابر رقبای اتوماتیک هم‌قیمت، سن و سال کمتر و فراوانی و ارزانی قطعات آن است. در شرایطی که رقبای هم‌قیمت معمولا بیش از یک دهه عمر کرده‌اند و هزینه‌های نگهداری بالا و ریسک خرابی گیربکس‌های اتوماتیک قدیمی مانند AL4 را به مالک تحمیل می‌کنند.